Altın Test 13

1. Türkiye'de yer şekilleri, iklim ve ulaşım koşullarının farklılaşması bölgeler arasındaki baskın ekonomik faaliyetlerin de farklılaşmasına yol açmıştır. Buna göre, aşağıdaki yöre çiftlerinden hangisinde en temel/baskın ekonomik ve sektörel faaliyet kolları birbirine en fazla benzerlik gösterir?

• A) Tuz Gölü Çevresi - Erzurum - Kars Bölümü
• B) Yıldız Dağları Yöresi - Çatalca-Kocaeli Bölümü
• C) Hakkâri Bölümü - Kıyı Ege Yöresi
• D) Taşeli Platosu - Çukurova Bölümü
• E) Çatalca - Kocaeli Bölümü - Kıyı Ege (İzmir-Manisa) Yöresi ✓

Çatalca-Kocaeli Bölümü ile Kıyı Ege (İzmir-Manisa) yöresi Türkiye'de sanayinin, ticaretin, liman faaliyetlerinin ve hizmet sektörünün en çok geliştiği, dolayısıyla ekonomik yapısı birbirine en çok benzeyen iki gelişmiş sanayi odağıdır. Diğer çiftlerde ise tarım-sanayi, hayvancılık-sanayi gibi birbirinden oldukça farklı ekonomik yapılar bir araya gelmiştir.

2. Türkiye'de UNESCO Dünya Miras Listesi'nde (Kalıcı Liste) tescil edilmiş birçok tarihi, kültürel ve arkeolojik miras alanı yer almaktadır. Buna göre, aşağıda verilen tarihi ve kültürel alanlardan hangisi günümüz itibarıyla UNESCO Dünya Miras Listesi'nde (Kalıcı Liste'de) _yer almaz_?

• A) Sümela Manastırı (Trabzon) ✓
• B) Troya Arkeolojik Alanı (Çanakkale)
• C) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas)
• D) Arslantepe Höyüğü (Malatya)
• E) Gordion Antik Kenti (Ankara)

Türkiye'nin kültürel ve tarihi zenginliğini tescilleyen UNESCO Dünya Miras Listesi'nde (Kalıcı Liste) Troya (Çanakkale), Divriği Ulu Camii (Sivas), Arslantepe Höyüğü (Malatya) ve 2023 yılında listeye dahil olan Gordion Antik Kenti (Ankara) yer almaktadır. Trabzon'da bulunan tarihi Sümela Manastırı ise UNESCO'nun Geçici Miras Listesi'nde (Tentative List) yer almakta olup henüz asıl/kalıcı listeye dahil edilmemiştir. Bu nedenle doğru cevap Sümela Manastırı'dır (A seçeneği).

3. Bursa, Kocaeli ve İzmir şehirlerinin sosyo-ekonomik yapıları ve coğrafi özellikleri incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu üç ilin ortak özellikleri arasında _gösterilemez_?

• A) İstihdam olanaklarına bağlı olarak sürekli iç göç almaları
• B) Aritmetik nüfus yoğunluklarının Türkiye ortalamasının belirgin şekilde üzerinde olması
• C) Sanayi ve hizmet sektöründeki iş imkanlarının fazla ve çeşitli olması
• D) Birincil (tarım, hayvancılık, ormancılık) ekonomik faaliyetlerin ekonomide en büyük paya sahip olması ✓
• E) Kara, deniz ve demir yolu gibi ulaşım altyapılarının son derece gelişmiş olması

Bursa, Kocaeli ve İzmir gelişmiş sanayi (ikincil faaliyet) ve hizmet (üçüncül faaliyet) şehirleridir. Bu illerde tarım ve hayvancılık gibi birincil ekonomik faaliyetlerin toplam ekonomi içindeki payı çok düşüktür.

4. Marmara Bölgesi; sahip olduğu tarihi, kültürel ve doğal zenginliklerle turizm faaliyetlerinin en canlı olduğu coğrafi bölgelerimizden biridir. Buna göre, aşağıda belirtilen turizm değerlerinden hangisi Marmara Bölgesi sınırları içerisinde _yer almaz_?

• A) Yerebatan Sarnıcı
• B) Hierapolis Antik Kenti ✓
• C) Cumalıkızık Tarihi Köyü
• D) Assos Ören Yeri
• E) İğneada Longoz Ormanları

İğneada (Kırklareli), Yerebatan (İstanbul), Cumalıkızık (Bursa) ve Assos (Çanakkale) Marmara sınırlarında kalırken; Hierapolis Antik Kenti (Pamukkale) Ege Bölgesi'nde yer alan Denizli ilindedir.

5. Türkiye'nin coğrafi konum özellikleri mutlak (matematik) konum ve göreceli (özel) konum olarak ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangileri Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu ile doğrudan ilişkilendirilebilir? I. Kış mevsiminde kıyı şehri olan Trabzon'un ortalama sıcaklığının, daha güneyde yer alan iç kesimdeki Ankara'dan fazla olması II. Türkiye'nin kış aylarında genellikle cephesel kökenli (frontal) yağışların etkisi altında kalması III. Coğrafi enlemleri düşünüldüğünde Muğla'nın yaz sıcaklık ortalamasının Manisa'dan yüksek olması IV. Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe ortalama yükseltinin ve karasal etkilerin artması

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) II ve III ✓
• E) III ve IV

Cephesel yağışlar Türkiye'nin orta kuşakta (mutlak konum) yer almasının bir sonucudur. Muğla'nın Manisa'ya göre daha güneyde yer almasından dolayı yazın daha sıcak olması enlem (mutlak konum) ilişkisiyledir. Trabzon'un kışın Ankara'dan sıcak olması denizellik (göreceli konum), yükseltinin batıdan doğuya değişmesi ise yer şekilleri (göreceli konum) ile ilgilidir.

6. Türkiye'den demir yolu ağını kullanarak sınır kapılarından doğrudan komşu ülkelere geçmek isteyen bir gezgin grubu seyahat planı yapmaktadır. Buna göre, Türkiye'nin demir yolu bağlantısı bulunmadığı için bu grubun demir yolu vasıtasıyla doğrudan ulaşamayacağı komşu ülke aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gürcistan
• B) İran
• C) Bulgaristan
• D) Irak ✓
• E) Suriye

Türkiye ile Irak arasındaki sınır kapısı olan Habur'da demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır. İran ile Kapıköy (Van), Bulgaristan ile Kapıkule (Edirne), Suriye ile Nusaybin/Çobanbey ve Gürcistan ile Canbaz demir yolu sınır kapıları üzerinden doğrudan tren geçişi sağlanabilmektedir.

7. Türkiye'de tarım ve hayvancılık faaliyetlerini incelemek üzere farklı coğrafi yörelere giden beş araştırmacı yaptıkları gözlemleri şu şekilde özetlemişlerdir: • Sıla: Gittiğim yörede (Antalya çevresi) kış ılıklığı sayesinde yaygın seracılık faaliyetleri yürütülmekte, dağlık kesimlerde ise kıl keçisi yetiştiriciliği yapılmaktadır. • Recep: Gittiğim yörede (Konya çevresi) geniş düzlüklerde buğday ve arpa gibi tahıl tarımı yapılmakta, gür çayırlara bağlı olarak da geleneksel mera hayvancılığı çok yaygın şekilde yürütülmektedir. • Emine: Gittiğim yörede (Güney Marmara/Ege geçişi) zeytinlikler geniş yer kaplamakta ve büyük tüketim merkezlerine yakınlığın etkisiyle modern kümes hayvancılığı tesisleri bulunmaktadır. • Sema: Gittiğim yörede (Güneydoğu Anadolu - Şanlıurfa çevresi) sulamanın gelişmesiyle birlikte pamuk tarımı yoğunlaşmış, bozkır alanlarında ise koyun yetiştiriciliği yapılmaktadır. • Ömer: Gittiğim yörede (Doğu Karadeniz kıyıları) her mevsim yağışlı iklimin etkisiyle çay tarımı yapılmakta, bitki çeşitliliğine bağlı olarak arıcılık gelişmiştir. Buna göre, araştırmacıların gittikleri yöreler ve yaptıkları gözlemlerle ilgili verdikleri bilgilerden hangisi coğrafi gerçeklerle _uyuşmaz_?

• A) Sema'nın Şanlıurfa yöresine dair gözlemleri
• B) Recep'in Konya yöresine dair gözlemleri ✓
• C) Emine'nin Güney Marmara yöresine dair gözlemleri
• D) Ömer'in Doğu Karadeniz kıyılarına dair gözlemleri
• E) Sıla'nın Antalya yöresine dair gözlemleri

Konya ve çevresi yarı kurak step iklimine ve bozkır bitki örtüsüne sahiptir. Bu bölgede yazlar kurak geçtiği için gür çayırlar bulunmaz ve geleneksel büyükbaş mera hayvancılığı yapılamaz. Konya çevresinde büyükbaş hayvancılık ahırlarda modern besi/ahır hayvancılığı şeklinde yapılır. Yaz yağışlarına bağlı gür çayır ve büyükbaş mera hayvancılığı Erzurum-Kars gibi Kuzeydoğu Anadolu yörelerinde görülür. Bu yüzden Recep'in verdiği bilgi yanlıştır.

8. Türkiye'de yer alan dört ilimiz; Muğla, Şanlıurfa, Balıkesir ve Erzurum olarak belirlenmiştir. Bu illerin coğrafi konum özellikleri dikkate alındığında, aşağıda verilen yargılardan hangisi doğrudur?

• A) Yaz gün dönümünde (21 Haziran) Muğla'dan Erzurum'a doğru seyahat eden bir kişi gece süresinin kısaldığını gözlemler. ✓
• B) Aynı boylam derecesine yakın olan Balıkesir ve Muğla'da güneş yıl boyunca her gün aynı anda doğar ve aynı anda batar.
• C) Kış gün dönümünde (21 Aralık) gece süresi en uzun olan merkez en güneydeki Şanlıurfa'dır.
• D) Ekvator'a en yakın konumda olan Şanlıurfa'da, yıl boyunca gece ile gündüz süreleri arasındaki fark diğer illere göre daha fazladır.
• E) Ekinoks tarihinde (21 Mart) Şanlıurfa'dan Erzurum'a doğru gidildikçe gündüz süresi uzar.

21 Mart'ta tüm dünyada gece-gündüz eşittir (12 saat), süre değişmez (E yanlış). Balıkesir ve Muğla'da enlemler farklı olduğundan güneş sadece ekinokslarda aynı anda doğup batar (B yanlış). 21 Aralık'ta en uzun gece en kuzeydeki il olan Balıkesir veya Erzurum'dadır (C yanlış). Gece-gündüz süre farkı kutba yakın yerde (kuzeyde) daha fazladır (D yanlış). Ancak 21 Haziran'da kuzeye (Erzurum'a) gidildikçe gündüz süresi uzar, dolayısıyla gece süresi kısalır (A doğru).

9. Türkiye'de göç hareketlerinin çok büyük bir kısmı kentten kente veya kırdan kente doğru gerçekleşmektedir. Bu iç göç dalgalarının itici (kırsal) ve çekici (kentsel) çeşitli nedenleri bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere doğru yapılan iç göçleri artıren nedenlerden biri _değildir_?

• A) Şiddetli erozyon nedeniyle toprakların verimsizleşmesi ve tarımsal gelirin düşmesi
• B) Tarım alanlarında yapay sulama imkanlarının ve GAP gibi projelerin yaygınlaşması ✓
• C) Tarımda makineleşmenin artmasıyla kırsal alanda iş gücü ihtiyacının azalması
• D) Şehirlerde sanayi, ticaret ve hizmet sektörlerindeki iş olanaklarının cazibesi
• E) Kırsal kesimde miras yoluyla tarım topraklarının bölünerek aileleri geçindiremez hale gelmesi

Kırsal alanda sulama olanaklarının artması, nadas alanlarını azaltır, ürün çeşitliliğini ve yılda birden fazla ürün alma şansını artırır. Bu durum tarımsal verimliliği ve çiftçinin gelirini yükselterek kırdan kente olan göçü azaltıcı (göçü engelleyici) bir rol oynar. Diğer seçenekler ise göçü tetikleyen faktörlerdir.

10. Türkiye'de Doğu Karadeniz Bölümü ve Antalya Yöresi (Teke Yarımadası) gibi alanlarda günümüzde demir yolu ulaşımı _bulunmamaktadır_. Bu durumun ortaya çıkmasında; I. Bu yörelerin yıl boyunca bol yağış alması ve heyelan riskinin yüksek olması II. Doğal bitki örtüsü olarak ormanların çok sık ve geniş alan kaplaması III. Dağların kıyıya paralel uzanması ve engebeli yer şekillerinin iç kesimlerle bağlantıyı zorlaştırması faktörlerinden hangileri demir yolu ulaşımının olmamasının nedenleri arasında _yer almaz_?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Bir bölgede demir yolu ağının olmaması veya yol yapımının zor olması yer şekillerinin engebeli olması, dağların kıyıya paralel uzanması ve aşılması zor dağ geçitlerinin bulunmasıyla (III) ilgilidir. Yağış miktarı/iklim (I) ve bitki örtüsünün sık olması (II) demir yolunun yapılamamasının nedenleri arasında gösterilemez. Dolayısıyla I ve II bu durumun nedenleri arasında yer almaz. Doğru cevap C seçeneğidir.

11. Yer şekilleri (jeomorfolojik özellikler) Türkiye'de ekonomik faaliyetler, ulaşım ve yerleşme üzerinde büyük ölçüde etkilidir. Ancak bazı beşeri ve tarımsal faaliyetler üzerinde yer şekillerinden ziyade iklimsel koşullar birinci derecede belirleyicidir. Buna göre, aşağıda verilen coğrafi özellikler ve bunların şekillenmesinde rol oynayan birincil etkenler düşünüldüğünde, hangisinin ortaya çıkmasında jeomorfolojik (yer şekilleri) özelliklerin etkisi _yoktur_?

• A) Teke ve Taşeli yörelerinde karstik, engebeli arazi yapısına bağlı olarak kıl keçisi yetiştiriciliğinin ön plana çıkması
• B) İç Anadolu Bölgesi'nde yer şekillerinin sade olması ve su kaynaklarının yetersizliğine bağlı olarak toplu yerleşmelerin yaygın olması
• C) Doğu Karadeniz yamaçlarında dik eğim ve engebenin etkisiyle heyelan olaylarının sık yaşanması
• D) Kıyı Ege'de dağların kıyıya dik uzanması sayesinde kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımın kolaylıkla sağlanması
• E) Güneydoğu Anadolu ovalarında yaz kuraklığı ve sıcaklığın etkisiyle geniş alanlarda pamuk tarımının yapılması ✓

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde pamuk tarımının yaygın olarak yapılmasının temel nedeni, yaz sıcaklığı ve kuraklığının belirgin olması (iklimsel özellikler) ve GAP ile birlikte sulama olanaklarının getirilmesidir. Yer şekilleri (jeomorfoloji) pamuk bitkisinin yetişmesinde doğrudan belirleyici değildir.

12. Fizyolojik nüfus yoğunluğu; bir ülkedeki veya bölgedeki toplam nüfusun, o yerdeki toplam tarım arazisi miktarına bölünmesiyle elde edilir. Tarım dışı sektörlerin geliştiği, nüfusun çok fazla olduğu fakat tarım arazilerinin kısıtlı olduğu merkezlerde bu yoğunluk çok yüksek çıkar. Buna göre, aşağıdaki illerimizin hangisinde fizyolojik nüfus yoğunluğu diğerlerine göre en yüksektir?

• A) Antalya
• B) İstanbul ✓
• C) İzmir
• D) Konya
• E) Trabzon

İstanbul, Türkiye'nin en kalabalık ili olmasına rağmen tarım arazisi miktarı yok denecek kadar azdır. Bu nedenle toplam nüfusun tarım alanına bölünmesiyle hesaplanan fizyolojik nüfus yoğunluğu İstanbul'da en yüksek değerine ulaşır. Konya'da ise tarım alanları çok geniş olduğundan bu yoğunluk düşüktür.

13. Çığ riski; eğim, engebe, kar yağış sıklığı ve biriken kar örtüsü kalınlığına bağlı olarak artış gösterir. Buna göre, fiziki coğrafya özellikleri düşünüldüğünde Türkiye'deki aşağıdaki yerlerin hangisinde çığ afetinin görülme sıklığı diğerlerine kıyasla çok daha yüksektir?

• A) Doğu Karadeniz'in yüksek dağlık kuşağı - Hakkâri Yöresi ✓
• B) Konya ve Tuz Gölü çevresi
• C) Çukurova Deltası - Güneydoğu düzlükleri
• D) Güney Marmara - Batı Karadeniz kıyı şeridi
• E) Ergene Ovası - Kıyı Ege ovaları

Çığ afeti bol kar yağışı ve dik eğim gerektirir. Türkiye'de engebeli dağların ve kar kalınlığının en yüksek olduğu yerler Doğu Karadeniz'in yüksek kesimleri (Kaçkarlar vb.) ile Doğu Anadolu'daki Hakkâri dağlık yöresidir. Düz ovalarda ve ılıman kıyılarda çığ riski bulunmaz.

14. Türkiye'deki göllerin oluşumunda tek bir kuvvet (tektonizma, karstlaşma vb.) etkili olabileceği gibi birden fazla kuvvetin bir arada rol oynadığı 'karma yapılı göller' de bulunmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen göllerden hangisi hem tektonik çökelme hem de karstik erime süreçlerinin bir arada etkili olduğu karma yapılı göllere örnek gösterilebilir?

• A) Bafa (Çamiçi) Gölü
• B) Hazar Gölü
• C) Salda Gölü
• D) Eğirdir Gölü ✓
• E) Tuz Gölü

Göller Yöresi'nde yer alan Eğirdir, Beyşehir ve Kovada gölleri oluşumunda hem tektonik hareketlerin hem de karstik çözünmelerin etkili olduğu karma yapılı (tektonik-karstik) göllerdir.

15. Türkiye'deki platoların genel özellikleri ve dağılışları hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur? I. Nevşehir çevresindeki Kapadokya Platosu, volkanik tüf ve lav örtülerinin aşınmasıyla oluşan volkanik kökenli bir platodur. II. Türkiye'de yer şekillerinin sade olduğu İç Anadolu Bölgesi, plato alanlarının en fazla genişlik kapladığı bölgemizdir. III. Ülkemizdeki tüm platolarda en temel ve baskın ekonomik faaliyet kolu tarım ve hayvancılıktır.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Kapadokya Platosu volkanik lav ve tüflerin aşınmasıyla oluşmuştur (I doğru). En fazla plato İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır (II doğru). Ancak Çatalca-Kocaeli Platosu gibi aşınım düzlüğü platolarında sanayi, ulaşım, ticaret ve yerleşme ön plandadır; tarım ve hayvancılık birincil faaliyet değildir. Bu nedenle III. öncül yanlıştır. Doğru cevap C'dir.

16. Türkiye'de yer alan termik santraller ve bu santrallerde elektrik üretmek amacıyla kullanılan birincil enerji kaynakları eşleştirilmiştir. Buna göre, yapılan eşleştirmelerden hangisi _yanlıştır_?

• A) Tunçbilek Santrali - Petrol ✓
• B) Sarayköy Santrali - Jeotermal Enerji
• C) Hamitabat Santrali - Doğal Gaz
• D) Çatalağzı Santrali - Taş Kömürü
• E) Elbistan Santrali - Linyit

Kütahya'da yer alan Tunçbilek Termik Santrali petrol ile değil, yerel linyit kömürü yatakları ile çalışmaktadır. Hamitabat doğal gaz, Elbistan linyit, Çatalağzı taş kömürü ve Sarayköy jeotermal kaynaklarla çalışan doğru tesislerdir.

17. Ege Bölgesi, Göller Yöresi ile Çanakkale'ye bağlı Gökçeada ve Bozcaada'da yaygın olarak görülen; temel ekonomik faaliyeti hayvancılık olmakla birlikte küçük çaplı bahçe tarımının da yapıldığı geçici köy altı yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kom
• B) Ağıl
• C) Mezra
• D) Oba
• E) Dam ✓

Ege Bölgesi, Göller Yöresi ve Gökçeada-Bozcaada çevresinde küçükbaş hayvancılık ve küçük ölçekli tarım için kurulan geçici köy altı yerleşme tipine dam denir. Kom yerleşmeleri Doğu Anadolu'da, Oba yerleşmeleri çadır yerleşimleri olarak Toroslar ve Karadeniz'de, Ağıl ise küçükbaş hayvan barınağı olarak İç Anadolu'da yaygındır.

18. Türkiye'de bölgeler arasında son derece canlı ve hareketli bir iç ticaret faaliyeti bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de iç ticaretin bu denli canlı ve gelişmiş olmasının nedenleri arasında _gösterilemez_?

• A) Bölgelerdeki nüfus miktarlarının, iş gücünün ve pazar talebinin farklı olması
• B) Tarım ürünlerinin iklim farklılıklarına bağlı olarak bölgelere göre çeşitlilik göstermesi
• C) Sanayi tesislerinin Marmara ve Ege gibi belirli alanlarda yoğunlaşırken diğer bölgelerin tüketici konumunda kalması
• D) Türkiye'nin küresel pazarlardaki dış ticaret ve ihracat gelirlerini artırma isteği ✓
• E) İklim çeşitliliğinin fazla olması nedeniyle farklı hammaddelerin farklı yerlerde üretilmesi

İç ticaret, ülke sınırları içerisinde bölgelerin birbirinin ihtiyaçlarını karşılaması esasına dayanır. Tarım, iklim, nüfus ve sanayinin bölgeler arasındaki dengesiz dağılımı iç ticareti zorunlu olarak geliştirir. Ancak uluslararası ticareti (dış ticareti) geliştirmek, iç ticaretin kendi gelişim nedenlerinden biri değildir. Doğru cevap D seçeneğidir.

19. Türkiye'de doğa ve kültür turu kapsamında geziye çıkan bir grup gezgin şu merkezleri ziyaret etmiştir: • Van Gölü üzerinde yer alan Akdamar Adası ve Kilisesi • Zengin biyoçeşitliliği ve derin kanyonuyla ünlü Hatila Vadisi Milli Parkı • Türkiye'nin en büyük subasar orman ekosistemi olan İğneada Longoz Ormanları • Ege kıyısındaki Dilek Yarımadası - Büyük Menderes Deltası Milli Parkı Buna göre, gezgin grubu seyahatleri boyunca aşağıdaki illerden hangisine gitmemiştir?

• A) Aydın
• B) Van
• C) Artvin
• D) Kırklareli
• E) Manisa ✓

Gezginlerin ziyaret ettiği alanların bulundukları iller şöyledir: - Akdamar Adası -> Van - Hatila Vadisi -> Artvin - İğneada Longoz Ormanları -> Kırklareli - Dilek Yarımadası -> Aydın Grup bu seyahat boyunca Manisa iline uğramamıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

20. Türkiye'de hayvancılık sektöründen elde edilen ekonomik katma değeri ve birim hayvandan sağlanan et-süt verimliliğini yükseltmek hedeflenmektedir. Buna göre, hayvancılıkta verimliliği artırmak için; I. Doğal koşullara bağımlı olan geleneksel mera hayvancılığından besi ve ahır hayvancılığına geçilmesi II. Yerli ırkların genetik ıslah çalışmalarıyla yüksek verimli soylara dönüştürülmesi III. Çayır ve otlaklardaki toplam hayvan mevcudunun (sayısal olarak) artırılması uygulamalarından hangileri yapılmalıdır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Besi ve ahır hayvancılığı (I) ile soy ıslah çalışmaları (II) hayvancılıkta birim hayvandan alınan verimi doğrudan yükseltir. Ancak mera alanlarındaki hayvan sayısını artırmak (III) aşırı otlatmaya, meraların tahribine yol açar ve hayvan başına düşen besini azaltarak verimi düşürür.