Cümle Türleri
0 soruluk gerçek sınav dağılımı
Cümle Türleri konusu, Türkçe testleri içerisinde KPSS sınavlarında en çok belirleyici olan alanlardan biridir. Bu sayfada yer alan güncel sorular, çıkmış soru formatına uygun olarak uzman eğitmen kadromuz tarafından titizlikle hazırlanmıştır. Aşağıdaki konu anlatımlarını ve hap bilgileri okuduktan sonra sayfa altındaki konu testleriyle pratik yapabilir, KPSS sınav sayacı üzerinden hedefinize ne kadar kaldığını takip edebilir ve puan hesaplama motorumuz ile güncel performansınızı anında ölçebilirsiniz.
- Yüklemine Göre (İsim, Fiil)
- Anlamına Göre (Olumlu, Olumsuz, Soru, Ünlem)
- Yapısına Göre (Basit, Birleşik, Sıralı, Bağlı)
Cümle Türleri
KPSS Türkçe cümle türleri konusunda bilinmesi gereken temel hap bilgiler.
1. Yüklemlerine Göre Cümleler
- Yüklemlerine göre cümleler, yüklemin türüne göre sınıflandırılır.
- Bu sınıflandırmada yüklem fiil mi isim mi olduğuna bakılır.
- Örnek 1: 'Kitap okudum' → fiil cümlesi (yüklem: okudum).
- Örnek 2: 'Hava güzel' → isim cümlesi (yüklem: güzel).
- Örnek 3: 'Öğrenciyim' → isim cümlesi (yüklem: öğrenciyim).
- İpucu: Yüklem fiil ise fiil cümlesi, isim ise isim cümlesi olur.
2. Fiil Cümlesi
- Fiil cümlesi, yüklemi fiil olan cümledir.
- Fiil cümlelerinde yüklem eylem bildirir ve çekimli fiil olur.
- Örnek 1: 'Kitap okudum' → fiil cümlesi (yüklem: okudum).
- Örnek 2: 'Eve gitti' → fiil cümlesi (yüklem: gitti).
- Örnek 3: 'Çalışıyor' → fiil cümlesi (yüklem: çalışıyor).
- İpucu: Fiil cümlesinde yüklem mutlaka çekimli fiil olmalıdır.
3. Öge Dizilişine Göre Cümleler
- Öge dizilişine göre cümleler, yüklemin cümledeki yerine göre sınıflandırılır.
- Kurallı cümlelerde yüklem sonda, devrik cümlelerde yüklem başta veya ortada bulunur.
- Örnek 1: 'Kitap okudum' → kurallı cümle (yüklem sonda).
- Örnek 2: 'Okudum kitabı' → devrik cümle (yüklem başta).
- Örnek 3: 'Kitabı okudum dün' → devrik cümle (yüklem ortada).
- İpucu: Yüklem sonda ise kurallı, başta veya ortada ise devrik cümle olur.
4. Devrik Cümle
- Devrik cümle, yüklemi sonda olmayan cümledir.
- Devrik cümlelerde yüklem başta, ortada veya herhangi bir yerde bulunabilir.
- Örnek 1: 'Geldi eve' → devrik cümle (yüklem başta).
- Örnek 2: 'Eve geldi dün' → devrik cümle (yüklem ortada).
- Örnek 3: 'Dün eve geldi' → kurallı cümle (yüklem sonda).
- İpucu: Devrik cümlelerde yüklem sonda değil, başka bir yerde bulunur.
5. Yapılarına Göre Cümleler
- Yapılarına göre cümleler, cümledeki yüklem sayısına göre sınıflandırılır.
- Basit cümlelerde tek yüklem, birleşik cümlelerde birden fazla yüklem bulunur.
- Örnek 1: 'Kitap okudum' → basit cümle (tek yüklem).
- Örnek 2: 'Kitap okudum ve yazdım' → birleşik cümle (iki yüklem).
- Örnek 3: 'Geldi, gördü, gitti' → sıralı cümle (üç yüklem).
- İpucu: Yüklem sayısını sayarak cümle türünü belirleyin.
6. Birleşik Cümle
- Birleşik cümle, birden fazla yüklemi olan cümledir.
- Birleşik cümlelerde yüklemler bağlaçlarla veya virgülle bağlanır.
- Örnek 1: 'Kitap okudum ve yazdım' → birleşik cümle (ve bağlacı).
- Örnek 2: 'Geldi, gördü, gitti' → sıralı cümle (virgülle bağlı).
- Örnek 3: 'Çalıştı ama başaramadı' → birleşik cümle (ama bağlacı).
- İpucu: Birden fazla yüklem varsa birleşik cümle olur.
7. Girişik Cümle
- Girişik cümle, içinde yan cümle bulunan birleşik cümledir.
- Girişik cümlelerde ana cümle ve yan cümle bulunur.
- Örnek 1: 'Kitap okuduğum zaman mutlu olurum' → girişik cümle (yan cümle: okuduğum).
- Örnek 2: 'Geldiğini duydum' → girişik cümle (yan cümle: geldiğini).
- Örnek 3: 'Çalıştığı için başardı' → girişik cümle (yan cümle: çalıştığı).
- İpucu: Fiilimsi bulunan cümleler genellikle girişik cümle olur.
8. Anlamlarına Göre Cümleler
- Anlamlarına göre cümleler, cümlenin vermek istediği mesaja göre sınıflandırılır.
- Bu sınıflandırmada cümlenin amacı ve tonu dikkate alınır.
- Örnek 1: 'Kitap okudum' → olumlu cümle (onaylayan).
- Örnek 2: 'Kitap okumadım' → olumsuz cümle (reddeden).
- Örnek 3: 'Kitap okudun mu?' → soru cümlesi (bilgi isteyen).
- İpucu: Cümlenin amacını ve tonunu inceleyerek anlam türünü belirleyin.
9. Soru Cümlesi
- Soru cümlesi, bir bilgi almak veya onay almak için sorulan cümledir.
- Soru cümlelerinde soru eki (-mi, -mı) veya soru sözcükleri bulunur.
- Örnek 1: 'Kitap okudun mu?' → soru cümlesi (onay soruyor).
- Örnek 2: 'Nasılsın?' → soru cümlesi (bilgi soruyor).
- Örnek 3: 'Ne zaman geldin?' → soru cümlesi (zaman soruyor).
- İpucu: Soru cümlelerinde -mi, -mı ekleri veya ne, nasıl, nerede gibi soru sözcükleri bulunur.
10. Ünlem Cümlesi
- Ünlem cümlesi, duyguları, heyecanı, şaşkınlığı ifade eden cümledir.
- Ünlem cümlelerinde ünlem işareti (!) kullanılır.
- Örnek 1: 'Ne güzel!' → ünlem cümlesi (hayranlık).
- Örnek 2: 'Vay canına!' → ünlem cümlesi (şaşkınlık).
- Örnek 3: 'Harika!' → ünlem cümlesi (sevinç).
- İpucu: Ünlem cümlelerinde (!) işareti ve ne, vay, ah gibi ünlem sözcükleri bulunur.
11. Emir Cümlesi
- Emir cümlesi, bir işin yapılmasını isteyen, buyuran cümledir.
- Emir cümlelerinde emir kipi kullanılır.
- Örnek 1: 'Kitap oku!' → emir cümlesi (buyruk).
- Örnek 2: 'Gel!' → emir cümlesi (buyruk).
- Örnek 3: 'Çalış!' → emir cümlesi (buyruk).
- İpucu: Emir cümlelerinde yüklem emir kipinde olur ve genellikle ünlem işareti (!) kullanılır.
12. Şart Cümlesi
- Şart cümlesi, bir işin gerçekleşmesi için koşul belirten cümledir.
- Şart cümlelerinde koşul eki (-se, -sa) kullanılır.
- Örnek 1: 'Kitap okursan gelişirsin' → şart cümlesi (koşul).
- Örnek 2: 'Gelirse giderim' → şart cümlesi (koşul).
- Örnek 3: 'Çalışırsan başarırsın' → şart cümlesi (koşul).
- İpucu: Şart cümlelerinde yüklem koşul kipinde (-se, -sa) olur ve koşul belirtir.
13. Cümle Türlerini Belirleme
- Cümle türlerini belirlemek için yüklemin türü, yeri ve sayısı incelenir.
- Önce yüklem bulunur, sonra türü, yeri ve sayısı belirlenir.
- Örnek 1: 'Kitap okudum' → fiil cümlesi, kurallı, basit.
- Örnek 2: 'Hava güzel' → isim cümlesi, kurallı, basit.
- Örnek 3: 'Geldi eve' → fiil cümlesi, devrik, basit.
- İpucu: Cümle türünü belirlerken yüklemi önce bulun, sonra özelliklerini inceleyin.
14. KPSS'de Sık Çıkan Sorular
- KPSS'de cümle türleri konusunda sık sorulan sorular yüklem türü ve cümle yapısı ile ilgilidir.
- Fiil-isim cümlesi ayrımı, kurallı-devrik cümle ayrımı önemli konulardır.
- Örnek 1: 'Hangi cümle fiil cümlesidir?' → yüklem türü sorusu.
- Örnek 2: 'Hangi cümle devrik cümledir?' → öge dizilişi sorusu.
- Örnek 3: 'Hangi cümle birleşik cümledir?' → cümle yapısı sorusu.
- İpucu: KPSS'de cümle türü sorularında yüklemi bulup özelliklerini inceleyin.
Cümle Türleri
Cümleler yüklemine, anlamına ve yapısına göre çeşitli türlere ayrılır; bu ayrımları bilmek anlam çözümleme sorularının temelini oluşturur.
Konu Özeti
- Yüklemine göre cümleler: Yüklemi fiil olan cümlelere fiil cümlesi (eylem cümlesi) denir: 'Çocuk koştu.' Yüklemi isim soylu sözcük olan cümlelere isim cümlesi (ad cümlesi) denir; bu cümlelerde yüklem '-dır/-dir', '-idi/-miş/-sa' ek-eylemleriyle ya da bunlar olmadan da gelebilir: 'Hava güzel.', 'Ali öğrencidir.' İsim cümlesi olan bir cümlenin yüklemi; sıfat, isim, zamir, zarf veya edat da olabilir.
- Anlamına göre cümleler: Olumlu cümle, yüklemin bildirdiği eylemin veya durumun gerçekleştiğini belirtir: 'Kitabı okudu.' Olumsuz cümle, eylemin ya da durumun gerçekleşmediğini bildirir; '-me/-ma', '-maz/-mez', 'değil', 'yok' gibi olumsuzluk ögeleri içerir: 'Kitabı okumadı.' Soru cümlesi, bilgi almak amacıyla sorulan cümledir; soru eki '-mi/-mı' ya da soru sözcükleri (kim, ne, nerede, nasıl...) içerir ve soru işaretiyle biter. Ünlem cümlesi, coşku, kızgınlık, sevinç, şaşkınlık gibi duyguları dile getirir ve ünlem işaretiyle biter.
- Yapısına göre cümleler: Basit cümle, tek yargı bildiren, tek yüklemli cümledir: 'Ali geldi.' Bileşik cümle, bir temel cümle ve ona bağlı bir ya da birden fazla yan cümle içerir; yan cümle temel cümlenin bir öğesi görevini üstlenir: 'Kar yağdığında yollar kapanır.' (zarf yan cümlesi). Sıralı cümle, virgülle birbirine bağlanan, yüklemleri ayrı ama konuları ortak birden fazla yargıyı bir arada içerir: 'Sabah kalktı, kahvaltı yaptı, işe gitti.' Bağlı cümle, bağlaçlarla birbirine bağlanmış birden fazla yargıyı içerir: 'Hem çalışıyor hem de dinleniyor.'
- İçinde koşul, neden, amaç veya karşıtlık bildiren bir yan cümle barındıran bileşik cümle türleri: Girişik bileşik cümle (yan cümle fiilimsiye dayalı), şartlı bileşik cümle ('-sa/-se' bağlı), iç içe bileşik cümle (cümle içinde cümle). Bu türleri ayırt etmek için 'kaç yargı var, yüklemler birbirine nasıl bağlı?' sorusu sorulur.
- Fiil çatısı, özne ile yüklem arasındaki ilişkiye göre cümleleri sınıflandırır. Etken çatılı cümlede özne işi bizzat yapar ('Öğrenci ödevini yaptı'). Edilgen çatılı cümlede gerçek özne belirtilmez, iş öznenin üzerine yapılmış gibi anlatılır; fiile '-il/-in/-ıl/-in' eki getirilerek kurulur ('Ödev yapıldı'). Dönüşlü çatılı cümlede özne, yaptığı işi kendi üzerinde gerçekleştirir; fiile '-in/-ın/-ün/-un' eki getirilir ('Çocuk yıkandı' = kendini yıkadı). İşteş çatılı cümlede iş, birden fazla özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapılır; fiile '-iş/-ış/-üş/-uş' eki getirilir ('Arkadaşlar mektuplaştı'). Ettirgen çatılı cümlede ise özne işi kendisi yapmaz, başkasına yaptırır; fiile '-dır/-t/-ır/-tır' gibi ekler getirilir ('Öğretmen öğrenciye ödevi yaptırdı'). Çatı ekleri, aynı biçimde göründükleri yapım eklerinden (örneğin isimden fiil yapan '-l-' ekinden) bu yüzden dikkatle ayırt edilmelidir.
- Anlamına göre cümle türleri arasında sayılan varsayım cümlesi, gerçekte olmayan ama gerçekmiş gibi kabul edilen bir durumu anlatır; 'diyelim ki, farz edelim, tut ki' gibi ifadelerle kurulur: 'Diyelim ki yarın işe gitmedin, ne olur?' Dilek cümlesi ise gerçekleşmesi istenen ama henüz gerçekleşmemiş bir durumu anlatır: 'Keşke biraz daha erken kalksaydım.' Yapısına göre cümle türlerinden girişik bileşik cümlede yan cümle bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil veya bağ-fiil) aracılığıyla temel cümleye bağlanır ve temel cümlenin bir ögesi (özne, nesne, zarf tümleci vb.) görevini üstlenir: 'Yağmurun yağdığını gördüm' cümlesinde 'yağmurun yağdığını' bölümü isim-fiil ile kurulmuş, nesne görevi gören bir yan cümledir.
Anahtar Noktalar
- Fiil cümlesi: yüklem eylemdir (koştu, yiyor, gidecek...).
- İsim cümlesi: yüklem isim/sıfat/zamir... (-dır/-di ek-eylemi olsa da olmasa da).
- Olumlu/olumsuz ayrımında '-me/-ma', 'değil', 'yok' olumsuzluk belirteçleridir.
- Soru cümlesi her zaman '?' ile bitmeli; soru eki '-mi' her zaman ayrı yazılır.
- Basit cümle = tek yüklem, tek yargı.
- Sıralı cümle = virgülle bağlı, birden fazla yüklem.
- Bağlı cümle = bağlaçla (ve, ama, ya da, hem...hem, ne...ne...) birleştirilmiş yargılar.
- Bileşik cümle = temel cümle + yan cümle; yan cümle temel cümlenin bir öğesidir.
- Etken cümlede özne işi yapar; edilgende (-il/-in) iş öznenin üzerine yapılır; dönüşlüde (-in/-ın) özne işi kendine yapar.
- İşteş çatı (-iş/-ış) işin karşılıklı/birlikte yapıldığını, ettirgen çatı (-dır/-t) ise işin başkasına yaptırıldığını bildirir.
- Varsayım cümlesi 'diyelim ki, farz edelim' ile; dilek cümlesi 'keşke' ile kurulur.
- Girişik bileşik cümlede yan cümle bir fiilimsiyle kurulur ve temel cümlenin bir ögesi olur.
Sınava Hazırlık Araçları
Sınav stratejinizi güçlendirmek için ücretsiz araçlarımızı keşfedin: