Sözcük Türleri 4

1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi 'soru zamiri'dir?

• A) _Nereye_ gideceğini söylemedi. ✓
• B) _Hangi_ otobüs Kadıköy'e gider?
• C) _Nasıl_ bir plan yaptınız?
• D) _Kaç_ lira borcun var?

'Nereye' sözcüğü (mesela 'eve') bir yerin yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir. 'Hangi', 'nasıl' ve 'kaç' sözcükleri isimleri (otobüs, plan, lira) belirttiği için soru sıfatıdır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'soru zarfı' kullanılmıştır?

• A) Buraya nasıl geldin? ✓
• B) Ne alacaksın pazardan?
• C) Kim aradı seni?
• D) Hangi kitabı okudun?

'Nasıl' sözcüğü, 'gelmek' fiilini soru yoluyla belirttiği için soru zarfıdır. 'Ne' ve 'kim' soru zamiri, 'hangi' (kitabı belirttiği için) soru sıfatıdır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'miktar (azlık-çokluk) zarfı' kullanılmıştır?

• A) İyi insanlarla karşılaşmak güzeldi.
• B) Bugün pek iyi görünmüyorsun. ✓
• C) Neden sustuğunu anlamadım.
• D) Sabah erkenden kalktı.

'Pek' sözcüğü, cümlede fiili niteleyen 'iyi' zarfının derecesini (miktarını) belirtmiştir ('Ne kadar iyi?' -> 'Pek iyi'). Zarflar sadece fiilleri değil; sıfatları, fiilimsileri ve kendi türünden olan diğer zarfları da (pek, çok, en, daha vb. sözcüklerle) miktar yönünden niteleyip derecelendirebilirler.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili kelimenin türü diğerlerinden farklıdır?

• A) Beni anlayabildiğini _pek_ sanmıyorum.
• B) Kızımı _ne kadar_ özlediğimi anlayamazsınız.
• C) Köpek dışkısı _körlüğe_ de sebep olmaktaymış. ✓
• D) Eyfel kulesinin önünde _topluca_ fotoğraf çektirdik.

'Körlüğe' sözcüğü isimdir. Diğer seçeneklerdeki 'pek', 'ne kadar' ve 'topluca' sözcükleri zarf görevindedir.

5. '_Soğumuş_ çayımı çaydanlığa döküp yeniden doldurdum bardağımı.' Yukarıdaki cümlede altı çizili kelimenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsim
• B) Sıfat ✓
• C) Zarf
• D) Edat

'Soğumuş' sözcüğü '-muş' ekini alarak sıfat-fiil olmuş ve 'çay' ismini nitelemiştir.

6. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi 'somut' bir isimdir?

• A) _Akıl_ yaşta değil baştadır.
• B) Ona karşı _nefret_ duyuyordu.
• C) Derin bir _uykuya_ daldı.
• D) Masadaki _kitap_ çok eskiydi. ✓

'Kitap' beş duyu organımızla (görme, dokunma) algılanabildiği için somut bir isimdir. 'Akıl', 'nefret' ve 'uyku' (uyuma eylemi değil, kavram olarak) soyut isimlerdir.

7. 'Yalnız' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'bağlaç' görevinde kullanılmıştır?

• A) Bu evde yalnız yaşıyordu.
• B) Seni aradım yalnız ulaşamadım. ✓
• C) Bu soruyu yalnız o çözebilir.
• D) Çok yalnız bir insandı.

'Yalnız' sözcüğü cümleleri veya eş görevli sözcükleri 'ama, fakat' anlamında birbirine bağlıyorsa bağlaçtır. 'Seni aradım ama/fakat ulaşamadım.' denebildiği için bağlaçtır. 'Yalnız yaşıyordu' (durum zarfı), 'yalnız o çözebilir' (sadece anlamında olduğu için sınırlandırma zarfı), 'yalnız bir insandı' (sıfat).

8. “_Pek_ sevimli bir çocuktu.” cümlesindeki altı çizili sözcükle türdeş olan kelime aşağıdakilerin hangisinde vardır?

• A) Namuslu insanlar nereye gitti?
• B) Dünyanın kirini, pasını kim temizleyecek?
• C) Niçin ahlaksızlarla mücadele etmiyorsun? ✓
• D) Kötü adamlar ortalıkta dolanıyor.

'Pek' sözcüğü miktar zarfıdır. Seçeneklerdeki 'niçin' sözcüğü de soru zarfıdır. İkisi de zarf grubundadır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'bağlaç' kullanılmıştır?

• A) Benim gibi düşünmüyorsun.
• B) Sadece sen varsın yanımda.
• C) Çalıştı ama başaramadı. ✓
• D) Akşama kadar seni bekledim.

'Ama' sözcüğü, 'çalıştı' ve 'başaramadı' cümlelerini (yargılarını) birbirine bağlamıştır. Bağlaçlar cümleleri veya eş görevli sözcükleri bağlar. 'Gibi' ve 'kadar' edat, 'sadece' edattır (sadece 'sen' anlamında).

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ve” bağlacı cümleleri birbirine bağlamıştır?

• A) Kardeşini ve annesini yıllardır görmüyor.
• B) Siyah kalemi ve mavi mürekkebi yanından ayırmaz.
• C) Kapadokya’da güneşin doğuşunu ve batışını izlemeyi çok severim.
• D) Lokantada Adana kebabı yedik ve şalgam içtik. ✓

'Adana kebabı yedik' ve 'şalgam içtik' cümlelerini bağladığı için 've' bağlacı cümle bağlama görevindedir. Diğer seçeneklerde kelime gruplarını bağlamıştır.

11. 'Güzel' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zarf' görevinde kullanılmıştır?

• A) Güzel günler göreceğiz.
• B) Resim gerçekten güzel olmuş. ✓
• C) Bana güzel bir hediye almış.
• D) Güzeli herkes sever.

'Güzel olmuş' ifadesinde 'güzel' sözcüğü 'olmak' fiilini nitelemiştir ('nasıl olmuş?' -> 'güzel'). Bu nedenle zarftır. 'Güzel günler' ve 'güzel hediye' sıfat, 'güzeli' (güzel olanı) adlaşmış sıfattır (isim).

12. Gençler en ufak bir anlaşmazlıkta karşı karşıya gelip kavgaya tutuşabiliyorlar, _delik deşik_ olma pahasına. Yukarıdaki cümlede altı çizili kelimenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsim
• B) Sıfat
• C) Zarf ✓
• D) Edat

'Delik deşik' ikilemesi 'olma' fiilimsisinin durumunu belirttiği için durum zarfıdır.

13. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi 'zaman zarfı' *değildir*?

• A) _Yarın_ mutlaka beni ara.
• B) Misafirler _az önce_ geldi.
• C) _Dışarı_ çıkıp hava aldı. ✓
• D) _Hemen_ buraya gelmelisin.

'Dışarı' sözcüğü ek almadan fiilin yönünü belirttiği için 'yer-yön zarfı'dır. 'Yarın', 'az önce' ve 'hemen' sözcükleri eylemin zamanını belirttiği için zaman zarfıdır.

14. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi 'niteleme sıfatı' *değildir*?

• A) _Yorgun_ adam koltuğa oturdu.
• B) _Bu_ kitabı daha önce okumuştum. ✓
• C) _Kırık_ cam parçaları etrafa saçıldı.
• D) _Eski_ bir dostuyla karşılaştı.

'Bu' sözcüğü 'kitap' ismini işaret yoluyla belirttiği için 'işaret sıfatı'dır (belirtme sıfatı). Niteleme sıfatı değildir. 'Yorgun adam', 'kırık cam', 'eski dost' ifadeleri 'Nasıl?' sorusuna cevap verdiği için niteleme sıfatıdır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kişi (şahıs) zamiri' kullanılmıştır?

• A) Herkes sessizce onu dinliyordu.
• B) Biz yarın yola çıkacağız. ✓
• C) O ağaç, dedemden kalma.
• D) Kendi işini kendi yapar.

'Biz' sözcüğü, 'ben, sen, o, biz, siz, onlar' grubunda yer alan bir kişi zamiridir. 'Herkes' belgisiz zamir, 'O' (ağacı işaret ettiği için) işaret sıfatı, 'kendi' dönüşlülük zamiridir.

16. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi 'kişi zamiri'dir?

• A) _Şunları_ dolaba yerleştir.
• B) _Kimisi_ ders çalışıyor, kimisi müzik dinliyordu.
• C) _Siz_ bu konuda ne düşünüyorsunuz? ✓
• D) _Bu_ araba benim değil.

'Siz' sözcüğü 'ben, sen, o, biz, siz, onlar' grubunda yer alan bir kişi zamiridir. 'Şunları' işaret zamiri, 'kimisi' belgisiz zamir, 'bu' (arabayı belirttiği için) işaret sıfatıdır.

17. “Harika” kelimesi aşağıdakilerden hangisinde adlaşmış sıfat olarak kullanılmıştır?

• A) Harika bir film izledik.
• B) Aşçı, yemekleri harika yapmış.
• C) Çocuğunuzu harika yetiştirmişsiniz.
• D) Dostum, zamanlaman harikaydı. ✓

'Zamanlaman harikaydı' cümlesinde 'harika' sözcüğü ek eylem alarak yüklem olmuş ve adlaşmış sıfat (isim) görevinde kullanılmıştır.

18. 'Ne' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'soru zamiri' görevindedir?

• A) Ne zor bir sınavdı!
• B) Ne tarafa gitmemiz gerekiyor?
• C) Bana doğum günümde ne alacaksın? ✓
• D) Bana ne kızıyorsun?

'Ne alacaksın?' cümlesinde 'ne' sözcüğü bir nesnenin (hediyenin) yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir. 'Ne zor sınav' (sıfat/pekiştirme), 'ne taraf' (soru sıfatı), 'ne kızıyorsun' (niçin/zarf).

19. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin türü diğerlerinden *farklıdır*?

• A) _Hızlı_ arabaları severdi.
• B) Lütfen daha _hızlı_ konuş. ✓
• C) _Soğuk_ su içmek istiyordu.
• D) _Çalışkan_ öğrenci ödül aldı.

'Hızlı konuş' ifadesinde 'hızlı' sözcüğü 'konuşmak' fiilini nitelediği için zarftır. Diğer seçeneklerde 'hızlı araba', 'soğuk su', 'çalışkan öğrenci' ifadelerinde altı çizili sözcükler isimleri nitelediği için sıfattır.

20. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi 'işaret zamiri'dir?

• A) _Öteki_ bina daha yeni yapıldı.
• B) _Böyle_ havalarda dışarı çıkmam.
• C) _Burası_ eskiden ormanlıktı. ✓
• D) _O_ konuyu hiç anlamadım.

'Burası' sözcüğü bir yerin adını söylemeden, işaret yoluyla o yerin yerini tuttuğu için işaret zamiridir. 'Öteki bina', 'böyle havalar', 'o konu' ifadelerinde sözcükler isimleri belirttiği için sıfattır.

21. “Gençlerimiz _kendi_ kimliklerini _ve_ şahsiyetlerini _oluşturabilsinler_ ve _bunu_ rahatça yaşayabilsinler.” Yukarıdaki cümlede altı çizili kelimelerin türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde vardır?

• A) zarf – baglaç- fiil – zamir
• B) zamir – edat – fiil – zarf
• C) sıfat – bağlaç – fiil- zamir
• D) zamir – bağlaç – fiil – zamir ✓

'Kendi' dönüşlülük zamiri, 've' bağlaç, 'oluşturabilsinler' fiil, 'bunu' işaret zamiridir. Sıralama: Zamir - Bağlaç - Fiil - Zamir.

22. “_Çok_ uzun zaman önceydi.” cümlesinde altı çizili kelimenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsim
• B) Zamir
• C) Zarf ✓
• D) Edat

'Çok' sözcüğü, 'uzun' sıfatını miktar yönünden derecelendirdiği için miktar zarfıdır.

23. “Nasıl” kelimesi hangi cümlede diğerlerinden farklı görevde kullanılmıştır?

• A) Babanıza nasıl bakıyorlar? ✓
• B) Nasıl bir film izlemek istersiniz?
• C) Mersin’de nasıl bir yaz geçirdiniz?
• D) Orada nasıl günler geçirdiğimi bilmiyorsun.

A seçeneğinde 'nasıl' sözcüğü fiili nitelediği için soru zarfıdır. Diğer seçeneklerde isimleri nitelediği için soru sıfatıdır.

24. 'Yaşamdan tat almanın koşulu, _onun_ tadını haddinden fazla çıkarmamaktır.' cümlesinde altı çizili kelimenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsim
• B) Edat
• C) Bağlaç
• D) Zamir ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Onun' sözcüğü 'yaşam' isminin yerini tuttuğu için zamirdir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

25. “Sizi anlıyorum; yalnız teklifinizi kabul edemem.” cümlesindeki “yalnız” kelimesi tür olarak aşağıda kullanılan “yalnız” kelimelerinden hangisiyle türce özdeştir?

• A) Beni yalnız sen anladın.
• B) Yalnız adam bir otel odasında vefat etmiş.
• C) Sizin için buraya geldim, yalnız sizin tavrınız beni şaşırttı. ✓
• D) Bu yüzyılda insanların çoğu aslında yalnız.

'Yalnız' sözcüğü cümlede 'ama, fakat' anlamında kullanıldığı için bağlaçtır. Seçeneklerde de aynı anlamda kullanıldığı tek cümle 'Sizin için buraya geldim, yalnız...' cümlesidir.