Sözcükte Anlam 4

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eş sesli (sesteş) bir sözcük kullanılmıştır?

• A) Bu yaz tatile gideceğiz. ✓
• B) Yolculuk için hazırlık yaptı.
• C) Bütün gün ders çalıştı.
• D) Masadaki kâğıdı okudu.

Doğru cevap A seçeneğidir. • Yaz: Hem mevsim adı hem de 'yazmak' eylemi olarak kullanılabildiği için sesteştir. (D seçeneğindeki ifade 'el' kelimesinden kaynaklı çift cevap oluşmaması için değiştirilmiştir.)

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'göz' sözcüğü deyim içinde *kullanılmamıştır*?

• A) Yaptığı hatayla patronun gözünden düştü.
• B) Ona o kadar kızmıştı ki gözü hiçbir şey görmüyordu.
• C) Toz kaçtığı için sağ gözü kanlanmıştı. ✓
• D) Bu işe göz koyan çok kişi var.

Doğru cevap C seçeneğidir. • Gözü kanlanmak: Fiziksel bir durumu ifade eder, kalıplaşmış mecazi bir anlam (deyim) değildir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'oynamak' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?

• A) Çocuklar bahçede top oynuyordu.
• B) Bu oyunda benim rolüm oynamayacak.
• C) Onun duygularıyla oynamaya hakkın yok. ✓
• D) Tiyatroda başrolü o oynuyordu.

Doğru cevap C seçeneğidir. • Duygularla oynamak: 'Birini önemsememek, ciddiye almamak, aldatmak' anlamında mecazdır.

4. 'Can' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'çok sevilen, samimi' anlamında kullanılmıştır?

• A) Yaralı kediye can vermeye çalıştı.
• B) Bu işi yapmak için can atıyordu.
• C) O benim can arkadaşımdır. ✓
• D) Her canlının yaşamaya hakkı vardır.

Doğru cevap C seçeneğidir. • Can arkadaş: 'Çok sevilen, yakın' anlamında sıfat görevindedir.

5. 'Kök' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Ağacın kökleri toprağa yayılmıştı.
• B) Bu sorunun köküne inmek gerekiyor.
• C) Dilbilgisi dersinde 'fiil köklerini' işledik. ✓
• D) Köklü bir aileden geliyordu.

Doğru cevap C seçeneğidir. • Fiil kökü: Dil bilgisi alanına ait özel bir kavramdır (Terim).

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme, cümleye 'kesinlik' anlamı katmıştır?

• A) Bulaşıkları şöyle böyle yıkamış.
• B) Bu işi er geç bitireceğiz. ✓
• C) Yavaş yavaş yürüyerek geldi.
• D) Ilgıt ılgıt bir rüzgâr esiyordu.

Doğru cevap B seçeneğidir. • Er geç: 'Erken veya geç olsa da mutlaka' anlamına gelir, eylemin gerçekleşeceğine dair kesinlik bildirir.

7. 'Açık' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gizli olmayan, net' anlamında kullanılmıştır?

• A) Lütfen kapıyı açık bırakma.
• B) Bu konuda çok açık konuşacağım. ✓
• C) Açık renkli kıyafetleri tercih ederdi.
• D) Gökyüzü bugün tamamen açıktı.

Doğru cevap B seçeneğidir. • Açık konuşmak: Sözü gizlemeden, anlaşılır ve net bir şekilde ifade etmektir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma kökenli bir sözcük kullanılmıştır?

• A) Gecenin sessizliğinde kapı aniden gıcırdadı. ✓
• B) Gökyüzünde yıldızlar pırıl pırıl parlıyordu.
• C) Kuşlar neşeyle ötüşüyordu.
• D) Bahçedeki çiçekler mis gibi kokuyordu.

Doğru cevap A seçeneğidir. • Gıcırdamak: 'Gıcır' sesinden türemiş bir yansıma sözcüktür.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıcak' sözcüğü nicel (ölçülebilir) bir anlamda kullanılmıştır?

• A) Bizi çok sıcak karşıladılar.
• B) İki dostun sıcak bir sohbeti vardı.
• C) Çorba hâlâ içilemeyecek kadar sıcaktı. ✓
• D) Sıcak bir yuva özlemi çekiyordu.

Doğru cevap C seçeneğidir. • Çorbanın sıcaklığı: Termometre ile ölçülebilen fiziksel bir ısıdır (Nicel).

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde somut anlamlı bir sözcük, soyut anlam kazanmıştır?

• A) Taş binanın duvarları çok kalındı.
• B) Onun kalbi adeta taştan yapılmıştı. ✓
• C) Yolda yürürken ayağı taşa takıldı.
• D) Heykeltıraş taşa şekil veriyordu.

Doğru cevap B seçeneğidir. • Taştan kalp: Somut bir madde olan 'taş', burada 'duygusuzluk, acımasızlık' gibi soyut bir kavramı anlatmak için kullanılmıştır.

11. 'Çam devirmek' deyiminin anlamı nedir?

• A) Çok çalışıp yorulmak
• B) Bir işi başaramamak
• C) Karşısındakini kızdıracak, uygunsuz bir söz söylemek ✓
• D) Gereksiz yere para harcamak

Doğru cevap C seçeneğidir. • Çam devirmek: Farkında olmadan karşısındakini kıracak veya utandıracak söz söylemek, pot kırmak demektir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yol' sözcüğü 'yöntem, metot' anlamında kullanılmıştır?

• A) Köyün yolu çok bozuktu.
• B) Bu sorunu çözmek için başka bir yol denemeliyiz. ✓
• C) Uzun bir yoldan geldik.
• D) Doğru yoldan ayrılmamak gerekir.

Doğru cevap B seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, • Çözüm yolu: 'Çare, yöntem, metot' anlamındadır. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

13. I. Kumaşı makasla düzgünce kesen terzi, rahat tavırlarıyla dikkat çekiyordu. II. Müziği keserek ödevlerine kaldığı yerden devam etti. III. Saatini kestiremediğimiz bir anda karşımıza çıktı. IV. Sınavımın ne zaman biteceğini kestiremiyorum. “Kesmek / Kestirmek” sözcüğü, yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde aynı anlamda kullanılmıştır?

• A) I ve II
• B) II ve III
• C) III ve IV ✓
• D) I ve IV

III. ve IV. cümlelerdeki 'kestirmek' sözcüğü, bir durumu önceden tahmin etmek veya yaklaşık olarak belirlemek anlamında kullanılmıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim kullanıldığı cümlenin anlamına uygun değildir?

• A) Gerçekten çok mücadele etti ve sonunda ayağı suya erdi. ✓
• B) Ayağı düze bastı artık sıkıntı yaşamaz.
• C) İşleri güçleri dedikodu, ötekinin berikinin ayağını kaydırmaktan başka konuşacak lakırtıları yok.
• D) Ne olduysa ayağını kesti buralardan, kaç gündür görünmüyor.

• 'Ayağı suya ermek' deyimi, bir gerçeği veya bir yanlışın farkına geç de olsa varmak, aklı başına gelmek demektir. Cümledeki 'mücadele edip başarmak' bağlamıyla uyum göstermez. Diğer seçeneklerdeki 'ayağı düze basmak' (sıkıntıdan kurtulmak), 'ayağını kaydırmak' (işinden etmek/kötülük yapmak) ve 'ayağını kesmek' (gidip gelmeyi bırakmak) deyimleri cümlelerin anlamına uygundur.

15. 'Dolu' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'içi boş olmayan' (fiziksel doluluk) anlamında kullanılmamıştır?

• A) Bardak su ile doluydu.
• B) Havaalanı yolcularla doluydu.
• C) Bugün çok dolu bir gün geçirdim. ✓
• D) Kutu tamamen eşyayla doluydu.

A, B ve D seçeneklerinde 'dolu' sözcüğü bir kabın veya mekanın hacminin kaplanması (gerçek/fiziksel doluluk) anlamında kullanılmıştır. C seçeneğindeki 'dolu bir gün' ifadesi ise sözcüğün hacimsel bir doluluğu değil, zamanın 'yoğun ve meşgul' geçtiğini ifade ettiği bir mecaz anlam kullanımıdır. Soru kökü bizden fiziksel doluluk anlamında 'kullanılmayan' seçeneği istediği için doğru cevap C'dir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nicel (ölçülebilen) anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?

• A) Bugün iş yerinde çok ağır bir gün geçirdim.
• B) Pazardan aldığım karpuz çok ağır çıktı. ✓
• C) Bana söylediği sözler çok ağırdı.
• D) Ağır bir sorumluluk üstlenmişti.

Doğru cevap B seçeneğidir. • Ağır karpuz: Ağırlık tartı ile ölçülebilir (Nicel). Diğer seçeneklerdeki 'ağır' sözcüğü 'zor, kırıcı' gibi nitel anlamlardadır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük _soyut anlamlıdır_?

• A) Dışarıda güçlü bir _rüzgâr_ esiyordu.
• B) Bu _koku_ nereden geliyor?
• C) _Öfke_ ile kalkan zararla oturur. ✓
• D) Yemeğin _tadı_ çok güzeldi.

• Kural: Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıklar 'Somut', algılayamayıp zihnen bildiklerimiz 'Soyut'tur. • Analiz: Rüzgâr (Hissedilir), Koku (Koklanır), Tat (Tadılır) somuttur. • Çeldirici Uyarısı: Rüzgârı göremeyiz ama derimizle hissederiz, bu yüzden somuttur. Ancak 'Öfke' bir duygudur, beş duyuyla algılanamaz, sadece hissedilir; bu yüzden soyuttur.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yüksek' sözcüğü nitel (ölçülemeyen) bir anlamda kullanılmıştır?

• A) Bu bina şehrin en yüksek yapısıydı.
• B) Dağın yüksek tepelerine kar yağmıştı.
• C) Onun ne kadar yüksek bir karakteri olduğunu herkes bilir. ✓
• D) Yüksek sesle konuşmak kütüphanede yasaktır.

Doğru cevap C seçeneğidir. • Yüksek karakter: Burada yükseklik metre veya aletle ölçülemez; manevi bir üstünlüğü ifade eder (Nitel).

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ince' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?

• A) Elinde ince bir kitap tutuyordu.
• B) Bardağa ince bir dilim limon koydu.
• C) Çok ince bir zekâya sahipti. ✓
• D) Üzerinde ince bir ceket vardı.

Doğru cevap C seçeneğidir. • İnce zekâ: 'Kavrayış yeteneği yüksek, keskin' anlamında mecazdır. Fiziksel kalınlık ifade etmez.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'erimek' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?

• A) Güneşi gören kar suları eridi.
• B) Tavadaki tereyağı kısa sürede eridi.
• C) Hastalık yüzünden çocuk günden güne eridi. ✓
• D) Dondurma sıcaktan eriyip yere döküldü.

C seçeneğindeki 'erimek' sözcüğü, 'zayıflamak, güçsüzleşmek' anlamında mecaz olarak kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde fiziksel hal değişimi (katıdan sıvıya geçiş) anlamındadır.

21. 'Ağız' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Çocuğun ağzında yara çıkmış.
• B) Mağaranın ağzı taşlarla kapatılmıştı.
• C) İstanbul ağzıyla konuşması dikkat çekti. ✓
• D) Şişenin ağzını açamıyorum.

C seçeneğindeki 'ağız', dil biliminde 'bir dilin belli bir yöreye özgü konuşma biçimi' (diyalekt) anlamında kullanıldığı için terimdir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma bir sözcük *kullanılmamıştır*?

• A) Kuzular çayırdan meleyerek geçti.
• B) Derenin şırıltısı ruhumuzu dinlendiriyordu.
• C) Gök gürültüsünden herkes korktu.
• D) Kuşlar neşeyle ötüşüyordu. ✓

'Ötmek' sözcüğü yansıma değildir. Yansıma sözcükler doğadaki seslerin taklididir (me, şır, gür). Kuş sesi 'cik' veya 'vak' gibi taklit edilse yansıma olurdu, ancak 'ötmek' eylemi sesi tanımlar, taklit etmez.

23. 'Çiğ' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yersiz, yakışıksız' anlamında mecaz olarak kullanılmıştır?

• A) Sebzeleri çiğ olarak tüketmek daha sağlıklıdır.
• B) Odanın çiğ ışığı gözlerimizi rahatsız ediyordu.
• C) Toplantıdaki çiğ davranışları herkesi rahatsız etti. ✓
• D) Eti iyice pişirmeden, çiğ yeme.

C seçeneğindeki 'çiğ davranış', olgunlaşmamış, yersiz ve kaba davranış anlamında mecazdır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde somutlamaya (soyut bir kavramı somut bir sözcükle anlatma) başvurulmuştur?

• A) Rüzgar ağaçları sallıyordu.
• B) Umut, fakirin ekmeğidir. ✓
• C) Kitap okumayı çok severim.
• D) Hava bugün çok bulutlu.

'Umut' soyut bir kavramdır. Bu cümlede somut bir varlık olan 'ekmek' ile özdeşleştirilerek anlatılmış, yani somutlama yapılmıştır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'burun' sözcüğü, 'kibir, büyüklenme' anlamında bir deyim içinde kullanılmıştır?

• A) Burnu çok iyi koku alır.
• B) Her şeye burnunu sokma.
• C) Son günlerde burnu çok büyüdü, kimseyi beğenmiyor. ✓
• D) Burnunun dikine gidersen hata yaparsın.

Doğru cevap C seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, 'Burnu büyümek' deyimi, kibirlenmek ve büyüklenmek anlamında kullanılır. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.