Altın Test 19

1. I. Gürcistan II. Bulgaristan III. İran IV. Ermenistan Yukarıda numaralandırılmış komşu ülkelerden hangilerinin Türkiye ile birlikte aynı denize kıyısı bulunmaktadır?

• A) I ve II ✓
• B) I ve III
• C) I ve IV
• D) II ve III
• E) III ve IV

Gürcistan ve Bulgaristan, Karadeniz’e kıyısı olan ülkelerdir. Bu nedenle Türkiye ile birlikte aynı denizde (Karadeniz) kıyıları bulunmaktadır. İran ve Ermenistan’ın ise herhangi bir açık denize kıyısı yoktur.

2. İki merkez arasındaki yerel saat farkının fazla olması, bu merkezler arasındaki boylam (meridyen) farkının fazla olmasına bağlıdır. Buna göre, aşağıda verilen şehir çiftlerinin hangisinde yerel saat farkı en fazladır?

• A) Sinop - Hatay
• B) Çanakkale - Erzurum ✓
• C) Ankara - Trabzon
• D) Mardin - Bayburt
• E) Muğla - Edirne

Yerel saat farkı tamamen boylam farkına (doğu-batı uzaklığına) bağlıdır. Seçeneklerde doğu-batı yönünde aralarında en fazla meridyen farkı bulunan şehir ikilisi en batıdaki Çanakkale ile doğudaki Erzurum'dur.

3. Yerküre üzerindeki bir alanın enlem ve boylam dereceleriyle ifade edilen konumuna mutlak (matematik) konum adı verilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin mutlak konumuyla açıklanamaz?

• A) Adana’da sıcaklıkların Samsun’a göre daha yüksek seyretmesi
• B) Ege Denizi suyu sıcaklığının Karadeniz suyu sıcaklığından fazla olması
• C) Antalya’da tarımsal ürünlerin Zonguldak’tan daha erken hasat edilmesi
• D) Muğla’nın yıllık yağış miktarının Diyarbakır’a göre çok daha fazla olması ✓
• E) İzmir’in yerel saatinin Van'a göre daha geride olması

Muğla'nın Diyarbakır'dan daha fazla yağış alması, deniz kıyısında yer alması (denizellik) ve dağların rüzgara karşı uzanış biçimi gibi göreceli konum özellikleri ile açıklanır. Diğer seçenekler enlem ve boylam etkisine (mutlak konuma) bağlıdır.

4. I. Dört mevsim belirgin iklim özelliklerinin görülmesi II. Cephesel kökenli yağışların yaygın olması III. Yılın en uzun gecesinin 21 Aralık'ta yaşanması IV. Batı rüzgarları kuşağında bulunması Yukarıda verilen özelliklerden hangileri Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer aldığını doğrudan kanıtlar?

• A) I ve II
• B) I ve IV
• C) III ve IV
• D) I, II ve IV ✓
• E) II, III ve IV

Orta Kuşak'ta yer almanın temel göstergeleri; batı rüzgarlarının etkisinde olmak, cephe yağışlarının görülmesi, dört mevsimin belirgin yaşanması ve Akdeniz iklim kuşağında bulunmaktır. 21 Aralık'ta en uzun gecenin yaşanması ise Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer almasıyla ilgilidir.

5. Jeopolitik konumu oluşturan unsurlar; fiziksel coğrafya özellikleri gibi 'değişmeyen unsurlar' ile sosyo-kültürel, ekonomik ve askeri değerler gibi zamanla farklılaşabilen 'değişen unsurlar' olarak ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitiğindeki değişen unsurlardan biridir?

• A) Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada konumunda olması
• B) Orta kuşakta bulunmasına bağlı olarak belirgin iklim çeşitliliği göstermesi
• C) Akarsular, madenler ve stratejik yer altı kaynaklarına sahip olması
• D) Jeolojik ve jeomorfolojik olarak engebeli ve dağlık bir yapı taşıması
• E) Bölgesel ölçekte güçlü bir askeri savunma altyapısına ve orduya sahip olması ✓

Coğrafi şekiller, iklim kuşağı ve yer altı kaynakları jeopolitiğin uzun yıllar boyunca sabit kalan fiziki unsurlarıdır. Devletin askeri gücü, savunma sanayisi ve ordu kapasitesi ise zamana ve politikalara göre dinamik biçimde değişebilen unsurlardandır.

6. Türkiye'de dağların genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanması ve yükseltinin batıdan doğuya doğru artması, aşağıdakilerden hangisinin üzerinde etkili olmamıştır?

• A) İç bölgelerde yıllık sıcaklık farklarının yükselmesinde
• B) Doğu Anadolu'da tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzamasında
• C) Yıl boyunca dört mevsim belirgin iklim koşullarının yaşanmasında ✓
• D) Kuzey-güney yönlü kara ve demir yolu ulaşımının zorlaşmasında
• E) Doğuya gidildikçe kar örtüsünün yerde kalma süresinin uzamasında

Türkiye'de yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması mutlak konumun (Orta Kuşak'ta bulunmanın) bir sonucudur. Dağların uzanışı ve yükseltinin batıdan doğuya doğru artması gibi özel konum özellikleri bu durum üzerinde etkili değildir.

7. Ortalama yaşam süresinin birinde 82 yıl, diğerinde ise 58 yıl olduğu belirlenen iki farklı ülke hakkında; I. kişi başına düşen milli gelir, II. sağlık ve eğitim imkanlarına erişim kolaylığı, III. anne ve bebek sağlığına yönelik hizmet kalitesi özelliklerinden hangileri bakımından belirgin farklar taşıması beklenir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Ortalama ömür uzunluğu bir ülkenin gelişmişlik seviyesinin en önemli göstergelerindendir. Gelir düzeyi, sağlık ve eğitim altyapısı ile bebek/anne sağlığı hizmetleri bu süreyi doğrudan belirlediği için her iki ülke arasında bu üç alanda da büyük farklar bulunur.

8. Birden fazla ülkenin sınırlarını aşarak akan sular (sınıraşan sular), su paylaşımı ve baraj inşası gibi nedenlerle ülkeler arasında diplomatik anlaşmazlıklara yol açabilmektedir. Buna göre; Türkiye, Suriye ve Irak arasında dönem dönem gerginliklere neden olan nehir aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Meriç
• B) Asi
• C) Fırat ✓
• D) Çoruh
• E) Aras

Fırat (ve Dicle) nehirleri kaynağını Türkiye'den alıp Suriye ve Irak topraklarından geçerek denize dökülen sınıraşan sulardır. Bu nehirlerin sularının paylaşımı, geçmişten günümüze bu üç ülke arasında önemli bir su meselesi oluşturmuştur.

9. Türkiye, enlem dereceleri itibarıyla Ekvator ile Kutup noktası arasındaki Orta Kuşak'ta konumlanmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının bir sonucu olarak gösterilemez?

• A) Yıl içerisinde dört mevsim belirgin özelliklerinin yaşanması
• B) Dağların güney yamaçlarının bakı etkisiyle kuzey yamaçlarından daha çok ısınması ✓
• C) Farklı karakterdeki hava kütlelerinin karşılaşmasıyla cephesel yağışların oluşması
• D) Sürekli rüzgarlardan olan Batı rüzgarları kuşağında bulunması
• E) Mevsimler arasında belirgin sıcaklık farklarının yaşanması

Bakı yönünün yıl boyunca güney yamaçlar olması, Türkiye’nin Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde (Kuzey Yarım Küre'de) yer almasıyla ilgilidir. Diğer seçenekler ise doğrudan Orta Kuşak’ta yer almanın tipik sonuçlarıdır.

10. Türkiye'de yerel saatleri ulusal saatten (45° Doğu) 4 dakika daha geri olan X ve Y şehirleri hakkında aşağıda verilenlerden hangisi söylenemez?

• A) Gün içindeki en tepe noktasına (öğle vakti) aynı anda ulaşırlar.
• B) Bulundukları boylam dereceleri aynıdır.
• C) Ülkemizin ortak saat ayarı yapılan 45° Doğu boylamının daha batısındadırlar.
• D) Cisimlerin gölgesinin en kısa olduğu an, ulusal saate göre 12.04'tür.
• E) Başlangıç Meridyeni olan Greenwich'e olan kuş uçuşu mesafeleri eşittir. ✓

Aynı boylam üzerindeki noktaların yerel saatleri ve öğle vakitleri aynıdır. Yerel saatin 4 dakika geri olması, ulusal saatin boylamı olan 45° Doğu boylamına göre 1 derece daha batıda (44° Doğu) olduklarını ve güneşin en tepede olduğu anın ulusal saate göre 12.04 olacağını gösterir. Ancak meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daraldığı için, farklı enlemlerdeki bu iki şehrin Başlangıç Meridyeni'ne olan gerçek uzaklıkları eşit olamaz.

11. 33° Doğu boylamı üzerindeki kuzeyde yer alan X noktasından, güneyde yer alan Y noktasına doğru hareket edildiğinde; I. yerel saat, II. Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklık, III. Güneş ışınlarının öğle vakti düşme açısı özelliklerinden hangilerinde bir değişim yaşanmaz?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III
• E) II ve III

Aynı boylam (meridyen) üzerindeki tüm noktalarda yerel saat yıl boyunca aynıdır, bu nedenle kuzey-güney doğrultusunda hareket edildiğinde yerel saat değişmez. Ancak meridyenler kutuplara doğru daraldığı için Başlangıç Meridyeni'ne olan uzaklık değişir. Ayrıca enlem değiştiği için güneş ışınlarının düşme açısı da farklılaşır.

12. Türkiye’de güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısının daralmasına bağlı olarak birtakım coğrafi özellikler değişiklik gösterir. Bu durum enlem etkisi ile açıklanır. Buna göre, aşağıda verilenlerden hangisi enlem etkisi çerçevesinde açıklanamaz?

• A) Şanlıurfa’nın yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin Erzurum’dan yüksek olması
• B) Karadeniz kıyılarında deniz suyu sıcaklığının Akdeniz kıyılarına göre daha az olması
• C) Kış mevsiminde Trabzon’un Sivas’tan daha sıcak olması ✓
• D) Toros Dağları'ndaki kalıcı kar sınırının Kaçkar Dağları'na göre daha yüksek bir seviyede bulunması
• E) Muğla kıyılarında deniz turizmi sezonunun Çanakkale’den daha uzun sürmesi

Şanlıurfa-Erzurum, Karadeniz-Akdeniz, Toroslar-Kaçkarlar ve Muğla-Çanakkale kıyaslamalarındaki farklar enlem etkisi (güneş ışınlarının düşme açısı) ile açıklanır. Ancak kış mevsiminde kıyıdaki Trabzon'un iç kesimdeki Sivas'tan daha sıcak olması denizellik ve karasallık etkisinden kaynaklanır ve enlem-sıcaklık ilişkisine terstir.

13. Bodrum'da yaşayan bir çift, güneşin doğuş anını (grup ve tan vakti) en yavaş ve en uzun süreli izleyebilecekleri bir iç seyahat planlamaktadır. Bu çiftin, coğrafi özellikleri dikkate alarak aşağıdaki şehirlerden hangisine gitmesi durumunda gün doğumunu en uzun süre seyretmesi mümkün olur?

• A) Sinop ✓
• B) Mardin
• C) Çanakkale
• D) Erzurum
• E) Hatay

Güneşin ufuk çizgisi üzerinde doğma ve batma hızı, o enlemdeki çizgisel hızla ilişkilidir. Kutuplara yaklaşıldıkça çizgisel dönüş hızı yavaşladığından gün doğumu ve batımı süreleri uzar. Türkiye'nin en kuzey noktası olan Sinop'ta çizgisel hız en az olduğundan, gün doğumu en uzun burada izlenebilir.

14. Coğrafya bilimi, inceleme konularına göre fiziki coğrafya ve beşeri coğrafya olmak üzere iki ana kola ayrılır. Buna göre; I. Hidrografya II. Kültürel Coğrafya III. Toprak Coğrafyası IV. Siyasi Coğrafya alt dallarından hangileri beşeri coğrafya kapsamında incelenir?

• A) I ve II
• B) II ve III
• C) III ve IV
• D) I ve III
• E) II ve IV ✓

Hidrografya (sular coğrafyası) ve toprak coğrafyası doğayı inceleyen fiziki coğrafya dallarıdır. Kültürel ve siyasi coğrafya ise doğrudan insan faaliyetlerini ve beşeri unsurları ele aldığı için beşeri coğrafyanın alt dallarıdır.

15. 2015 yılında Nepal’in başkenti Katmandu yakınlarında meydana gelen 7,8 büyüklüğündeki depremde binlerce kişi hayatını kaybetmiş, tarihi tapınaklar ve kültürel miras alanları ciddi hasar görmüştür. Metinde sözü edilen bu doğa olayı, kökeni bakımından aşağıdaki afet türlerinden hangisinin kapsamında yer alır?

• A) Kimyasal Afetler
• B) Jeolojik ve Tektonik Afetler ✓
• C) Biyolojik Afetler
• D) Klimatolojik Afetler
• E) Teknolojik Afetler

Depremler, yer kabuğunun derinliklerindeki fay hatlarının kırılması ve tektonik hareketler sonucu oluştuğu için jeolojik kökenli doğal afetler grubuna girer.

16. “Türkiye coğrafi konumu gereği yerel saat itibarıyla 2. ve 3. saat dilimlerinde yer alır. Bu durum ……... açıklanır.” diyen bir coğrafyacı aşağıdakilerden hangisi ile cümlesini tamamlar ise ifadesini kanıtlamış olur?

• A) Doğu Yarım Küre ülkesi olmamız ile
• B) 30° Doğu ve 45° Doğu meridyenlerinin ülkemiz sınırlarından geçmesi ile ✓
• C) Başlangıç Meridyeni’ne göre doğuda olması ile
• D) En doğumuz ile en batımız arasında 76 dakikalık yerel saat farkı olması ile
• E) Doğu-batı doğrultusunda toplamda 19 meridyen boyu genişliğe sahip olmamız ile

Saat dilimleri 15 derecelik boylam aralıklarıyla belirlenir. 30° Doğu boylamı 2. saat diliminin, 45° Doğu boylamı ise 3. saat diliminin merkez meridyenleridir. Türkiye'nin bu iki saat diliminde yer almasının kanıtı, bu meridyenlerin ülkemiz topraklarından geçmesidir.

17. I. Sinop'ta ölçülen gölge boyunun Antalya'ya göre her zaman daha uzun olması II. Bitlis'in yıllık ortalama sıcaklığının İzmir'den belirgin şekilde düşük olması III. Karadeniz'in sularındaki tuzluluk oranının Akdeniz'e göre daha az olması IV. Akdeniz kıyılarında deniz turizmi süresinin Ege kıyılarına göre daha uzun olması V. Sinop'taki alacakaranlık (grup ve tan) süresinin Adana'dan uzun olması Yukarıdaki durumlardan hangisinde mutlak (matematik) konumun etkisinden söz edilemez?

• A) I
• B) II ✓
• C) III
• D) IV
• E) V

Bitlis ve İzmir yaklaşık aynı enlem üzerinde yer almalarına rağmen Bitlis'in çok daha soğuk olması enlem (mutlak konum) ile açıklanamaz. Bu farkın nedeni, yükselti ve karasallık gibi göreceli (özel) konum şartlarıdır. Diğer öncüller ise doğrudan enlem etkisine (mutlak konuma) bağlıdır.

18. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik önemini ya da bölgesel etkinliğini artıran olumlu faktörlerden biri değildir?

• A) Uluslararası ticaret yollarında önemli bir transit taşımacılık merkezi olması
• B) Hazar ve Orta Doğu enerjisini batıya ulaştıran boru hatlarında kritik koridor olması
• C) Kurak Orta Doğu coğrafyasına kıyasla tatlı su kaynakları yönünden zengin olması
• D) Eski Dünya karaları olan Asya, Avrupa ve Afrika'nın merkezinde yer alması
• E) Ortalama yükseltisinin fazla olması ve engebeli dağlık alanlar barındırması ✓

Transit yollar, enerji taşımacılığı, tatlı su varlığı ve kıtalararası kavşak konumu Türkiye'nin jeopolitik ve stratejik gücünü pekiştiren olumlu unsurlardır. Ancak engebeli ve yüksek arazi yapısı ulaşımı, tarımı ve yerleşimi zorlaştıran fiziki bir kısıttır.

19. 21 Aralık tarihinde Ankara'dan yola çıkan bir araştırmacı, ulaştığı şehirde gündüz süresinin Ankara'ya kıyasla daha uzun olduğunu ve güneşin Ankara'ya göre daha geç doğduğunu fark etmiştir. Buna göre, bu araştırmacının gittiği şehir aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Muğla ✓
• B) Artvin
• C) Hakkâri
• D) Kırklareli
• E) Van

21 Aralık tarihinde güneye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar. Ayrıca batıya gidildikçe yerel saat daha geri olduğu için güneş daha geç doğar. Ankara'ya göre hem daha güneyde hem de daha batıda olan şehir seçenekteki Muğla'dır.

20. Jeopolitik konum, bir ülkenin sahip olduğu coğrafi özelliklerin küresel ve bölgesel siyasetteki gücünü ve etkisini ifade eder. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran unsurlar arasında gösterilemez?

• A) İstanbul ve Çanakkale boğazlarını kontrol etmesi
• B) Zengin Orta Doğu ve Hazar enerji havzalarına komşu olması
• C) Kıtalararası ticaret ve taşımacılık yolları üzerinde bulunması
• D) Genç oluşumlu Alp-Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde yer alması ✓
• E) Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişim noktasında köprü vazifesi görmesi

Boğazlara sahip olma, enerji kaynaklarına yakınlık, ticaret yolları üzerindeki konum ve kıtalararası köprü olma özellikleri Türkiye'nin jeopolitik önemini doğrudan belirler. Ancak Alp-Himalaya kıvrım dağ kuşağında yer alması, ülkenin jeolojik yapısıyla ilgili fiziki bir özellik olup doğrudan jeopolitik öneme sahip değildir.