TURKCE - sozcuk turleri (Bölüm 1)

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük isim (ad) türündedir? "Güzel bir sabah erkenden kalktım."

• A) erkenden
• B) güzel
• C) kalktım
• D) bir
• E) sabah ✓

'Sabah' sözcüğü varlığı karşılayan, çekim eki almış bir isimdir. 'Güzel' sıfat, 'erkenden' zarf, 'kalktım' fiil, 'bir' ise sıfat görevindedir.

2. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hem isim hem de sıfat olarak kullanılabilir?

• A) koşmak
• B) hızlıca
• C) güzelce
• D) açık ✓
• E) gitmek

'Açık' sözcüğü 'Kapı açık.' cümlesinde isim-sıfat, 'Açık hava.' cümlesinde sıfat olarak kullanılır. 'Koşmak' ve 'gitmek' fiil, 'güzelce' ve 'hızlıca' ise zarftır.

3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zamir (adıl) kullanılmıştır?

• A) Yeşil elbiseyi çok beğendim.
• B) Güzel bir gün geçirdik.
• C) Kitabı masaya bıraktı.
• D) Bunu sana söylememem gerekirdi. ✓
• E) Hızlı araç kullananlar tehlike yaratır.

'Bunu' sözcüğü, bir ismin yerini tutan gösterme zamiridir. Diğer cümlelerde zamir bulunmamakta; isim, sıfat ve fiil gibi sözcük türleri kullanılmaktadır.

4. Aşağıdaki sözcüklerin hangisi yapım eki almış bir sıfattır?

• A) ve
• B) masa
• C) koştu
• D) yorgun ✓
• E) güzellik

'Yorgun' sözcüğü 'yor' köküne '-gun' yapım eki getirilerek oluşturulmuş bir sıfattır. 'Masa' isim, 'koştu' fiil, 'güzellik' isim (yapım ekiyle türetilmiş), 've' ise bağlaçtır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat kullanılmamıştır?

• A) Sarı çiçekler masada duruyordu.
• B) Üç öğrenci sınıfta kaldı.
• C) Küçük çocuk bahçede oynuyor.
• D) Bu kitabı çok sevdim.
• E) Arkadaşım beni bekliyordu. ✓

'Arkadaşım beni bekliyordu.' cümlesinde herhangi bir sıfat bulunmamaktadır. Diğer cümlelerde sırasıyla 'küçük', 'üç', 'bu' ve 'sarı' sıfatları kullanılmıştır.

6. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi bağlaç (bağlama edatı) değildir?

• A) ama
• B) için ✓
• C) ve
• D) ancak
• E) fakat

'İçin' sözcüğü bağlaç değil, edat (ilgeç) türündedir. 'Ve', 'ama', 'fakat' ve 'ancak' sözcüklerinin tamamı bağlaç görevinde kullanılır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi (eylemsi) kullanılmıştır?

• A) Dün çok yorulduk.
• B) O her gün erken kalkar.
• C) Annem yemek yapıyor.
• D) Çocuk bahçede koşuyor.
• E) Okumak insanı geliştirir. ✓

'Okumak' sözcüğü fiil köküne mastar eki '-mak' getirilerek oluşturulmuş bir isim-fiildir (fiilimsi). Diğer cümlelerde çekimli fiiller bulunmakta, fiilimsi kullanılmamaktadır.

8. Aşağıdaki sözcüklerin hangisi zarf (belirteç) türündedir?

• A) o
• B) masa
• C) güzel
• D) sabah
• E) çabuk ✓

'Çabuk' sözcüğü bir eylemin nasıl yapıldığını belirten zarf (durum zarfı) türündedir. 'Güzel' ve 'sabah' isim ya da sıfat, 'masa' isim, 'o' ise zamir olarak kullanılır.

9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ünlem kullanılmıştır?

• A) Yarın erken kalkmam lazım.
• B) Hava bugün çok güzel.
• C) Yazık, bu kadar emek boşa gitti. ✓
• D) Kitabı okumayı bitirdim.
• E) Seni çok özledim.

'Yazık' sözcüğü bir duygu, acıma veya üzüntü ifade eden ünlem türündedir. Diğer cümlelerde ünlem bulunmamakta; isim, fiil ve sıfat gibi türler kullanılmaktadır.

10. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi edat (ilgeç) türündedir?

• A) ben
• B) hızlı
• C) kadar ✓
• D) güzel
• E) koşmak

'Kadar' sözcüğü tek başına anlamı olmayan, isimlerle birlikte kullanılan edat (ilgeç) türündedir. 'Ben' zamir, 'güzel' sıfat, 'koşmak' fiilimsi, 'hızlı' ise sıfat ya da zarftır.

11. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde işaret zamiri kullanılmıştır?

• A) Şunu bana verir misin? ✓
• B) Kim bu soruyu çözebilir?
• C) Herkes bu işi yapabilir.
• D) Ben de seninle geleceğim.
• E) Hiçbiri gelmedi.

'Şunu' sözcüğü 'şu' işaret zamirinin belirtme hâlidir ve bir ismin yerini tutmaktadır. 'Bu' cümlesinde sıfat, 'kim' soru zamiri, 'hiçbiri' belgisiz zamir, 'ben' ise kişi zamiridir.

12. Aşağıdaki sözcüklerin hangisi somut isimdir?

• A) sevgi
• B) kalem ✓
• C) mutluluk
• D) düşünce
• E) özgürlük

'Kalem' beş duyu organından biriyle algılanabilen somut bir isimdir. 'Sevgi', 'özgürlük', 'mutluluk' ve 'düşünce' ise duyu organlarıyla algılanamayan soyut isimlerdir.

13. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde niteleme sıfatı kullanılmıştır?

• A) O öğrenci çok çalışkandır.
• B) Sararmış yapraklar yere döküldü. ✓
• C) Hangi kitabı okudun?
• D) Bu çanta benim.
• E) Üç elma aldım.

'Sararmış' sözcüğü yaprakların nasıl bir renkte olduğunu belirten niteleme sıfatıdır. 'Bu' ve 'o' işaret sıfatı, 'üç' sayı sıfatı, 'hangi' ise soru sıfatıdır.

14. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi türemiş (yapım ekiyle oluşturulmuş) bir isimdir?

• A) öğretmen ✓
• B) taş
• C) su
• D) göz
• E) ev

'Öğretmen' sözcüğü 'öğret-' fiiline '-men' yapım eki getirilerek türetilmiş bir isimdir. 'Ev', 'taş', 'su' ve 'göz' ise yapım eki almamış basit (türenmemiş) isimlerdir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf (belirteç) kullanılmamıştır?

• A) Güzel bir gün geçirdik. ✓
• B) Sabah erkenden kalktı.
• C) Dün çok yoruldum.
• D) Hiç uyumadım bu gece.
• E) Buraya hızlıca gel.

'Güzel bir gün geçirdik.' cümlesinde 'güzel' sözcüğü ismi niteleyen sıfattır, zarf değildir. Diğer cümlelerde sırasıyla 'dün', 'hızlıca', 'erkenden' ve 'hiç' zarf olarak kullanılmıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük isim (ad) türündedir? "Bugün _pazar_ günü olduğu için dükkanlar kapalıydı."

• A) 'bugün' sözcüğü isimdir.
• B) 'kapalı' sözcüğü isimdir.
• C) 'pazar' sözcüğü isimdir. ✓
• D) 'pazar' sözcüğü sıfattır.
• E) Bu cümlede isim yoktur.

'Pazar' sözcüğü bir günün adını (özel isim) karşılar ve cümlede isim görevindedir. 'Bugün' sözcüğü ise zaman zarfıdır; 'kapalı' ise sıfat görevindedir.

17. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapım eki almış bir türemiş isimdir?

• A) araba
• B) kalem
• C) kapı
• D) masa
• E) yazı ✓

'Yazı' sözcüğü 'yaz-' fiil köküne isim yapım eki '-ı' getirilerek türetilmiştir; dolayısıyla türemiş bir isimdir. Diğer seçeneklerdeki sözcükler herhangi bir yapım eki almamış basit isimlerdir.

18. "Çocuk, kırmızı balonu hızla koşarak yakaladı." cümlesinde kaç tane sıfat vardır?

• A) 3
• B) 2
• C) Hiç sıfat yoktur.
• D) 1 ✓
• E) 4

Cümlede yalnızca 'kırmızı' sözcüğü 'balon' ismini nitelendiren sıfattır. 'Hızla' sözcüğü zarf, 'koşarak' sözcüğü zarf-fiildir. Dolayısıyla cümlede 1 sıfat bulunmaktadır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'bir' sözcüğü sayı sıfatı olarak kullanılmıştır?

• A) Onlar bir bütündür artık.
• B) Bir gün mutlaka görüşürüz.
• C) Bir kitap aldım çantama. ✓
• D) Bir de baktım ki kapı açık.
• E) Bu bir kalem değil, kurşun kalemdir.

'Bir kitap aldım' cümlesinde 'bir' sözcüğü 'kitap' isminin önünde gelmiş ve sayısını belirtmiştir; bu nedenle sayı sıfatıdır. Diğer seçeneklerde 'bir' belirsizlik anlamı, zaman anlamı veya farklı görevler üstlenmiştir.

20. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılabilir?

• A) büyük
• B) yaz ✓
• C) güzel
• D) hızlı
• E) soğuk

'Yaz' sözcüğü hem mevsim adı olarak isim ("Yaz geldi.") hem de 'yazmak' fiilinin emir kipi olarak fiil ("Bunu deftere yaz.") şeklinde kullanılabilir. Bu nedenle hem isim hem fiil köküdür.

21. "O kadar yorulmuştum ki ayağa bile kalkamadım." cümlesinde 'o' sözcüğü hangi sözcük türündedir?

• A) Bağlaç
• B) Zarf ✓
• C) Sıfat
• D) Kişi zamiri
• E) İşaret zamiri

Bu cümlede 'o kadar' kalıbındaki 'o' sözcüğü 'kadar' zarfını pekiştirip derecelendirmek için kullanılmıştır; bu kullanımda 'o' zarf görevini üstlenmektedir. Kişi ya da işaret zamiri değildir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir (adıl) kullanılmıştır?

• A) Güzel çiçekler balkonda açmıştı.
• B) Mavi araba kapının önünde duruyordu.
• C) Dün sabah erken kalktım.
• D) Çok yorulan öğrenci uyuyakaldı.
• E) Herkes toplantıya katılacak. ✓

'Herkes' sözcüğü belirsiz zamir olup bir ismin yerini tutmakta ve cümlede özne görevini üstlenmektedir. Diğer seçeneklerdeki sözcükler sıfat, zarf veya isim görevindedir; herhangi bir ismin yerini tutmamaktadır.

23. "Sabahları erken kalkmayı severim." cümlesinde 'erken' sözcüğü hangi tür zarftır?

• A) Zaman zarfı ✓
• B) Yer-yön zarfı
• C) Azlık-çokluk zarfı
• D) Niteleme zarfı
• E) Soru zarfı

'Erken' sözcüğü 'kalkma' eyleminin ne zaman gerçekleştiğini belirtmektedir; dolayısıyla zaman zarfıdır. Yer-yön zarfları yeri, azlık-çokluk zarfları miktarı, niteleme zarfları ise eylemin nasıl yapıldığını belirtir.

24. Aşağıdakilerden hangisi bağlaç (bağlama edatı) değildir?

• A) için ✓
• B) ve
• C) fakat
• D) ile
• E) ancak

'İçin' sözcüğü bir edat (ilgeç) olup isimlerle birlikte kullanılır ve amaç, neden gibi anlamlar katar. 've', 'fakat', 'ancak' bağlaçtır; 'ile' ise hem edat hem bağlaç olarak kullanılabilir ancak bağlaç özelliği taşımaktadır.

25. "Bugün hava çok güzeldi, bu yüzden dışarı çıktık." cümlesinde 'çok' sözcüğü hangi sözcük türündedir?

• A) Bağlaç
• B) Sıfat
• C) Edat
• D) Zarf ✓
• E) Zamir

'Çok' sözcüğü burada 'güzel' sıfatını derecelendirerek nitelemiştir; bu göreviyle zarf olarak kullanılmıştır. Zarflar yalnızca fiilleri değil, sıfatları ve diğer zarfları da niteleyebilir.