Altın Test 1

1. Farklı kentlerde yaşayan dört arkadaş, bulundukları yerlerin iklim özellikleri ve doğal bitki örtüsü yapıları hakkında şu gözlemlerini aktarmışlardır: • Ahmet: Yaşadığım yerde yaz mevsimi oldukça kurak ve sıcak geçerken, kışlar ise bol yağışlı, ılık ve nemli bir karakter gösterir. Kar yağışları ile don olayları oldukça seyrek yaşanır. • Cemalettin: Bizim bulunduğumuz yörede yıllık sıcaklık farkı oldukça yüksektir. Yıllık toplam yağış miktarının az olduğu bu bölgede en fazla yağışı, havanın ısınmasıyla dikey yükselen hava kütlelerinin (konveksiyonel) oluşturduğu ilkbahar yağışlarıyla alırız. • Melisa: Yaşadığım şehirde belirgin bir kurak dönem bulunmamaktadır; her mevsim düzenli olarak yağış kaydedilir ve en yüksek yağış miktarı sonbahardadır. • Tarık: Benim şehrim coğrafi konumu gereği iklimsel bir geçiş sahasında yer aldığından Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklim tiplerinin ortak etkileri hissedilir. Bu durum zengin bir bitki örtüsü çeşitliliği yaratmıştır. Verilen bu bilgilere göre, öğrencilerin yaşadığı şehirler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Antalya
• B) Erzurum ✓
• C) Rize
• D) Sivas
• E) Balıkesir

Öğrencilerin ifadeleri incelendiğinde; Ahmet Antalya (Akdeniz iklimi), Cemalettin Sivas (İç Anadolu karasal/step iklimi, ilkbahar yağışları), Melisa Rize (Karadeniz iklimi, sonbahar maksimum yağış), Tarık ise Balıkesir (Marmara geçiş tipi iklim, çeşitlilik fazla) ile eşleşmektedir. Erzurum (Sert karasal iklim, en yağışlı dönem yaz mevsimidir) hakkında herhangi bir açıklama yapılmamıştır.

2. Rüzgâr esme sıklığı grafiği (rüzgâr frekans gülü), o yöredeki rüzgârların hangi yönlerden daha sık estiğini gösterir. Bu esme yönleri doğrudan boğaz, vadi ve dağ sıraları gibi yer şekillerinin uzanış doğrultusuna uyum sağlar. Buna göre, aşağıda rüzgâr esiş özellikleri tanımlanan üç farklı merkezin bulunduğu coğrafi bölgeler sırasıyla hangisidir? • I. Merkez: Sıradağların doğu-batı yönünde uzandığı oluklar nedeniyle rüzgârın en sık estiği yönler doğu ve batı yönleridir. • II. Merkez: Kuzey kesimi yüksek sıradağlarla (Toroslar) çevrili, güneyi ise doğrudan denize bakan bu liman kentinde rüzgâr en çok güney yönlerden eser. • III. Merkez: Yer şekillerinin son derece düz ve engelsiz olduğu bu geniş ova tabanında, rüzgârın belirgin bir hâkim yönü olmayıp her yönden yaklaşık olarak aynı sıklıkta estiği görülür.

• A) Akdeniz Bölgesi - Ege Bölgesi - Marmara Bölgesi
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi - Marmara Bölgesi - Akdeniz Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi - Güneydoğu Anadolu Bölgesi - Karadeniz Bölgesi
• D) Ege Bölgesi - Akdeniz Bölgesi - İç Anadolu Bölgesi ✓
• E) Ege Bölgesi - Karadeniz Bölgesi - İç Anadolu Bölgesi

Dağların kıyıya dik uzandığı ve doğu-batı yönlü çöküntü vadilerinin bulunduğu yer Ege Bölgesi'dir (I. Merkez). Kuzeyinde Toros Dağları'nın set çektiği ve güneyi denize açık alan Akdeniz kıyı kuşağıdır (II. Merkez). Yer şekillerinin çok sade ve düz olduğu geniş ovalar ise İç Anadolu Bölgesi'ni temsil eder (III. Merkez). Bu nedenle doğru cevap Ege - Akdeniz - İç Anadolu sıralamasıdır.

3. Doğal nüfus artış hızı, bir ülkedeki doğum ve ölüm oranları arasındaki farkı gösterirken; gerçek nüfus artış hızı, bu farka göçlerin (iç ve dış göçler) eklenmesiyle oluşan fiili artışı ifade eder. İki farklı şehrin nüfus artış verilerine göre; - A Şehri: Doğal nüfus artış hızı yüksek olmasına karşın, gerçek nüfus artış hızı oldukça düşüktür. - B Şehri: Doğal nüfus artış hızı düşük olmasına karşın, gerçek nüfus artış hızı son derece yüksektir. Buna göre, sadece bu veriler dikkate alındığında söz konusu iki şehir hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

• A) A şehrindeki doğum oranları B şehrine göre daha düşük seviyededir.
• B) B şehrinde tarımsal nüfus oranı sanayi sektöründen daha fazladır.
• C) A şehrinin kilometrekareye düşen insan sayısı (nüfus yoğunluğu) daha fazladır.
• D) A şehrindeki sanayi faaliyetleri ve ekonomik yapı çok daha fazla gelişmiştir.
• E) B şehri dışarıdan net göç almıştır, A şehri ise dışarıya net göç vermiştir. ✓

Eğer gerçek nüfus artış hızı doğal nüfus artış hızını geride bırakıyorsa (B Şehri), bu durum o kentin dışarıdan göç aldığını gösterir. Aksine doğal nüfus artış hızı yüksek olduğu halde gerçek artış hızı düşük seyrediyorsa (A Şehri), o kent dışarıya göç vermiştir. Nüfus yoğunluğu ya da ekonomik yapıya dair kesin çıkarımlar sadece bu oranlar üzerinden yapılamaz.

4. Türkiye, genel arazi yapısı itibarıyla ortalama yükseltisi fazla, engebeli ve dağlık bir ülkedir. Buna göre; I. Akdeniz havzasındaki akarsuların döküldükleri kıyılarda geniş delta ovaları oluşturmasının gecikmesi veya zor olması, II. Akarsuların akış hızlarının yüksek olması sayesinde hidroelektrik enerji potansiyellerinin fazla olması, III. Türkiye genelinde Tersiyer ve Kuaterner gibi yakın jeolojik dönemlerde oluşmuş genç arazilerin geniş yer tutması, IV. Akarsuların yatak eğimlerinin fazla olmasından ötürü hiçbirinin denge profiline ulaşamamış olması, durumlarından hangileri Türkiye'nin engebeli ve yüksek arazi yapısının doğrudan bir sonucu değildir?

• A) Yalnız III
• B) I ve III ✓
• C) II ve IV
• D) III ve IV
• E) I, II ve III

Akdeniz'deki akarsuların delta oluşturmasının zorluğu engebeli yapıdan ziyade, havzalarındaki kayaçların çözünebilir karstik yapıda olmasından (litolojik faktör - I) kaynaklanır. Ülkemizde yakın jeolojik zamanlara ait genç arazilerin fazla olması ise dağlık yapının bir sonucu değil, bu dağlık yapıyı ortaya çıkaran tektonik yükselmenin sebebidir (III). Akış hızlarının yüksekliği (II) ve denge profiline ulaşılamamış olması (IV) ise dağlık yapının doğrudan sonuçlarıdır. Bu nedenle I ve III doğrudan sonuç değildir.

5. Bir ülkenin belirli yıllara ait dış ticaret göstergelerinde; ihracat gelirlerinin gerileme gösterdiği, buna karşılık ithalat harcamalarının belirgin biçimde arttığı tespit edilmiştir. Yalnızca bu bilgilere dayanarak, söz konusu ülke ekonomisi hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle yapılabilir?

• A) Dış ticaret açığında belirgin bir daralma ve kapanma süreci başlamıştır.
• B) İhracat gelirlerinin ithalat giderlerini karşılama oranı gerilemiştir. ✓
• C) Ülkenin toplam dış ticaret hacminde net bir küçülme olmuştur.
• D) Dış ticarete konu olan sanayi ürünlerinin toplam payı yükselmiştir.
• E) Yerli üreticilerin küresel piyasalardaki rekabet gücü artış göstermiştir.

İhracat gelirlerinin azalması ve ithalat harcamalarının artması, ihracatın ithalatı karşılama oranını (İhracat / İthalat) matematiksel olarak kesin biçimde düşürür. Toplam dış ticaret hacminin (ihracat + ithalat) net değeri ise ithalat ve ihracatın başlangıçtaki sayısal miktarları bilinmeden yorumlanamaz.

6. Yozgat'tan hareket ederek Muğla'ya doğru seyahat eden bir öğrenci grubu, 10 gün süren seyahatleri boyunca şu gözlemleri not etmiştir: - Gündüz süresi her gün bir önceki güne göre kısalmamakta, aksine uzamaktadır. - Gündüzlerin süresi uzasa da gece süreleri gündüz sürelerinden hâlâ daha uzundur. Buna göre, bu öğrenci topluluğunun seyahat ettiği dönem aşağıdakilerden hangisi olabilir?

• A) 7 Şubat - 17 Şubat ✓
• B) 8 Ekim - 18 Ekim
• C) 10 Ağustos - 20 Ağustos
• D) 12 Mayıs - 22 Mayıs
• E) 10 Aralık - 20 Aralık

Türkiye'de 21 Aralık (en uzun gece) tarihinden sonra gündüzler uzamaya, geceler ise kısalmaya başlar. Ancak gündüzlerin gecelerden daha kısa olması 21 Mart (gece-güz eşitliği) tarihine kadar devam eder. Dolayısıyla seyahat dönemi 21 Aralık - 21 Mart tarihleri arasında olmalıdır. Seçeneklerde bu döneme uyan tek tarih aralığı 7 Şubat - 17 Şubat'tır.

7. Bir yöredeki tarımsal ve coğrafi yapıyı anlatan bir üretici şunları söylemektedir: 'Bizim yöremizde dağların kıyıya çok yakın yükselmesi ve engebeli arazi yapısı düzlük tarım alanlarını çok daraltmıştır. Bu durum tarımda makine ve traktör kullanımını neredeyse imkansız hale verir. Yıl boyunca her mevsim bol yağış ve yüksek nem görülür. Zengin bitki örtüsü varlığı arıcılığı en önemli gelir kaynaklarımızdan biri yapmıştır. Son yıllarda ise yaylalarımız, doğa turizmi (ekoturizm) faaliyetleriyle önemli bir ekonomik kazanç kapısı olmuştur.' Bu üreticinin faaliyet yürüttüğü coğrafi bölge aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Doğu Karadeniz Bölümü ✓
• B) Tuz Gölü Çevresi
• C) Çukurova Bölümü
• D) Orta Karadeniz Bölümü
• E) Menteşe Yöresi

Doğu Karadeniz Bölümü, engebeli dağlık yapısı nedeniyle tarımda makine kullanımının en zor olduğu yöredir. Yıl boyunca yağışlı iklimi ve zengin orman florası arıcılık faaliyetlerini destekler. Ayrıca son dönemde yayla turizminin en yoğun geliştiği yer burasıdır. Orta Karadeniz ise daha sade yer şekillerine sahiptir.

8. Bir gözlem istasyonunun rüzgâr frekans gülü (rüzgârın yönlere göre esme sıklığı) incelendiğinde; rüzgârın kuzey, güney, doğu, batı ve ara yönlerden yaklaşık olarak aynı sıklıkta estiği, belirgin bir hâkim yönün bulunmadığı saptanmıştır. Türkiye'nin coğrafi özellikleri düşünüldüğünde, bu rüzgâr esiş özelliğine sahip olan bir yöre için; I. Çevresinde rüzgârın esmesini kesecek engebeli dağ sıraları yoktur, yer şekilleri oldukça sadedir. II. Rüzgâr hızını engelleyecek orman örtüsü yetersiz olduğundan rüzgâr erozyonu riski yüksektir. III. Yıllık yağışın az, doğal bitki örtüsünün ise bozkırlardan (cılız otlar) oluştuğu bir iklim alanındadır. yorumlarından hangileri yapılabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Rüzgârın her yönden benzer sıklıkta esmesi, yer şekillerinin düz ve sade (I) olduğunu gösterir. Türkiye'de bu tür sade yer şekilleri İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi yarı kurak bölgelerdedir. Bu bölgelerde orman örtüsü azdır, rüzgâr erozyonu fazladır (II) ve bozkır bitki örtüsü (III) hâkimdir. Dolayısıyla tüm öncüller doğrudur.

9. Toprak erozyonu; cılız bitki örtüsü, eğimli arazi, şiddetli rüzgârlar ve kuraklık gibi faktörlerin etkisiyle üstteki verimli toprak tabakasının taşınması olayıdır. Buna göre, Türkiye'nin iklim ve bitki örtüsü koşulları göz önüne alındığında aşağıdaki alanların hangisinde erozyon tehlikesinin en yüksek seviyede olması beklenir?

• A) Yıldız Dağları Bölümü
• B) Menteşe Yöresi
• C) Tuz Gölü Havzası ve çevresi ✓
• D) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı
• E) Çatalca-Kocaeli Platosu

Tuz Gölü Havzası ve çevresi, yıllık yağış miktarının en az olduğu ve bitki örtüsünün (bozkır) son derece zayıf olduğu düzlüklerden oluştuğu için rüzgâr ve su erozyonuna en açık ve riskin en yüksek olduğu yerdir. Nemli ve gür orman örtüsüne sahip Karadeniz, Yıldız Dağları ve Menteşe'de erozyon riski düşüktür.

10. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan bazı alanların tescil edilmesinde tarihi ve kültürel varlıkların yanında doğal süreçler (fiziki coğrafya özellikleri) de belirleyici olmuştur. Buna göre, Türkiye'deki aşağıdaki UNESCO miras alanlarından hangisinin oluşmasında doğal faktörlerin (kimyasal tortullanma süreçlerinin) payı daha fazladır?

• A) Nemrut Dağı heykelleri (Adıyaman)
• B) Afrodisias Antik Kenti (Aydın)
• C) Pamukkale Travertenleri ve Hierapolis (Denizli) ✓
• D) Troya Antik Kenti (Çanakkale)
• E) Göbeklitepe arkeolojik alanı (Şanlıurfa)

Pamukkale Travertenleri, yer altından çıkan sıcak ve kalsiyum karbonatlı suların yüzeyde karbondioksitinin uçmasıyla çökelmesi (kimyasal tortul kayaç oluşumu) sonucu meydana gelmiş doğal bir yeryüzü şeklidir. Bu yönüyle hem doğal hem kültürel (Hierapolis) özellikler taşıyan karma bir miras alanıdır. Diğer miraslar ise tamamen beşeri/tarihi yapıdadır.

11. Türkiye'de kıyı limanlarının hinterlandının (art bölgesinin) geniş veya dar olmasında, iç bölgelerle olan demir yolu ağları belirleyici bir etkendir. Demir yolu ağına bağlı olmayan limanların hinterlandı genellikle sınırlı kalmaktadır. Buna göre, aşağıdaki limanların hangisinde demir yolu ulaşım bağlantısı bulunmadığı için hinterlandı diğerlerine göre daha dardır?

• A) Trabzon Limanı ✓
• B) Samsun Limanı
• C) Bandırma Limanı
• D) Mersin Limanı
• E) İskenderun Limanı

Trabzon Limanı, Doğu Karadeniz'in engebeli yer şekilleri nedeniyle demir yolu ağına bağlı değildir ve hinterlandı dardır. Samsun, Mersin, İskenderun ve Bandırma limanlarının ise demir yolu bağlantısı bulunmaktadır.

12. Türkiye'nin iktisat tarihi boyunca ekonomik yapıyı canlandırmak amacıyla farklı dönemlerde belirli iktisadi modeller ve stratejiler uygulanmıştır. Buna göre; - I. Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) faaliyete geçirilerek planlı kalkınma döneminin başlaması - II. Serbest piyasa ekonomisine geçişi hedefleyen 24 Ocak Kararları'nın yürürlüğe konması - III. Sanayi yatırımlarını finanse etmek amacıyla I. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanması - IV. Yatırımların devlet eliyle yürütüldüğü devletçi ekonomi modelinin benimsenmesi gelişmelerinden hangileri 1930 - 1950 yılları arasında uygulanan ekonomi politikaları kapsamında yer almaz?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) II ve IV
• E) I, II ve IV

I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1933) ve devletçi model (1930'lar) 1930-1950 döneminin ana politikalarıdır. Ancak Devlet Planlama Teşkilatı 1960 yılında kurulmuş, 24 Ocak Kararları ise 1980 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle I ve II bu dönemde uygulanmamıştır.

13. Kaynağını ülkemizden alıp dış ülkelerde denize dökülen veya kaynağını dış ülkelerden alıp ülkemizde denize dökülen akarsular sınır aşan nehirlerdir. Buna göre, aşağıdaki akarsu çiftlerinden hangisinde yer alan nehirlerin tamamı kaynağını Türkiye topraklarından alır ve yine Türkiye kıyılarından denize dökülür?

• A) Kura - Fırat
• B) Sakarya - Göksu ✓
• C) Asi - Aras
• D) Kızılırmak - Çoruh
• E) Meriç - Manavgat

Sakarya ve Göksu nehirleri tamamen Türkiye sınırları içinde doğup yine Türkiye sınırları içinden denize dökülürler. Sınır aşan nehirler şöyledir: • Türkiye dışından doğanlar: Meriç (Bulgaristan), Asi (Lübnan/Suriye). • Türkiye'den doğup dışarı gidenler: Çoruh (Gürcistan sınırlarından Karadeniz'e dökülür), Kura ve Aras (Hazar havzası), Fırat ve Dicle (Basra Körfezi). ⚠️ Kızılırmak - Çoruh seçeneğinde, Kızılırmak tamamen ülkemizde kalırken Çoruh Nehri kaynağını Türkiye'den alıp Gürcistan üzerinden denize döküldüğü (sınır aştığı) için bu çift sorunun cevabı olamaz.

14. Türkiye'nin akarsu havzaları düşünüldüğünde, bazı nehirlerin kaynağını dış ülkelerden alarak ülkemiz sınırlarında denize döküldüğü görülür. Buna göre, aşağıdaki akarsu çiftlerinden hangisi kaynağını tamamen Türkiye dışındaki ülkelerden alıp, Türkiye sınırları içerisinden denize dökülmektedir?

• A) Aras - Kura
• B) Meriç - Asi ✓
• C) Yeşilırmak - Sakarya
• D) Göksu - Ceyhan
• E) Çoruh - Fırat

Meriç Nehri kaynağını Bulgaristan'dan alır ve Ege Denizi'ne dökülür. Asi Nehri ise Lübnan'dan doğar, Suriye'yi geçip Hatay'dan Akdeniz'e dökülür. İkisi de dışarıdan doğup ülkemizde denize dökülen nehirlerdir. Aras, Kura, Çoruh ve Fırat ise kaynağını Türkiye'den alıp dışarıda denize dökülür.

15. Epirojenik hareketlere bağlı deniz seviyesi yükselmeleri ve dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultuları Türkiye kıyılarında çeşitli kıyı tiplerini oluşturmuştur. Buna göre, Türkiye'de görülen kıyı tipleri ve bunların yaygın olduğu kıyı şeritleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Ege Denizi kıyı şeridi (İzmir ve Muğla kıyıları) - Enine kıyı tipi
• B) Batı Karadeniz kıyı şeridi - Haliçli ve fiyortlu kıyı tipi ✓
• C) Teke Yarımadası (Kaş - Finike kıyıları) - Dalmaçya kıyı tipi
• D) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı - Boyuna kıyı tipi
• E) İstanbul ve Çanakkale boğazları - Ria kıyı tipi

Türkiye'de gelgit genliği çok az (iç deniz özelliği) olduğu için haliçli kıyı tipi; kutup kuşağına uzak (orta kuşak) olduğu için de buzulların deniz seviyesine indiği fiyortlu kıyı tipi görülmez. Diğer kıyı tipleri ve yaygın oldukları alanlar doğru eşleştirilmiştir.

16. Meteoroloji tahminlerinde Marmara Bölgesi için: 'Bölgede esmesi beklenen karayel rüzgârının yer yer fırtınaya dönüşeceği ve beraberinde yoğun kar yağışı getireceği' bildirilmiştir. Bu uyarının yapılmasında, aşağıdaki meteorolojik durumlardan hangilerinin doğrudan payı olması beklenmez? - I. Doğu yönünden sokulan Sibirya yüksek basıncının bölge havasını tek başına kontrol etmesi - II. Bölgeye kuzeybatı yönlü soğuk ve nemli hava taşıyan rüzgârların esmesi - III. Takvimsel olarak kesinlikle kış mevsimi aylarının içinde bulunulması - IV. Sıcaklığın yağış anında donma noktasına (0°C ve altına) inmesi

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III ✓
• D) II ve IV
• E) III ve IV

Karayel rüzgârı kuzeybatıdan esen soğuk ve nemli bir rüzgârdır (II). Kar yağışının gerçekleşmesi için sıcaklığın sıfır dereceye yakın veya altında olması gerekir (IV). Dolayısıyla II ve IV doğrudan bu uyarının temelini oluşturur. Ancak Sibirya yüksek basıncı kuzeydoğudan soğuk ve kuru (poyraz) hava getirir (I). Karayel uyarısı için Sibirya'nın etkili olması gerekmez. Ayrıca kar yağışı sadece takvimsel kış aylarında değil, geç sonbahar ve erken ilkbaharda da görülebilir (III). Bu nedenle I ve III bu uyarının doğrudan dayanakları değildir.

17. Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu ve bu konumun yol açtığı coğrafi sonuçlarla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Yıl içinde dört mevsim özelliklerinin belirgin yaşanması - Orta kuşakta bulunması
• B) Güneş ışınlarının hiçbir zaman tam dik (90°) açıyla düşmemesi - Dönencelerin dışında yer alması
• C) Kuzeye doğru gidildikçe gece-gündüz süre farkının belirginleşmesi - Yalnızca orta kuşağa özgü olması ✓
• D) Dağların güney yamaçlarının bakı etkisiyle daha fazla ısınması - Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde bulunması
• E) Akdeniz’de orman üst sınırının Karadeniz’den daha yüksekten geçmesi - Ekvator’a yakınlık (enlem etkisi)

Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe gece ile gündüz arasındaki süre farkı artar. Türkiye'de kuzeye gidildikçe bu farkın artması ülkemizin enlemleri (Ekvator'a olan uzaklığı) ile ilgilidir. Bu durum sadece orta kuşağa özgü değildir; kutup kuşağında da süre farkı artar. Dolayısıyla C seçeneğindeki eşleştirme yanlıştır.

18. Limanların ticari kapasitesinin artmasında; liman arkasının (hinterland) genişliği, sanayi havzalarına yakınlık ve iç kesimlere yönelik demir yolu/kara yolu ulaşım ağının gelişmişliği belirleyicidir. Buna göre, aşağıdaki liman şehirlerimizden hangisi kara ve demir yolu ulaşımına, geniş bir hinterlanda ve büyük bir sanayi/ticaret altyapısına bir arada sahiptir?

• A) Mersin Limanı ✓
• B) Sinop Limanı
• C) Antalya Limanı
• D) Çanakkale Limanı
• E) Trabzon Limanı

Mersin Limanı kara yolu ve demir yolu ağlarına sahip, sanayi bölgelerine bağlı geniş bir hinterlandı olan gelişmiş bir limandır. Çanakkale, Trabzon, Sinop ve Antalya limanlarının ise demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır; hinterlandları daha dardır.

19. Sıcaklık ve yağış grafiği incelenen bir yörede şu durumlar gözlenmiştir: - En fazla yağış miktarı ilkbahar mevsiminde (nisan ve mayıs aylarında) yükselim yağışları şeklinde düşmektedir. - Kış aylarında sıcaklık ortalamaları 0°C ile 2°C arasına inerken, yaz ayları kurak ve sıcaktır. - Yıllık sıcaklık farkı 20°C'nin üzerindedir. Bu grafik özelliklerine dayanarak yorum yapan öğrencilerden hangilerinin tespitleri doğrudur? • Aslı: Sıcaklık farkının bu denli yüksek olması yörede karasallık derecesinin fazla olduğunu gösterir. • Burak: Yağışların ilkbahar aylarında yoğunlaşması, sıcaklığın yükselmesine bağlı oluşan konveksiyonel kökenli yağışlara kanıttır. • Selin: Kış sıcaklıkları 0°C civarında seyrettiğinden kış yağışları tamamen yağmur şeklinde düşer, kar yağışına rastlanmaz. • Kaan: Yıllık toplam yağışın az olduğu bu iklim bölgesinin doğal bitki örtüsü geniş yapraklı gür ormanlardır.

• A) Aslı ve Burak ✓
• B) Aslı ve Selin
• C) Yalnız Aslı
• D) Selin ve Kaan
• E) Yalnız Burak

İlkbahar yağışlarının belirgin olduğu ve kışın sıcaklıkların 0°C civarına düştüğü iklim tipi Karasal (Step) iklimdir. Karasal iklimde yıllık sıcaklık farkı yüksektir (Aslı doğru) ve ilkbahar yağışları ısınan havanın yükselmesiyle oluşan konveksiyonel yağışlardır (Burak doğru). Kışın kar yağışı yaygındır (Selin yanlış) ve doğal bitki örtüsü geniş yapraklı orman değil bozkırdır (Kaan yanlış). Bu yüzden Aslı ve Burak'ın yorumları doğrudur.

20. Türkiye'nin son dönem yaş gruplarına göre nüfus yapısı incelendiğinde; nüfus piramidinin taban kısmının daraldığı, üst kısmının (yaşlı nüfus oranı) ise genişlediği görülmüştür. Ayrıca yaşlı yaş grupları içinde kadın nüfus oranının erkeklerden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Yalnızca bu verilere dayanarak, Türkiye nüfusu ile ilgili; I. Doğum oranlarının azalmasıyla birlikte çocuk nüfusun toplam nüfus içindeki payı düşmektedir. II. Yıllık nüfus artış hızı geçmiş yıllara göre yükselmektedir. III. Yaşlı nüfus diliminde kadınların ortalama yaşam süresi daha uzun olduğu için kadın oranı daha yüksektir. IV. Yaşlı nüfusun (65+) toplam nüfusa oranı, çocuk nüfus (0-14) oranını geride bırakmıştır. yargılarından hangileri söylenebilir?

• A) I ve II
• B) I ve III ✓
• C) I ve IV
• D) II ve III
• E) III ve IV

Piramidin tabanının daralması doğumların azaldığını, dolayısıyla çocuk oranının düştüğünü gösterir (I doğru). Nüfus artış hızı artmamakta, azalmaktadır (II yanlış). Yaşlı nüfusta ortalama yaşam süresi kadınlarda daha uzun olduğundan kadın oranı erkeklerden fazladır (III doğru). Yaşlı nüfus oranı artsa da henüz genç nüfus oranını geçmemiştir (IV yanlış). Doğru cevap I ve III'tür.