Seçim Sistemi ve Siyasi Partiler

1. Türkiye'de seçimlerde uygulanan temel ilkelerden biri değildir?

• A) Genel oy
• B) Gizli oy
• C) Serbest oy
• D) Çok dereceli oy ✓
• E) Eşit oy

Türkiye'de seçimler tek dereceli (doğrudan) oy ilkesiyle yapılır; seçmenler tercihlerini aracılar olmaksızın doğrudan kullanır. Çok dereceli oy (dolaylı seçim) bu ilkelere dahil değildir.

2. Türkiye'de bir seçmenin oy kullanabilmesi için gereken asgari yaş kaçtır?

• A) 21
• B) 20
• C) 19
• D) 18 ✓
• E) 17

Anayasa'nın 67. maddesine göre 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı oy kullanma hakkına sahiptir. 2017 anayasa değişikliğiyle hem oy kullanma hem de milletvekili seçilme yaşı 18 olarak belirlendi.

3. Türkiye'de milletvekili seçiminde kullanılan seçim sistemi hangisidir?

• A) Çoğunluk sistemi (tek turlu)
• B) İki turlu çoğunluk sistemi
• C) Nispi temsil sistemi (d'Hondt) ✓
• D) Tek isim çoğunluk sistemi
• E) Karma sistem

Türkiye'de milletvekili seçiminde d'Hondt yöntemiyle uygulanan nispi temsil sistemi kullanılır. Cumhurbaşkanlığı seçimi ise iki turlu çoğunluk sistemiyle yapılır.

4. Siyasi partilerin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılması için gereken koşul nedir?

• A) Seçim barajını aşamamaları
• B) Hazine yardımı almak istememeleri
• C) Demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine aykırı faaliyet yürütmeleri ✓
• D) Üye sayısının 30'un altına düşmesi
• E) İki seçim döneminde ardışık olarak barajı aşamamaları

Anayasa'nın 69. maddesine göre siyasi partiler, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine aykırı eylem odağı hâline geldiklerinde Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatılabilir.

5. Cumhurbaşkanlığı seçiminde birinci turda hiçbir aday salt çoğunluğu sağlayamazsa ne olur?

• A) En fazla oy alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.
• B) TBMM Cumhurbaşkanını belirler.
• C) İki aday arasında ikinci tur yapılır. ✓
• D) Seçim ertesi ay yenilenir.
• E) Anayasa Mahkemesi karar verir.

İki turlu sistemde birinci turda salt çoğunluk (%50+1) sağlanamazsa en fazla oy alan iki aday arasında ikinci tur seçimi yapılır; ikinci turda en fazla oyu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.

6. Aşağıdaki kişilerin hangisi Türkiye'de oy kullanma hakkına sahip değildir?

• A) 18 yaşındaki üniversite öğrencisi
• B) Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı
• C) Kasten işlenen suçtan hüküm giyen ve cezası infaz edilmemiş mahkûm ✓
• D) Engelli Türk vatandaşı
• E) 85 yaşındaki emekli

Anayasa'nın 67. maddesine göre, kasıtlı suçtan mahkûm olup cezası devam eden kişiler oy kullanamaz. Yurt dışındaki vatandaşlar, engelliler ve her yaştaki Türk vatandaşı (18 yaş ve üzeri) oy kullanabilir.

7. Siyasi partilerin Hazine yardımından yararlanabilmesi için seçimlerde almak zorunda oldukları asgari oy oranı nedir?

• A) %1
• B) %3 ✓
• C) %5
• D) %7
• E) %10

Siyasi Partiler Kanunu'na göre Hazine yardımından yararlanmak isteyen partilerin genel seçimlerde ülke genelinde en az %3 oy alması gerekmektedir.

8. Türkiye'de yeni bir siyasi parti kurabilmek için gereken asgari kurucu sayısı kaçtır?

• A) 10
• B) 20
• C) 30 ✓
• D) 50
• E) 100

Siyasi Partiler Kanunu'na göre siyasi partiler, Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinde aday gösterebilme yeterliliğindeki en az 30 Türk vatandaşı tarafından kurulabilir.

9. Gizli oy ilkesi seçimlerde ne anlama gelir?

• A) Oy sayımı gizli kapalı ortamda yapılır.
• B) Seçmen oy tercihini kimseye açıklamak zorunda değildir. ✓
• C) Aday listesi kamuoyuyla paylaşılmaz.
• D) Seçim sonuçları gizli tutulur.
• E) Seçmenler kimliklerini gizlemek zorundadır.

Gizli oy ilkesi, seçmenin oy tercihini başkasına açıklamak zorunda olmadığı, oyunu baskısız ve gizlice kullandığı anlamına gelir. Sayım ise tam tersine açık biçimde yapılır (açık sayım-döküm ilkesi).

10. Türkiye'de seçimlerin beş temel ilkesinden hangisi seçmenlerin kimliklerini açıklamak zorunda olmadığını ifade eder?

• A) Serbest seçim
• B) Gizli oy ✓
• C) Tek dereceli seçim
• D) Genel oy
• E) Eşit oy

Gizli oy ilkesi; seçmenin tercihini kimseye bildirmek zorunda olmadığı, oylamanın gizlilik içinde yapıldığı ilkedir. Türkiye'deki beş temel seçim ilkesinden biridir.

11. Anayasa'nın 67. maddesinde sayılan seçimlerin beş temel ilkesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) Genel, eşit, gizli, tek dereceli, serbest oy; açık sayım-döküm ✓
• B) Genel, eşit, çift dereceli, gizli, serbest
• C) Nispi, genel, eşit, gizli, serbest
• D) Genel, eşit, gizli, iki turlu, serbest
• E) Serbest, gizli, tek dereceli, çoğunlukçu, eşit

Anayasa'nın 67. maddesine göre seçimler; genel, eşit, tek dereceli, gizli ve serbest oy esaslarına göre yapılır; sayım ve döküm açık olarak gerçekleştirilir.

12. D'Hondt sistemi nedir?

• A) İki turlu çoğunluk sistemi
• B) Orantılı temsil için kullanılan matematiksel bir seçim hesaplama yöntemi ✓
• C) Seçmen listelerinin hazırlanma yöntemi
• D) Cumhurbaşkanı seçim sistemi
• E) Milletvekilliği başvuru sistemi

D'Hondt sistemi; nispi temsil seçim sisteminde partilerin oy oranlarına göre sandalye dağılımını hesaplamak için kullanılan matematiksel yöntemdir. Türkiye'de milletvekili seçimlerinde uygulanır.

13. Seçmen (oy kullanma) hakkı için aranan yaş şartı nedir?

• A) 17
• B) 18 ✓
• C) 20
• D) 21
• E) 25

Türkiye'de oy kullanma hakkı için 18 yaşını doldurmak gereklidir (Anayasa m. 67).