TURKCE - cumle ogeleri (Bölüm 4)

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük nesne görevinde kullanılmıştır? 'Annem bana bu konuyu _____ anlattı.'

• A) Saatlerce
• B) Tekrar tekrar
• C) Açıkça
• D) Akşam
• E) Gülerek ✓

Bu soru yanıltıcı biçimde kurulmuştur; boşluğa getirilen sözcükler yüklemin nasıl gerçekleştiğini bildiren zarf tümleçleri olabilir. Ancak sorunun asıl odağı; 'gülerek' sözcüğünün zarf-fiil (ulaç) olduğunu, bu nedenle cümlede zarf tümleci değil hal bildiren bir öge görevi üstlendiğini fark etmektir. Diğer seçenekler de zarf tümleci olmakla birlikte, sorudaki tuzak 'gülerek' sözcüğünün eylem kökünden türemesi nedeniyle nesne sanılmasıdır. Nesne, fiilin üzerine yöneldiği varlık ya da kavramdır ve isim soylu sözcüklerle kurulur. 'Gülerek' fiilimsi olup nesne olamaz; doğru yanıt bu seçenek değildir — soru, öğrencinin nesne-zarf tümleci ayrımını bilip bilmediğini sınar. Doğru yanıt B şıkkıdır çünkü 'gülerek' zarf-fiildir ve cümleye eklendiğinde zarf tümleci görevi yapar, nesne değildir; bu ayrımı bilen öğrenci diğer seçeneklerle karşılaştırarak doğru seçer.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir isim soylu sözcükten oluşmaktadır?

• A) Yarın sabah erken kalkacağım.
• B) Kapıyı kim çaldı bilmiyorum.
• C) Annem mutfakta yemek pişiriyor.
• D) Bu iş benim için çok zormuş. ✓
• E) Çocuklar bahçede koşup durdu.

Yüklem, cümlede kip ve kişi eki alan eylem ya da ek eylem almış isim soylu sözcük olabilir. 'Bu iş benim için çok zormuş.' cümlesinde yüklem 'zormuş' sözcüğüdür. 'Zor' isim (sıfat) soylu bir sözcük olup '-muş' ek eylemi (rivayat eki) almıştır. Bu yapı isim + ek eylem biçiminde isim cümlesi yüklemidir. Diğer seçeneklerde yüklemler fiil kökünden türemiş eylemlerdir: 'kalkacağım, bilmiyorum, pişiriyor, koşup durdu' hepsi eylem yüklemidir.

3. 'Öğretmen, öğrencilere sınav sorularını dağıttı.' cümlesinin ögelerini doğru sıralayan seçenek hangisidir?

• A) Özne – belirtili nesne – dolaylı tümleç – yüklem
• B) Özne – belirtsiz nesne – dolaylı tümleç – yüklem
• C) Özne – dolaylı tümleç – belirtili nesne – yüklem ✓
• D) Özne – zarf tümleci – belirtili nesne – yüklem
• E) Özne – dolaylı tümleç – belirtsiz nesne – yüklem

'Öğretmen' → özne (kim dağıttı?); 'öğrencilere' → dolaylı tümleç (-e hâli, kime?); 'sınav sorularını' → belirtili nesne (neyi? — belirtme hâli -ı eki almış); 'dağıttı' → yüklem. Cümledeki sıralama özne – dolaylı tümleç – belirtili nesne – yüklem biçimindedir. 'Sınav sorularını' belirli bir nesneyi işaret ettiğinden ve -ı hâl ekini aldığından belirtili nesnedir. Soru, nesnenin belirtili/belirtsiz ayrımı ve dolaylı tümleçle karıştırılmasını test etmektedir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtsiz nesne kullanılmıştır?

• A) Aşçı sabah erken pilav pişirdi. ✓
• B) Müdür toplantı odasındaki sandalyeleri düzeltti.
• C) Tamirci bozuk arabaları garajına çekti.
• D) Sekreter mektupları masaya bıraktı.
• E) Çocuk elindeki topu arkadaşına fırlattı.

Belirtsiz nesne, yüklemi geçişli olan cümlelerde belirtme hâli (-ı/-i/-u/-ü) eki almadan yükleme bağlanan, yani yalın hâldeki nesnedir. 'Aşçı sabah erken pilav pişirdi.' cümlesinde 'pilav' sözcüğü herhangi bir hâl eki almamış (yalın hâlde) ve fiilin nesnesi konumundadır; dolayısıyla belirtsiz nesnedir. Diğer seçeneklerde nesneler belirtme hâli almıştır: 'mektupları, topu, sandalyeleri, arabaları' hepsi -ı/-u eki almış belirtili nesnelerdir.

5. 'Ne söylediğini kimse anlamadı.' cümlesinde 'ne söylediğini' sözcük grubu cümlede hangi öge görevini üstlenmektedir?

• A) Zarf tümleci
• B) Özne
• C) Belirtili nesne ✓
• D) Belirtsiz nesne
• E) Dolaylı tümleç

'Ne söylediğini' ifadesi 'anlamadı' yükleminin belirtili nesnesidir. Bu yapı isimleştirilmiş bir yan cümle (öbekleşmiş nesne yantümcesi) olup -ı hâl ekini almıştır: 'söylediğini' → söyle-dik-i-ni. Yükleme 'neyi anlamadı?' sorusu sorulduğunda 'ne söylediğini' yanıtı alınır ve belirtme hâl eki (-nı) taşıdığından belirtili nesnedir. Bu tür fiilimsi gruplarının öge görevlerini kavramak orta düzey bir beceri gerektirir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci yoktur?

• A) Yaşlı adam oğluna para gönderdi. ✓
• B) Çocuk ağlaya ağlaya eve geldi.
• C) Kar yağışı nedeniyle yollar kapandı.
• D) Köylüler tarlaya erken gitti.
• E) Öğrenciler kütüphanede ders çalıştı.

'Yaşlı adam oğluna para gönderdi.' cümlesinin ögeleri: 'Yaşlı adam' → özne; 'oğluna' → dolaylı tümleç (-a hâli); 'para' → belirtsiz nesne (yalın hâl); 'gönderdi' → yüklem. Bu cümlede zarf tümleci bulunmamaktadır. Diğer seçeneklerde: A'da 'erken' zaman zarfı; B'de 'ağlaya ağlaya' hal bildiren zarf-fiil; C'de 'kütüphanede' yer zarf tümleci (-de hâli yer bildiriyor); E'de 'kar yağışı nedeniyle' sebep zarf tümleci mevcuttur.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne gizlidir (örtük öznedir)?

• A) Uzun yıllar burada yaşadım. ✓
• B) İnsanlar bazen acı gerçeklerden kaçar.
• C) Sabah kalktığında her şey değişmişti.
• D) Rüzgar ağaçların dallarını kırdı.
• E) Kediler süt içmeyi çok sever.

Gizli (örtük) özne, cümlede yazılmayan ancak yüklemin kip-kişi ekinden anlaşılan öznedir. 'Uzun yıllar burada yaşadım.' cümlesinde yüklem 'yaşadım' (-dım = 1. tekil kişi) ekinden öznenin 'ben' olduğu anlaşılmaktadır; ancak 'ben' sözcüğü cümlede açıkça yer almamaktadır. Bu nedenle özne gizlidir. Diğer cümlelerde özneler açıkça belirtilmiştir: 'rüzgar, kediler, insanlar' gibi ya da yan cümle biçiminde özne görevi taşıyan gruplar mevcuttur.

8. 'Hızla ilerleyen tren, dağ tüneline girdi.' cümlesinde 'hızla ilerleyen' sözcük grubu hangi ögenin parçasıdır?

• A) Zarf tümleci
• B) Özne ✓
• C) Yüklem
• D) Dolaylı tümleç
• E) Belirtili nesne

'Hızla ilerleyen tren, dağ tüneline girdi.' cümlesinde özne 'hızla ilerleyen tren' tamlamasının tamamıdır. 'Hızla ilerleyen' ifadesi 'tren' ismini niteleyen sıfat-fiil grubudur ve öznenin sıfatı konumundadır. Öge belirlenmesinde sözcük öbeklerinin tamamı birlikte değerlendirilir; 'hızla ilerleyen' ayrı bir öge değil, öznenin içinde yer alan niteleme unsurudur. Yükleme 'kim girdi?' sorusu sorulduğunda 'hızla ilerleyen tren' yanıtı alınır.

9. Aşağıdakilerden hangisi hem özne hem de nesne içeren bir cümledir?

• A) Kapı kendiliğinden açıldı.
• B) Çocuk parkta koştu.
• C) Yağmur bütün gün yağdı.
• D) Sabah erken uyandım.
• E) Mühendis projeyi bitirdi. ✓

Bir cümlede nesne bulunabilmesi için yüklemin geçişli olması gerekir. 'Mühendis projeyi bitirdi.' cümlesinde 'mühendis' açık öznedir; 'projeyi' belirtili nesnedir (-i hâl eki almış); 'bitirdi' yüklemdir. Bu cümle hem özne hem belirtili nesne içermektedir. Diğer seçeneklerde: A'da özne gizli, nesne yok; B'de özne var, yüklem dönüşlü (geçişsiz), nesne yok; D'de özne var, nesne yok; E'de özne var, nesne yok.

10. 'Kitabı raftan alan çocuk onu dikkatle okudu.' cümlesinde kaç eylem (fiil) vardır ve bunlardan kaçı yüklem görevindedir?

• A) 2 eylem, 1 yüklem
• B) 2 eylem, 2 yüklem
• C) 3 eylem, 1 yüklem ✓
• D) 3 eylem, 2 yüklem
• E) 1 eylem, 1 yüklem

Cümlede üç eylem kökü bulunmaktadır: 'alan' (al- fiil kökü, sıfat-fiil eki almış), 'dikkatle' değil — 'okudu' (oku- fiil kökü, yüklem) ve dikkat edilmesi gereken 'alan' sıfat-fiilidir. Eylemler: 1) 'alan' → sıfat-fiil (al- + -an), öznenin niteleyicisi; 2) 'okudu' → yüklem (oku- + -du). Aslında cümlede iki eylem köküdür; ancak 'alan' sıfat-fiil olduğundan 'alım' da eylem sayılır. Doğru çözüm: 'alan' ve 'okudu' olmak üzere 2 eylem; bunlardan yalnızca 'okudu' yüklem görevindedir. Soru 'C) 3 eylem' diyerek yanıltmaya çalışmaktadır; doğru yanıt A şıkkıdır: 2 eylem, 1 yüklem.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' sözcüğü dolaylı tümleç değil, zarf tümleci oluşturmaktadır?

• A) Kitap masanın üstünde duruyor. ✓
• B) Adam dükkanında müşteri bekliyor.
• C) Arkadaşım İstanbul'da çalışıyor.
• D) Çocuk odasında uyuyor.
• E) Öğrenci sınıfta ders dinliyor.

Bu soru -de ekinin dolaylı tümleç mi yoksa zarf tümleci mi oluşturduğunu sınar. 'Kitap masanın üstünde duruyor.' cümlesinde 'masanın üstünde' ifadesi yer zarfı görevinde zarf tümleci işlevi görmektedir; çünkü bu yapı bir yer/konum bildiren zarf öbeğidir ('masanın üstü' ilgi tamlaması + -nde). Diğer seçeneklerde -de eki tek bir sözcüğe eklenmiş olup doğrudan mekân gösteren dolaylı tümleç kurar. Dil bilgisinde içinde ilgi tamlaması bulunan bu tür yapılar zarf tümleci olarak sınıflandırılır.

12. 'Yönetmen, filmin en kritik sahnesini tekrar çekmeye karar verdi.' cümlesinde belirtili nesne hangi sözcük ya da sözcük grubudur?

• A) Filmin en kritik sahnesi
• B) Karar verdi
• C) Tekrar
• D) Filmin en kritik sahnesini ✓
• E) En kritik

Belirtili nesne, cümlede -ı/-i/-u/-ü belirtme hâl ekini alan ve yüklemin üzerine yöneldiği öge toplamıdır. 'Filmin en kritik sahnesini' sözcük grubunun tamamı belirtili nesnedir: 'filmin en kritik sahnesi' isim tamlaması olup -ni hâl ekiyle yükleme bağlanmıştır. Nesneyi belirlerken yalnızca ekli sözcüğü değil, tüm öbeği nesne olarak almak gerekir. 'Tekrar' zarf tümleci, 'karar verdi' yüklem, 'en kritik' ise tamlamanın iç niteleyicisidir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem dışındaki tüm ögeler zarf tümlecinden oluşmaktadır?

• A) Arkadaşına nazikçe davrandı.
• B) Dün sabah parkta hızlıca yürüdü. ✓
• C) Eve erken döndü.
• D) Kapıyı hafifçe kapattı.
• E) Çok yavaş konuştu.

'Dün sabah parkta hızlıca yürüdü.' cümlesini çözümleyelim: Yüklem 'yürüdü'; özne gizli (o). Diğer ögeler: 'dün' → zaman zarf tümleci; 'sabah' → zaman zarf tümleci; 'parkta' → yer zarf tümleci (-ta hâli, yer bildiriyor); 'hızlıca' → durum zarf tümleci. Dolayısıyla yüklem dışındaki tüm ögeler (4 sözcük) zarf tümlecinden oluşmaktadır. Diğer seçeneklerde: A ve B'de özne gizli olmakla birlikte ögeler sadece 1-2 zarf tümleci içerir; C'de 'arkadaşına' dolaylı tümleç; E'de 'kapıyı' belirtili nesnedir. D seçeneği tümüyle zarf tümlecinden oluşan tek seçenektir.

14. "Sabahın erken saatlerinde kalkıp çalışmak için kendini zorlayan adam, yıllarca süren bu alışkanlığının bir gün fark edileceğini umarak bürosuna kapanırdı." cümlesinde kaç tane yüklem vardır?

• A) 1 ✓
• B) 4
• C) 5
• D) 3
• E) 2

Cümlede yüklem, temel cümlenin bildirimi taşıyan unsurdur. 'Kalkıp', 'zorlayan', 'fark edileceğini' birer sıfat-fiil veya zarf-fiil olduğundan yardımcı yüklem değil, yan cümle kurucu öge görevindedir. Temel yüklem yalnızca 'kapanırdı'dır. Dolayısıyla cümlede tek yüklem vardır.

15. "Müdür, toplantıya katılamayacak olan uzmanın raporunu asistanına hazırlatmıştı." cümlesinde 'uzmanın' sözcüğü hangi cümle ögesinin parçasıdır?

• A) Özne
• B) Zarf tümleci
• C) Belirtili nesne ✓
• D) Dolaylı tümleç
• E) Sıfat tamlaması içinde tamlayan

'Uzmanın raporunu' yapısında 'uzmanın' sözcüğü, 'rapor' ismini niteleyen bir isim tamlamasının tamlayan unsurudur; bu isim tamlaması da cümlede belirtili nesne işlevi görmektedir: 'raporunu' (belirtili nesne). 'Uzmanın' tek başına bir öge değil, belirtili nesnenin parçasını oluşturan tamlayan konumundadır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesne' görevi yapan bir öge bulunmamaktadır?

• A) Çocuklar bahçede saatlerce koştu. ✓
• B) Annesinin yazdığı mektubu saklamıştı.
• C) Söylediği sözler herkesi şaşırttı.
• D) Kapıyı kim açtı?
• E) Eve erken döndüğünü kimse fark etmedi.

D şıkkında 'Çocuklar bahçede saatlerce koştu.' cümlesinde yüklem 'koştu' sözcüğüdür; bu fiil geçişsiz olduğundan nesne alamaz. Cümlede özne (çocuklar), dolaylı tümleç (bahçede) ve zarf tümleci (saatlerce) bulunmakta, ancak herhangi bir nesne yer almamaktadır. Diğer seçeneklerde nesne tespit edilebilir.

17. "Şehrin en ücra köşelerinde bile duyulan o tuhaf ses, geceleri penceresinin önünde oturan yaşlı kadını her defasında irkiltiyor, onu geçmişin karanlık günlerine sürüklüyordu." cümlesinde özne kaç sözcükten oluşmaktadır?

• A) 9
• B) 7 ✓
• C) 8
• D) 3
• E) 5

Cümlenin öznesi 'o tuhaf ses'tir; ancak bu özneyi niteleyen sıfat cümlesi 'şehrin en ücra köşelerinde bile duyulan' ifadesidir. Özne grubu şu sözcüklerden oluşur: 'şehrin / en / ücra / köşelerinde / bile / duyulan / o / tuhaf / ses' — toplamda 9 sözcük değil, 'bile' edatı dahil edildiğinde tartışmalı görünse de ÖSYM yaklaşımında sıfat cümlesiyle birlikte özne grubu 7 sözcükten (şehrin en ücra köşelerinde duyulan o tuhaf ses) oluşmaktadır. 'Bile' zarf işlevinde olduğundan özne grubuna dahil edilmez; dolayısıyla doğru yanıt C) 7'dir.

18. "Bana uzak diyarlardan gelen bu mektup, yıllardır merak ettiğim soruların cevabını taşıyordu." cümlesinde altı çizili 'bana' sözcüğünün cümle içindeki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Belirtisiz nesne
• B) Dolaylı tümleç ✓
• C) Sıfat tamlamasında tamlayan
• D) Zarf tümleci
• E) Belirtili nesne

'Bana' sözcüğü yönelme hâl eki (-a/-e) almıştır. Yönelme hâlindeki sözcükler kural olarak dolaylı tümleç görevini üstlenir. Cümlede 'gelen' sıfat-fiilini niteleyen bir unsur olarak değil, temel yapıya bağlı olarak yükleme 'nereye / kime' sorusu sorulduğunda ortaya çıkan 'bana' yanıtıyla dolaylı tümleç işlevi taşımaktadır.

19. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yalnızca zarf tümleci içeren bir cümle verilmiştir?

• A) Çocuk, annesine gülerek sarıldı.
• B) Kitabı masanın üstüne bıraktı.
• C) Yarın sabah erkenden yola çıkacaklar. ✓
• D) Öğretmen, soruyu hızlıca ve doğru biçimde yanıtladı.
• E) Arkadaşına uzun bir mektup yazdı.

C şıkkında 'yarın sabah erkenden' ifadeleri zaman bildiren zarf tümleci görevindedir; cümlede dolaylı tümleç ya da nesne bulunmamaktadır. A şıkkında 'hızlıca ve doğru biçimde' zarf tümleci olmakla birlikte 'soruyu' nesnesi de mevcuttur. B'de 'masanın üstüne' dolaylı tümleçtir. D'de hem dolaylı tümleç (arkadaşına) hem nesne (mektup) vardır. E'de 'gülerek' zarf tümleci, 'annesine' dolaylı tümleçtir.

20. "Kendisine sorulan her soruya farklı bir cevap üretebilen bu çocuk, öğretmenlerini şaşırtmakla kalmayıp ebeveynlerini de derinden düşündürüyordu." cümlesinde kaç tane dolaylı tümleç vardır?

• A) 0
• B) 2
• C) 4
• D) 3
• E) 1 ✓

Temel cümle çözümlendiğinde yüklem 'düşündürüyordu', özne 'bu çocuk', nesneler 'öğretmenlerini' ve 'ebeveynlerini'dir. Temel cümlede dolaylı tümleç yoktur. 'Kendisine' sözcüğü ise 'sorulan' sıfat-fiilinin yan cümlesine ait bir öge olup temel cümlenin dolaylı tümleci değildir. Dolayısıyla temel cümlede yalnızca 1 dolaylı tümleç sayılabilir; ancak daha dar bir okumada yan cümledeki 'kendisine' dahil edilirse 1 ya da 2 olabilir. ÖSYM uygulamasında temel cümle esas alınır: cevap B) 1'dir.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, isim soylu bir sözcükle kurulmuştur ve bu yüklem aynı zamanda birden fazla özneyle ilişkilidir?

• A) Hava soğuk, yollar ise kaygandı.
• B) Hem annem hem babam emekliye ayrıldı.
• C) Ne sen ne de o bu işi başarabilecek.
• D) Çocuklar ve gençler bu etkinliğe büyük ilgi duydular.
• E) Öğretmen yorgun, öğrenciler ise hevesliydi. ✓

C şıkkında 'yorgun' ve 'hevesliydi' biçiminde iki ayrı yüklem bulunmaktadır; 'yorgun' sıfat kökenli isim soylu bir yüklemdir ve tek başına 'öğretmen' öznesine bağlıdır. Ancak soru 'birden fazla özneyle ilişkili tek isim soylu yüklem' aramaktadır. D şıkkında 'başarabilecek' fiil soyludur. E şıkkında 'ayrıldı' fiil soyludur. A'da 'duydular' fiil soyludur. B şıkkında 'kaygandı' isim soylu yüklem olup 'yollar' tek özneyle ilişkilidir. C şıkkında 'hevesliydi' isim soylu yüklem 'öğrenciler' çoğul özneyle ilişkilidir; bu en uygun yanıttır.

22. "Sabah uykusundan erken kalkmak zorunda kalan adam, çantasını kapıp fırından aldığı ekmeği de yanına alarak yola çıktı." cümlesinde temel cümlenin belirtili nesnesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bu cümlede belirtili nesne yoktur.
• B) Ekmeği
• C) Fırından aldığı ekmeği ✓
• D) Çantasını
• E) Çantasını ve ekmeği

Cümlede yüklem 'çıktı'dır; 'çıkmak' fiili geçişsiz olduğundan temel yükleme bağlı nesne yoktur. 'Çantasını' sözcüğü 'kapıp' zarf-fiilinin, 'ekmeği' ise 'alarak' zarf-fiilinin nesnesidir; bunlar yan yapılara aittir. Temel cümlede belirtili nesne bulunmamaktadır. Doğru yanıt E şıkkıdır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'özne' gizlidir ve bu gizli özne tekil birinci şahıs değildir?

• A) Kitabı okuyup rafa kaldırdım.
• B) Sana bir sır verecekmiş. ✓
• C) Bahçeye çiçek ektiler.
• D) Bugün erken uyandım.
• E) Bu haberi duyunca şaşırdınız mı?

D şıkkında 'verecekmiş' yüklemi üçüncü tekil şahsı işaret etmekte olup özne cümlede açıkça belirtilmemiştir; dolayısıyla gizli özne üçüncü tekil şahıstır. A ve E'de gizli özne birinci tekil şahıs (ben), B'de ikinci çoğul şahıs (siz), C'de üçüncü çoğul şahıs (onlar)dır. Soru hem gizli özne hem de 'tekil birinci şahıs olmama' koşulunu birlikte arıyor; D bu iki koşulu da karşılamaktadır.

24. "Küçük kasabada yıllardır yaşayan, komşularına her zaman yardım eden, kendi sıkıntısını kimseye belli etmeyen Ahmet Bey, bu sabah kimseye haber vermeden sessizce göç etti." cümlesinin yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) 'Ahmet Bey' sözcüğü cümlenin öznesidir.
• B) Cümlenin temel yüklemi 'göç etti'dir.
• C) 'Sessizce' sözcüğü zarf tümleci görevindedir.
• D) 'Kimseye' sözcüğü dolaylı tümleç görevindedir. ✓
• E) 'Bu sabah' ifadesi zarf tümleci görevindedir.

D şıkkı yanlıştır. 'Kimseye haber vermeden' yapısında 'kimseye' sözcüğü 'vermeden' zarf-fiilinin ögesidir; bu zarf-fiil temel cümlenin bir zarf tümlecini oluşturmaktadır. 'Kimseye' temel cümlenin dolaylı tümleci değil, zarf-fiil grubunun iç ögesidir. Temel cümlede ayrı bir dolaylı tümleç bulunmamaktadır.

25. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde cümleye eklenen bir sözcük, var olmayan bir dolaylı tümleci ortaya çıkarmaktadır?

• A) 'Mektup yazdı.' → 'Arkadaşına mektup yazdı.' ✓
• B) 'Koştu.' → 'Hızla koştu.'
• C) 'Çocuk güldü.' → 'Çocuk yüksek sesle güldü.'
• D) 'Uyudu.' → 'Derin bir uyku uyudu.'
• E) 'Kitap okudu.' → 'Sabahleyin kitap okudu.'

B şıkkında 'Mektup yazdı.' temel cümlesine 'arkadaşına' sözcüğü eklenmesiyle yönelme hâlinde bir dolaylı tümleç ortaya çıkmaktadır. A'da yalnızca zarf tümleci eklenmektedir. C'de zarf tümleci eklenmektedir. D'de zarf tümleci eklenmektedir. E'de ise iç nesne (cognate object) oluşmakta, dolaylı tümleç değil nesne ortaya çıkmaktadır.