Yargı
1 soruluk gerçek sınav dağılımı
Yargı konusu, Vatandaşlık testleri içerisinde KPSS sınavlarında en çok belirleyici olan alanlardan biridir. Bu sayfada yer alan güncel sorular, çıkmış soru formatına uygun olarak uzman eğitmen kadromuz tarafından titizlikle hazırlanmıştır. Aşağıdaki konu anlatımlarını ve hap bilgileri okuduktan sonra sayfa altındaki konu testleriyle pratik yapabilir, KPSS sınav sayacı üzerinden hedefinize ne kadar kaldığını takip edebilir ve puan hesaplama motorumuz ile güncel performansınızı anında ölçebilirsiniz.
- Yargı
- Yargı Organı
- Hakimler Ve Savcılar Kurulu
- Yüksek Mahkemeler
- Anayasa Mahkemesi
- Yargıtay
- Danıştay
- Uyuşmazlık Mahkemesi
- Sayıştay
Yargı Organı, Yüksek Mahkemeler ve Kurullar
KPSS Vatandaşlık testinde Yargı ünitesi; yüksek mahkemelerin hangileri olduğu, üyelerini kimin seçtiği (HSK, Cumhurbaşkanı, TBMM), HSK'nın yapısı ve Sayıştay/YSK tuzakları üzerinden sorulur. Aşağıdaki hap bilgiler bu tuzakları bertaraf etmek için hazırlanmıştır.
1. Yargı Yetkisi ve Hakimlik Teminatı
- Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve 'TARAFSIZ' mahkemelerce kullanılır ('Tarafsız' kelimesi 2017'de anayasaya eklenmiştir).
- Hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasa'da gösterilen yaştan (65 yaş) önce emekliye ayrılamazlar.
- Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, hakim ve savcılar aylık ve ödeneklerinden yoksun bırakılamaz.
2. Yüksek Mahkemeler (Kritik 4'lü)
- Anayasa'da açıkça sayılan SADECE 4 adet Yüksek Mahkeme vardır: 1. Anayasa Mahkemesi, 2. Yargıtay, 3. Danıştay, 4. Uyuşmazlık Mahkemesi.
- Sayıştay, Yüksek Seçim Kurulu (YSK) ve Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) birer 'Yüksek Mahkeme' DEĞİLDİR.
- Bölge Adliye Mahkemeleri (İstinaf) ve Bölge İdare Mahkemeleri yüksek mahkeme değil, ikinci derece (ara) mahkemelerdir.
3. Anayasa Mahkemesi (AYM)
- 15 üyeden oluşur. Üyelerin 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
- Üyeler 12 yıl için seçilir. Bir kişi iki defa AYM üyesi SEÇİLEMEZ.
- Cumhurbaşkanı, Bakanlar ve Yüksek Mahkeme Üyelerini görev suçlarından dolayı 'Yüce Divan' sıfatıyla yargılar.
- Siyasi partilerin mali denetimini (Sayıştay yardımıyla) yapar ve kapatılma davalarına (Yargıtay C. Başsavcısının davası üzerine) bakar.
- Kanunların, CBK'ların ve TBMM İçtüzüğünün iptal davalarına bakar (Bireysel başvuruları da karara bağlar).
4. Yargıtay ve Danıştay (Üye Seçimi Farkları)
- Yargıtay: Adli yargının en üst (temyiz) mahkemesidir. Üyelerinin TAMAMINI Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçer.
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını, Yargıtay Genel Kurulunun göstereceği 5 aday arasından CUMHURBAŞKANI seçer.
- Danıştay: İdari yargının en üst (temyiz) mahkemesidir.
- Danıştay üyelerinin dörtte üçünü (3/4) HSK, dörtte birini (1/4) CUMHURBAŞKANI seçer.
5. Uyuşmazlık Mahkemesi
- Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm (karar) uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.
- Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını, Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından seçer.
- Diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasındaki uyuşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi kararı esas alınır.
6. Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
- Bir mahkeme DEĞİLDİR. Adli ve idari yargıdaki hakim ve savcıların atama, nakil, terfi ve ihraç işlemlerini yapan idari bir kuruldur.
- 13 üyeden oluşur. Kurulun Başkanı Adalet Bakanı'dır. Adalet Bakanı Yardımcısı ise 'doğal(tabii) üye'dir.
- Kalan 11 üyenin 4'ünü Cumhurbaşkanı, 7'sini TBMM seçer.
- HSK'nın 'Meslekten çıkarma (İhraç)' cezası DIŞINDAKİ kararlarına karşı yargı yolu KAPALIDIR.
7. Sayıştay ve Yüksek Seçim Kurulu (YSK)
- Sayıştay: TBMM adına kamu idarelerinin mali denetimini yapar. Üyelerini TBMM seçer. Kararları KESİNDİR (İdari yargıya gidilemez) ancak Yüksek Mahkeme değildir.
- YSK: Seçimlerin dürüst yönetiminden sorumludur. 7 asıl 4 yedek (6 Yargıtay, 5 Danıştay'dan) üyeden oluşur. Kararları KESİNDİR (AYM dahil hiçbir yere gidilemez) ancak Yüksek Mahkeme değildir.
8. 2017 Değişikliği ve Askeri Yargı
- 2017 Anayasa değişikliği ile Askeri Yargı (Askeri Yargıtay, AYİM vb.) tamamen KALDIRILMIŞTIR.
- Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz. Sadece savaş halinde asker kişilerin görev suçları için kurulabilir.
9. KPSS İçin Stratejik Taktikler
- Yüksek Mahkeme Tuzağı: Şıklarda Sayıştay, YSK, HSK veya Bölge İdare Mahkemesi varsa bunlar Yüksek Mahkeme DEĞİLDİR.
- Üye Seçimi Tuzağı: Yargıtay üyelerinin TAMAMINI HSK seçer (Cumhurbaşkanı üye SEÇMEZ, sadece Başsavcıyı seçer).
- Danıştay Tuzağı: Danıştay'a TBMM veya AYM üye seçmez. (Sadece CB ve HSK seçer).
- Yüce Divan Tuzağı: Yüce Divan yargılamasını Yargıtay değil, Anayasa Mahkemesi yapar.
- HSK Başkanı Tuzağı: HSK'nın başkanı Cumhurbaşkanı değil, Adalet Bakanıdır.
Yargı ve Yerel Yönetimler
⚖️ Türkiye'de yargı; anayasa yargısı, adli yargı, idari yargı ve uyuşmazlık yargısı olarak dörde ayrılır. Yerel yönetimler ise il özel idaresi, belediye ve köyden oluşur.
Konu Özeti
- 📌 Yargı organları: Anayasa Mahkemesi (anayasaya uygunluk + Yüce Divan), Yargıtay (adli yargı temyiz), Danıştay (idari yargı temyiz), Uyuşmazlık Mahkemesi, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK).
- 📎 Anayasa Mahkemesi: 12 asıl üyeden oluşur; görev süresi 12 yıl, yeniden seçilemez. Bireysel başvuru hakkı 2010'dan bu yana mevcuttur.
- 📎 Yerel yönetimler: İl özel idaresi (il genel meclisi + il encümeni + vali), belediye (belediye meclisi + belediye encümeni + belediye başkanı), köy (köy derneği + ihtiyar kurulu + muhtar).
- 📎 Belediye organları: Belediye meclisi (karar organı), belediye encümeni (danışma-yürütme), belediye başkanı (yürütme başı). Üçü de 5 yıllık dönemler için görev yapar.
- 📌 Anayasa Mahkemesi'nin denetim yolları ikiye ayrılır: soyut norm denetimi (iptal davası — kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren belirli sürede Cumhurbaşkanı, iktidar veya anamuhalefet partisi grupları ya da TBMM üye tam sayısının en az 1/5'i tarafından açılabilir) ve somut norm denetimi (itiraz yolu — bir davaya bakan mahkemenin, uygulayacağı kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı bularak Anayasa Mahkemesi'ne başvurması).
- 📎 Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi sık karıştırılır: Yargıtay adli yargının (hukuk ve ceza davaları) son inceleme merciidir; Danıştay idari yargının son inceleme merciidir, ayrıca bazı davalara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakar ve idareye danışmanlık yapar; Anayasa Mahkemesi ise kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen ve bireysel başvuruları inceleyen ayrı bir yüksek mahkemedir. Üçü de kendi alanında nihai karar verir; birbirlerine hiyerarşik olarak bağlı değildirler.
- 📎 Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) 13 üyeden oluşur: Adalet Bakanı (Kurul Başkanı), Adalet Bakanlığı Müsteşarı (doğal üye), Cumhurbaşkanı'nca seçilen 4 üye ve TBMM'ce seçilen 7 üye. 2017 değişikliğiyle önceki Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), yapısı sadeleştirilerek bugünkü HSK'ya dönüştürülmüştür.
- 📌 Anayasa yargısı Türkiye'ye ilk kez 1961 Anayasası ile girmiştir; ancak idari yargının kökeni çok daha eskidir. Danıştay'ın atası olan Şûrâ-yı Devlet, 1868'de Fransız Conseil d'État örnek alınarak kurulmuştur. Yargıtay'ın kökeni ise aynı yıl (1868) kurulan Divan-ı Ahkâm-ı Adliye'ye dayanır; bu kurum 1926'da bugünkü adıyla Yargıtay'a dönüşmüştür.
Anahtar Noktalar
- 🔑 Anayasa Mahkemesi 12 asıl üye; üyelik süresi 12 yıl, yeniden seçilme yasağı var.
- 💡 Yargıtay adli yargının, Danıştay idari yargının en yüksek mahkemesidir.
- 🔑 Belediyenin karar organı belediye meclisi; yürütme organı belediye başkanıdır.
- 💡 İl özel idaresinin karar organı il genel meclisi; yürütme organı başı validir.
- 🔑 Uyuşmazlık Mahkemesi: adli ve idari yargı arasındaki yetki uyuşmazlıklarını çözer.
- 💡 Soyut norm denetimi (iptal davası) ile somut norm denetimi (itiraz yolu), Anayasa Mahkemesi'nin iki temel denetim yoludur.
- 🔑 HSK 13 üyeden oluşur: Adalet Bakanı (başkan) + Müsteşar (doğal üye) + CB'nin seçtiği 4 + TBMM'nin seçtiği 7 üye.
- 💡 Danıştay'ın kökeni 1868 Şûrâ-yı Devlet'e, Yargıtay'ın kökeni 1868 Divan-ı Ahkâm-ı Adliye'ye dayanır.
Sınava Hazırlık Araçları
Sınav stratejinizi güçlendirmek için ücretsiz araçlarımızı keşfedin: