TURKCE - fiil catisi (Bölüm 5)

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne, hem eylemin yapıcısı hem de eylemden etkilenenidir; bu durum ise dönüşlü çatı yerine farklı bir yapıyla sağlanmıştır?

• A) Sporcu kendini kampa kapattı.
• B) Çocuk yavaşça uyudu.
• C) Adam yorulunca dinlendi.
• D) Öğrenci sınavdan önce hazırlandı.
• E) Kadın saçlarını kendisi kesti. ✓

'Kesti' fiili ne dönüşlü ne de edilgen çatıdadır; düz geçişli (etken) bir fiildir. Ancak 'saçlarını kendisi kesti' cümlesinde 'kendisi' zamiriyle öznenin hem eylemin yapıcısı hem de etkileneni olduğu anlatılmaktadır. Bu, çatı eki almadan yalnızca sözcük düzeyinde sağlanan bir dönüşlülük anlamıdır. C ve E'de ise fiiller gerçekten dönüşlü çatı eki almıştır ('-n' eki). D'de '-n' eki dönüşlülük işleviyle kullanılmıştır. B'de ise böyle bir ilişki yoktur.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı dönüşümü yapılırken cümlenin anlam bütünlüğü bozulmuştur?

• A) Etken: 'Annem çorbayı pişirdi.' → Edilgen: 'Çorba pişirildi.'
• B) Etken: 'Müdür toplantıyı erteledi.' → Edilgen: 'Toplantı ertelendi.'
• C) Etken: 'Ressam tabloyu boyadı.' → Edilgen: 'Tablo ressam tarafından boyandı.'
• D) Etken: 'Öğretmen tahtayı sildi.' → Edilgen: 'Tahta silindi ve öğretmen gitti.' ✓
• E) Etken: 'Ekip projeyi tamamladı.' → Edilgen: 'Proje ekip tarafından tamamlandı.'

Çatı dönüşümü yalnızca özne-nesne ilişkisini yeniden düzenler; cümleye yeni bilgi eklenemez. E seçeneğinde 'öğretmen gitti' yargısı özgün etken cümlede bulunmamaktadır. Edilgen dönüşüm yapılırken cümleye 've öğretmen gitti' eklenmesi anlam bütünlüğünü bozmakta, çatı dönüşümünün ötesine geçmektedir. Diğer seçeneklerin tamamında dönüşüm, anlam kaybı ya da ekleme olmaksızın doğru biçimde gerçekleştirilmiştir. A'da tamlayan eklenmesi dilbilgisel açıdan kabul edilebilirdir.

3. Türkçede '-l' ve '-n' çatı ekleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılabilmektedir. Aşağıdakilerin hangisinde '-n' ekinin işlevi yalnızca edilgen çatı oluşturmak değil, aynı zamanda dönüşlü anlam katmaktır ve bu iki anlam birbirinden ayrıştırılamaz biçimde iç içe geçmiştir?

• A) Kapı rüzgârla kapandı.
• B) Bu ev 1970'te yapındı.
• C) Yaralı asker sarındı. ✓
• D) Mektup zarfa konuldu.
• E) Ders kitabı dağıtıldı.

'Sarındı' fiilinde '-n' eki hem dönüşlülük (özne eylemi kendine yapmaktadır: asker kendini sardı) hem de edilgenlik (sarma eyleminin öznesi ve nesnesi aynı kişidir) anlamını eş zamanlı taşımaktadır. Bu iki anlam birbirinden tam olarak ayrıştırılamaz. A'daki 'yapındı' kurgusu doğal Türkçede kullanılmaz. C ve E'de yalnızca edilgen, D'de ise dolaylı edilgen/kendiliğinden gerçekleşme anlamı öne çıkmakta; dönüşlülük bulunmamaktadır.

4. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde fiil, yüzey yapıda edilgen görünmesine karşın derin yapıda etken bir çatı işlevi görmektedir; çünkü eylemi gerçekleştiren özne cümlede açıkça ifade edilmiştir?

• A) Mektup dün yazıldı.
• B) Yemek masaya getirildi.
• C) Kitap raftan alındı.
• D) Bu karar komite tarafından alındı. ✓
• E) Her sabah düzenli uyunur.

Edilgen cümlelerde gerçek özne ya gizlidir ya da 'tarafından' ile belirtilir. A seçeneğinde 'komite tarafından' ifadesiyle gerçek özne açıkça ortadadır. Dilbilim açısından bu yapı, yüzey biçimi edilgen olsa da derin yapıda etken özne-yüklem ilişkisini korumaktadır; zira eylemi kimin yaptığı bilinmekte ve belirtilmektedir. Diğer seçeneklerde gerçek özne tamamen silinmiş, bilinemez ya da önemsizdir. Bu soru, edilgen çatının 'özneyi gizleme' işleviyle 'özneyi arka plana atma' işlevi arasındaki farkı ölçmektedir.

5. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen fiilin aldığı çatı eki, fiilin kök anlamını değiştirmiş; yani artık farklı bir kavram alanına geçilmiştir?

• A) 'Gül-üş-mek' (gülüşmek)
• B) 'Bit-ir-mek' (bitirmek) ✓
• C) 'Yor-ul-mak' (yorulmak)
• D) 'Yaz-dır-mak' (yazdırmak)
• E) 'Giy-in-mek' (giyinmek)

'Bit-' kökü 'tükenmek, sona ermek' anlamında geçişsizken '-ir' ettirgen ekiyle 'bitirmek' biçimini alarak 'bir şeyi sona erdirmek, tamamlamak' anlamına geçmektedir. Bu dönüşümde yalnızca geçişlilik değil, kavramsal anlam da değişmiştir; artık farklı bir eylem alanı söz konusudur. Diğer seçeneklerde '-dır', '-üş', '-in', '-ul' ekleri kökteki temel anlamı korurken yalnızca çatı ilişkisini değiştirmektedir: yazmak → yazdırmak (aynı eylem, farklı özne), gülmek → gülüşmek (karşılıklı), giymek → giyinmek (dönüşlü), yormak → yorulmak (edilgen/dönüşlü).

6. Türkçe dilbilgisinde 'oldurgan çatı' kavramı, ettirgen çatının bir alt türü olarak ele alınmaktadır. Aşağıdakilerin hangisinde fiil, ettirgen değil yalnızca oldurgan çatı özelliği taşımaktadır?

• A) Işık odayı aydınlattı. ✓
• B) Öğretmen öğrenciye kompozisyon yazdırdı.
• C) Müdür sekreterine raporu hazırlattı.
• D) Koç oyuncuları sabah koşturdu.
• E) Anne çocuğuna elbise giydirdi.

Oldurgan çatıda özne, eylemi başka birine yaptırmaz; doğrudan nesne üzerinde bir oluş ya da değişim meydana getirir. 'Işık odayı aydınlattı' cümlesinde 'ışık' bir insanı/canlıyı aydınlatma eylemine yönlendirmemiş; doğrudan odada aydınlık oluşturmuştur. Burada aracı bir yapıcı yoktur. Ettirgen çatıda ise özne, eylemi bir başkasına yaptırır (aracılık ilişkisi vardır). A, B, C ve E'de özne sırasıyla öğrenciye, çocuğa, sekreterine ve oyunculara eylemi yaptırmaktadır; dolayısıyla bunlar gerçek ettirgen kullanımlardır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı fiil kökünden türeyen iki farklı çatılı biçim, anlam karşıtlığı yaratacak biçimde yan yana kullanılmıştır ve bu durum cümlede bir çelişki doğurmaktadır?

• A) Adam uyudu ama uyutamadı. ✓
• B) Çocuk hem koştu hem de koşturuldu.
• C) Yemek hem yendi hem de yenildi.
• D) Kapı açıldı ve açtırıldı.
• E) Kitap okundu ve okutuldu.

'Adam uyudu ama uyutamadı' cümlesinde 'uyudu' (özne eylemi kendisi gerçekleştirdi) ile 'uyutamadı' (özne başkasını uyutmaya çalıştı, başaramadı) yapıları çelişkili bir tablo oluşturmaktadır: özne hem uyurken hem de başkasını uyutmaya çalışır; bu iki durum aynı zaman diliminde anlamca çatışmaktadır. Diğer seçeneklerde belirtilen çatı farklılıkları çelişki değil, farklı durumları ardışık ya da eş zamanlı anlatan bağdaşık yapılar oluşturmaktadır. E seçeneğinde 'yendi' ve 'yenildi' biçimleri aslında aynı anlama geldiğinden çelişki de yoktur.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil çatısı, cümlenin anlamını belirsizleştirmekte; yani cümle hem ettirgen hem edilgen anlamda eş zamanlı okunabilmektedir?

• A) Çamaşırlar yıkandı.
• B) Toplantı ertelendi.
• C) Duvarlar boyatıldı.
• D) Mektup gönderildi.
• E) Araba tamirciye çektirildi. ✓

'Çektirildi' fiili '-tir' ettirgen ve '-il' edilgen eklerini birlikte taşımaktadır. Cümle hem 'biri arabayı tamirciye çektirdi (ve bu ettirme eylemi edilgen yapıyla anlatıldı)' hem de 'araba tamirciye çekildi (edilgen, kendiliğinden)' biçiminde yorumlanabilir. Bu çok katmanlı çatı yapısı, cümleyi anlamsal açıdan muğlak kılmaktadır. Diğer seçeneklerde B ve C yalnızca edilgen ya da dönüşlü, D yalnızca edilgen, E ise 'boyatıldı' biçimiyle ettirgen+edilgen içermesine karşın anlamda aynı düzeyde çift okumaya izin vermemektedir.

9. Dilbilgisi çalışmalarında fiil çatısının yalnızca yapım ekleriyle değil, sözdizimsel bağlamla da belirlendiği savunulmaktadır. Aşağıdakilerin hangisinde 'taşı-' fiili, herhangi bir çatı eki almaksızın bağlam aracılığıyla edilgen bir anlam kazanmıştır?

• A) Kargo şirketi paketi taşıdı.
• B) Bu koltuk çok kolay taşır. ✓
• C) Taşınan eşyalar depoya yerleştirildi.
• D) İşçiler malları depoya taşıdı.
• E) Nehir, kütükleri aşağı taşır.

'Bu koltuk çok kolay taşır' cümlesinde 'taşır' fiili etken biçimdedir; '-ıl / -ın' gibi edilgen eki almamıştır. Ancak anlam açısından 'bu koltuk kolayca taşınabilir (bir başkası tarafından)' demektir; yani özne koltuk, eylemden etkilenendir ve gerçek eylem yapıcısı belirsiz bırakılmıştır. Bu, sözdizimsel bağlamın yarattığı örtük edilgenlik örneğidir. A ve C'de özne gerçek yapıcıdır (etken), D'de çatı eki alınmıştır, E'de ise nehir gerçek bir taşıyıcı olarak etken öznedir.

10. "Çocuklar bahçede birbirleriyle güreşti." cümlesindeki fiilin çatısı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dönüşlü
• B) İşteş ✓
• C) Geçişli
• D) Edilgen
• E) Ettirgen

'Güreşti' fiilinde birden fazla özne eylemi birlikte ya da birbirine karşılıklı olarak yapmaktadır. 'Birbirleriyle' ifadesi de bu karşılıklılığı pekiştirmektedir. İşteş çatıda özne sayısı birden fazladır ve eylem karşılıklı ya da birlikte yapılır; fiiller '-ş' ekini alır.

11. "Araba tamirhanede tamir ettirildi." cümlesindeki fiilin çatısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) İşteş çatılıdır.
• B) Dönüşlü çatılıdır.
• C) Yalnızca edilgen çatılıdır.
• D) Yalnızca ettirgen çatılıdır.
• E) Hem ettirgen hem edilgen çatılıdır. ✓

'Tamir ettirildi' fiilinde 'ettir-' eki ettirgenliği, '-l' eki ise edilgenliği göstermektedir. Yani fiil önce ettirgen eki almış, ardından edilgen eki almıştır. Türkçede bir fiil birden fazla çatı eki alabilir. Bu nedenle fiil hem ettirgen hem edilgen çatılıdır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı bakımından diğerlerinden farklı bir fiil kullanılmıştır?

• A) Toplantı yarın yapılacak.
• B) Duvarlar boyandı.
• C) Mektup bugün postaya verildi.
• D) Kapılar akşam kapatıldı.
• E) Öğrenciler birbirleriyle tartıştı. ✓

A, B, C ve E seçeneklerindeki fiiller (verildi, kapatıldı, boyandı, yapılacak) edilgen çatılıdır; eylemi kimin yaptığı belirsizdir. D seçeneğindeki 'tartıştı' fiili ise işteş çatılıdır; birden fazla özne eylemi birbirine karşılıklı olarak gerçekleştirmiştir. Bu nedenle D diğerlerinden farklıdır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ettirgen çatılı fiil yoktur?

• A) Ressam tablosunu sergiledi. ✓
• B) Anne çocuğa süt içirdi.
• C) Patron işçilere fazla mesai yaptırdı.
• D) Müdür sekreterine rapor yazdırdı.
• E) Öğretmen öğrencilere şiir ezberletти.

'Sergiledi' fiilinde özne eylemi bizzat kendisi yapmıştır; başkasına yaptırmamıştır. Bu nedenle ettirgen çatılı değildir. Diğer seçeneklerde ise özne eylemi bir başkasına yaptırmaktadır: 'ezberletтi', 'içirdi', 'yaptırdı', 'yazdırdı' fiillerinin tamamı ettirgen çatılıdır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem öznesiz hem de nesnesiz bir fiil kullanılmıştır?

• A) Kapı rüzgârda kendiliğinden kapandı.
• B) Öğrenciler sınıfta sıralandı.
• C) Dün gece çok yağmur yağdı. ✓
• D) Ahmet kitabı masaya bıraktı.
• E) Çocuk annesiyle uzun süre konuştu.

Fiil çatısı bakımından 'yağmak' fiili doğa olayı bildiren bir eylem olduğundan ne özne alabilir ne de nesne alabilir; yani hem öznesiz (doğa fiili) hem de nesnesizdir (geçişsiz). 'Kapandı' fiilinde 'kapı' öznesi vardır. 'Konuştu' fiilinde 'çocuk' öznesi mevcuttur. 'Bıraktı' fiilinde özne de nesne de vardır. 'Sıralandı' fiilinde özne bulunmaktadır.

15. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde altı çizili fiil, ettirgen çatıdadır?

• A) Müdür toplantıyı erteletti. ✓
• B) Öğrenci soruyu çözdü.
• C) Çocuk korkudan titredi.
• D) Asker nöbet tuttu.
• E) Kapı aniden açıldı.

'Erteletti' fiili 'ertele-t-ti' biçiminde çözümlenebilir; '-t-' eki ettirgenlik ekidir. Bu fiilde müdür, toplantıyı bizzat ertelememiş; başkasına erteLetmiştir. Ettirgen çatıda özne eylemi bizzat yapmaz, yaptırır. Diğer seçeneklerde: 'titredi' (etken, geçişsiz), 'çözdü' (etken, geçişli), 'tuttu' (etken, geçişli), 'açıldı' (dönüşlü veya edilgen) çatılardadır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, dönüşlü çatıda kullanılmıştır?

• A) Yaralı asker hastanede tedavi edildi.
• B) Öğrenciler sınavdan önce birbirini cesaretlendirdi.
• C) Genç adam aynada uzun süre kendine baktı. ✓
• D) Masa hareket ettirilerek odanın köşesine çekildi.
• E) Çocuklar sahilde kum kalesi yaptılar.

Dönüşlü çatıda özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir ve '-n-' ya da '-l-' eki alır; 'baktı' fiilinde özne (genç adam) eylemi kendi üzerine yöneltmiştir, '-n-' eki olmasa da bu cümlede bakma eylemi özneden özneye yönelmiştir. Ancak asıl belirleyici olan 'aynada kendine baktı' ifadesinin dönüşlülüğü yansıtmasıdır. 'Edildi' (edilgen), 'cesaretlendirdi' (ettirgen/işteş karışık), 'çekildi' (edilgen), 'yaptılar' (etken) çatısındadır.

17. Aşağıdakilerden hangisinde işteş çatılı bir fiil kullanılmıştır?

• A) Takım oyuncuları uzun süre koşturuldu.
• B) Öğretmen tahtayı sildirdi.
• C) Çocuklar parkta birbirleriyle güreşti. ✓
• D) Hava birden bire karardı.
• E) Hasta yavaşça doğruldu.

'Güreşti' fiili '-ş-' işteşlik ekini bünyesinde barındırır (güreş-ti); bu ek çok özneli ve karşılıklı yapılan eylemleri bildirir. Çocuklar bu eylemi birlikte ve karşılıklı olarak gerçekleştirmektedir. 'Koşturuldu' (ettirgen + edilgen), 'karardı' (etken/geçişsiz, dönüşümlü), 'sildirdi' (ettirgen), 'doğruldu' (dönüşlü) çatısındadır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edilgen çatılı bir fiil, cümleyi özneli kılmaktadır?

• A) Kapılar her akşam kapatılır.
• B) Çiçekler bahçıvan tarafından sulandı. ✓
• C) Bu mektup dün gece yazıldı.
• D) Sınav sonuçları ilan edildi.
• E) Tartışmalar sabaha kadar sürdü.

Edilgen fiillerde gerçek özne gizli ya da 'tarafından' ile gösterilir; ancak bu durumda cümle gerçek anlamda öznesiz sayılır. Soru 'cümleyi özneli kılan' bir edilgen aramaktadır: D seçeneğinde 'bahçıvan tarafından' ifadesi gerçek özneyi ortaya koyar; 'çiçekler' ise sözde öznedir (dilbilgisel özne). Diğer cümlelerde 'tarafından' yapısı yoktur ve gerçek özne belirsizdir, yani bu cümleler öznesizdir. Edilgen çatının özneli cümle kurmasının tek yolu 'tarafından' ekiyle gerçek özneyi göstermektir.

19. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde fiil çatısı bakımından yanlış bir eşleştirme yapılmıştır?

• A) Yıkandı – dönüşlü
• B) Düşürüldü – ettirgen + edilgen
• C) Pişirildi – edilgen
• D) Coştu – edilgen ✓
• E) Uçuştu – işteş

'Coştu' fiili 'coş-' kökünden türemiştir ve herhangi bir çatı eki almamıştır; bu fiil etken ve geçişsiz çatıdadır. Herhangi bir edilgenlik eki ('-l-', '-n-') barındırmamaktadır. Diğerleri doğrudur: 'yıkandı' (-n- = dönüşlü), 'pişirildi' (-il- = edilgen), 'uçuştu' (-ş- = işteş), 'düşürüldü' (-ür- ettirgen + -l- edilgen).

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla çatı özelliği taşıyan (bileşik çatılı) bir fiil kullanılmıştır?

• A) Araba yolda durdu.
• B) Rüzgâr ağaçları salladı.
• C) Yaşlı adam yolda düştü.
• D) Çocuklar oyun oynadı.
• E) Kitaplar kütüphaneye yerleştirildi. ✓

'Yerleştirildi' fiili şu şekilde çözümlenir: yerleş-tir-il-di. '-tir-' eki ettirgenlik, '-il-' eki edilgenlik ekidir. Dolayısıyla bu fiil hem ettirgen hem de edilgen olmak üzere bileşik (birden fazla) çatı özelliği taşımaktadır. 'Düştü', 'oynadı', 'salladı', 'durdu' fiilleri tek çatı özelliği taşır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçişli bir fiil, geçişsiz anlamda kullanılmıştır?

• A) Çocuk elindeki topu attı.
• B) Öğrenci ders çalıştı. ✓
• C) Adam öfkeyle bağırdı.
• D) Asker bütün gün yürüdü.
• E) Yazar roman yazdı.

'Çalışmak' fiili kimi zaman nesne alır ('ödevini çalıştı' gibi) kimi zaman almaz. 'Ders çalıştı' yapısında 'ders' sözcüğü belirtisiz nesne konumunda görünse de bu aslında zarf tümleci işlevi görmektedir; yani 'çalış-' fiili burada geçişsiz anlamda kullanılmış, doğrudan üzerine etki edilen bir nesne yoktur. Öte yandan 'attı' (geçişli, nesne: topu), 'yazdı' (geçişli, nesne: roman), 'yürüdü' ve 'bağırdı' zaten geçişsiz fiillerdir ve soruda istenen geçişli→geçişsiz dönüşümünü yansıtmaz.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlü çatı ile edilgen çatı karıştırılabilecek, ancak gerçekte dönüşlü çatıda olan bir fiil kullanılmıştır?

• A) Öğrenci sınıftan kovuldu.
• B) Mektup zarfa konuldu.
• C) Çocuk kendini odaya kilitledi.
• D) Pencere kapandı. ✓
• E) Yemek tabağa dökülmüştü.

'Kapandı' fiili '-n-' ekini taşıdığından hem dönüşlü hem de edilgen olarak yorumlanabilir. Ancak 'pencere' sözcüğü bilinçli bir varlık olmadığı için bu fiil edilgen değil, özdönüşümlü (kendiğinden olan) çatıda değerlendirilir. Gerçek bir özne yoktur ve eylem dışarıdan yapılmamıştır; bu nedenle dönüşlü çatıya dahil edilir. 'Konuldu', 'dökülmüştü', 'kovuldu' ise açıkça edilgendir (dışarıdan yapılan eylem). 'Kilitledi' etken çatıdadır.

23. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen cümle, belirtilen çatı türü açısından doğru analiz edilmiştir?

• A) 'Mektup postalandı.' – İşteş çatı; mektup ve posta birlikte eylemi gerçekleştirmiştir.
• B) 'Hasta muayene edildi.' – Ettirgen çatı; hasta eylemi başkasına yaptırmıştır.
• C) 'Çocuklar sınıfta tartıştı.' – Edilgen çatı; tartışma eylemi öğretmen tarafından yaptırılmıştır.
• D) 'Asker düşmana ateş açtırdı.' – Ettirgen çatı; özne eylemi bizzat yapmamış, yaptırmıştır. ✓
• E) 'Çocuk suda yüzdü.' – Dönüşlü çatı; eylem özneden özneye yönelmiştir.

'Açtırdı' fiili 'aç-tır-dı' biçiminde çözümlenir; '-tır-' ettirgenlik ekidir. 'Asker' eylemi bizzat yapmamış, başkasına yaptırmıştır; bu da ettirgen çatının tanımıyla örtüşmektedir. Diğer seçeneklerdeki analizler yanlıştır: 'tartıştı' işteş çatıdadır (A yanlış); 'muayene edildi' edilgen çatıdadır, ettirgen değil (B yanlış); 'yüzdü' etken geçişsiz çatıdadır, dönüşlü değil (D yanlış); 'postalandı' edilgen çatıdadır, işteş değil (E yanlış).

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işteş çatılı bir fiil, anlam bakımından dönüşlü çatı değeri kazanmıştır?

• A) İki takım uzun süre yarıştı.
• B) Sınıftaki öğrenciler birbirine baktı.
• C) İki kardeş saatlerce tartıştı.
• D) Arkadaşlar parkta buluştu.
• E) Çocuklar bahçede koşuştu. ✓

'Koşuşmak' fiili yapı bakımından işteş çatıyı gösteren '-ş-' ekini taşır; ancak bu cümlede özne olan çocukların birbirleriyle karşılıklı bir eylem yapması değil, her birinin kendi içinde dağılarak koşması anlamı öne çıkmaktadır. Bu durum, işteş çatı biçiminin anlam düzeyinde dönüşlü bir değer kazandığını gösterir. Diğer seçeneklerde işteş fiiller gerçek karşılıklılık ya da birliktelik anlamını korumaktadır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ettirgen çatılı fiil, öznenin eylemi doğrudan değil dolaylı yaptırdığını gösterirken aynı zamanda fiil üzerinde birden fazla ettirgenlik eki barındırmaktadır?

• A) Müdür raporu sekreterine yazdırdı.
• B) Doktor hastaya ilacı içirtti.
• C) Öğretmen tahtayı sildirdi.
• D) Mühendis köprüyü işçilere yaptırdı.
• E) Anne çocuğuna elbisesini giydirtti. ✓

'Giydirtmek' fiilinde '-dir-' ve '-t-' olmak üzere iki ayrı ettirgenlik eki art arda kullanılmıştır: 'giy-dir-t-'. Bu yapı, öznenin eylemi en az iki aracı üzerinden yaptırdığını gösterir. Diğer seçeneklerde ya tek ettirgenlik eki bulunmaktadır ya da ek sayısı birden fazla değildir. 'İçirtmek' fiilinde de '-ir-' ve '-t-' ekleri görülse de bu seçenekte eylemin 'dolaylı yaptırma' anlamının en belirgin biçimde çift ekle ortaya çıktığı yapı 'giydirtmek'tir.