Altın Test 2

1. Sanayi tesislerinin kurulmasında ve ulaşım ağlarının gelişiminde yeryüzü şekillerinin düz ve engebesiz olması büyük kolaylık sağlar. Buna göre, yalnızca yeryüzü şekillerinin elverişliliği düşünüldüğünde, Karadeniz ve Doğu Anadolu kıyı/iç kuşağındaki aşağıdaki alanların hangisinde sanayi faaliyetlerinin gelişmesi daha kolaydır?

• A) Doğu Karadeniz dağlık iç kesimleri (Gümüşhane-Bayburt arası)
• B) Taşeli Platosu kıyıları
• C) Hakkâri Yöresi
• D) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı (Rize-Artvin arası)
• E) Orta Karadeniz'de yer alan Samsun ve çevresi ✓

Doğu Karadeniz kıyıları, Hakkâri ve Taşeli engebeli ve dağlık yer şekillerine sahiptir. Ancak Samsun ve çevresi (Orta Karadeniz) Bafra ve Çarşamba delta ovalarının varlığı ve arkasındaki dağların alçak olması sayesinde düz bir yapıya sahiptir. Bu durum sanayi ve ulaşımın gelişimini kolaylaştırmıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

2. Türkiye'deki dağlar ve onların fiziki özellikleri hakkında şu bilgiler verilmiştir: • a. Doğu Anadolu'nun güneydoğusunda konumlanan, Türkiye'nin en yüksek kıvrımlı dağ sırasıdır. • b. Marmara Bölgesi'nde yer alan, iç püskürük volkanizma ile oluşmuş ve üzerinde buzul gölleri barındıran batolit kütlesidir. • c. Ege Bölgesi'ndeki kırıklı dağ sistemlerine dahil olmasına karşın, uzanış yönü nedeniyle yamaç (orografik) yağışları alan dağ sırasıdır. Bu özelliklerin ait olduğu dağlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

• A) Cilo Dağları - Menteşe Dağları - Uludağ
• B) Cilo Dağları - Uludağ - Menteşe Dağları ✓
• C) Uludağ - Cilo Dağları - Menteşe Dağları
• D) Menteşe Dağları - Uludağ - Cilo Dağları
• E) Menteşe Dağları - Cilo Dağları - Uludağ

Türkiye'nin en yüksek kıvrımlı dağı Cilo (Sat) Dağları'dır (a). (En yüksek dağımız olan Ağrı Dağı volkaniktir; kıvrım dağları arasında en yükseği ise Cilo Dağları'dır). İç püskürük batolit yapıda olup üzerinde buzul (sirk) gölleri bulunan dağımız Uludağ'dır (b). Ege'deki kırıklı dağlardan olmasına rağmen kıyıya paralel uzandığı için bol yamaç yağışı alan dağımız ise Menteşe Dağları'dır (c). Doğru sıralama B seçeneğidir.

3. Türkiye'de göller oluşum şekillerine göre karstik, tektonik, heyelan set gölleri vb. olarak gruplandırılır. Üç farklı gölümüzün özellikleri verilmiştir: • I. Göller Yöresi'nde (Burdur çevresi) kalkerli arazide oluşmuş karstik kökenli bir göldür. • II. Marmara Bölgesi'nin güneyinde fay hatlarındaki çökmeyle oluşmuş tektonik bir göldür. • III. Doğu Karadeniz'de (Trabzon çevresi) dağ yamacından kopan kütlelerin vadi önünü kapatmasıyla oluşan bir heyelan set gölüdür. Bu özellikleri taşıyan göller sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) Salda Gölü - İznik Gölü - Sera Gölü ✓
• B) Yarışlı Gölü - Bafa Gölü - Uzungöl
• C) Kilimli Gölü - Yedigöller - Köyceğiz Gölü
• D) Borabay Gölü - Balık Gölü - Çıldır Gölü
• E) Acıgöl - Abant Gölü - Tortum Gölü

Burdur sınırlarında yer alan ve karstik kökenli kalker ve jips erimeleri sonucu oluşan göl çanağına sahip Salda Gölü karstik göl sınıfındadır (I). Marmara Bölgesi'nin güneyinde, Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın güney kolu üzerindeki tektonik çöküntü alanında oluşmuş İznik Gölü tektonik göldür (II). Trabzon ili sınırlarında, 1950 yılında bir heyelanın vadi önünü kapatmasıyla oluşmuş Sera Gölü ise heyelan set gölüdür (III). Bu sıralamayı karşılayan seçenek A şıkkıdır.

4. Türkiye'de heyelan ve sel afetlerinin yıl içindeki dağılımı incelendiğinde, bu afetlerin en fazla ilkbahar mevsiminde yoğunlaştığı görülmektedir. Buna göre, bu doğal afetlerin özellikle ilkbahar aylarında zirve yapmasının temel mevsimsel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangileri yer alır? I. Dağlık yörelerdeki dik eğimli yer şekilleri II. İlkbaharla birlikte sağanak yağışların artması III. Sıcaklıkların yükselmesine bağlı olarak dağlardaki kar erimelerinin hızlanması IV. Yamaçlardaki doğal orman örtüsünün sıklığı

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) II ve III ✓
• D) II ve IV
• E) III ve IV

Eğimli yer şekilleri (I) ve bitki örtüsü (IV) yıl boyunca sabit olan veya mevsimsel olarak bu afetlerin ilkbaharda yoğunlaşmasını açıklamayan faktörlerdir. İlkbahardaki yağış artışı (II) ve hızlı kar erimeleri (III) toprağı suya doyurarak heyelanı ve nehir taşkınlarını (selleri) doğrudan tetikleyen mevsimsel etkenlerdir.

5. Benzer enlemlerde yer alan yerlerin sıcaklık değerlerinin güneş ışınlarının geliş açısına göre beklenen durumdan farklı olması ve sıcaklık dağılışındaki bu tür sapmalar 'sıcaklık anomalisi' olarak adlandırılır. Buna göre, Türkiye'de yaşanan aşağıdaki durumlardan hangisi sıcaklık anomalisi (enleme ters düşen durumlar) kapsamında değerlendirilemez?

• A) Toros Dağları'nın güneye bakan yamaçlarında yerleşme üst sınırının kuzey yamaçlarına göre daha yüksek olması ✓
• B) Karadeniz Dağları'nın denize bakan kuzey yamaçlarının, iç kesime bakan güney yamaçlarından kışın daha sıcak olması
• C) Sıcaklık ortalamaları düşük olmasına rağmen orman üst sınırının Türkiye'de en yüksek Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunması
• D) Kış aylarında Kayseri'nin sıcaklık ortalamasının, daha kuzeydeki Rize'den daha düşük olması
• E) Ege kıyısındaki İzmir'in yıllık ortalama sıcaklığının, aynı enlemlerdeki iç kesimdeki Van'dan yüksek olması

Toros Dağları'nın güney yamaçlarının bakı etkisinden dolayı kuzey yamaçlarına göre daha sıcak olması ve buna bağlı olarak yerleşme üst sınırının daha yüksek olması, Kuzey Yarım Küre'deki bakı-enlem ilişkisine (matematik konuma) tamamen uygundur ve bir anomali teşkil etmez. Diğer seçenekler ise denizellik, karasallık ve yükselti gibi özel konum şartları nedeniyle enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşen anomalilerdir.

6. Türkiye'nin jeolojik geçmişi ve yer şekillerine bağlı olarak kıyılarında farklı kıyı tipleri oluşmuştur. Buna göre; • I. İstanbul ve Çanakkale boğazları ile Muğla (Gökova) çevresindeki eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipi • II. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı Doğu Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında görülen kıyı tipi • III. Antalya'nın Finike ve Kaş kıyılarında, denize paralel uzanan dağların arasındaki vadilerin sular altında kalıp adacıklara dönüşmesiyle oluşan kıyı tipi kıyı tipleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

• A) Limanlı - Boyuna - Enine
• B) Enine - Kalanklı - Limanlı
• C) Boyuna - Enine - Dalmaçya
• D) Ria - Boyuna - Dalmaçya ✓
• E) Ria - Enine - Boyuna

Eski vadi boğazlarının çökmesiyle oluşan kıyılar Ria kıyı tipidir (I). Dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz kıyıları Boyuna kıyılardır (II). Paralel dağların sular altında kalıp adacıklar oluşturduğu Kaş-Finike kıyıları ise Dalmaçya kıyı tipidir (III). Doğru eşleştirme D seçeneğidir.

7. Çanakkale'den yola çıkan bir coğrafya araştırma grubu, kıyı şeridini ve Ege/Akdeniz geçiş güzergahını takip ederek Adana'ya kadar ulaşmıştır. Buna göre, araştırma grubunun bu seyahat hattı boyunca aşağıdaki dış kuvvetlerin oluşturduğu yer şekillerinden hangisine rastlaması _beklenmez_?

• A) Tombolo (saplı ada)
• B) Delta ovası
• C) Yalıyar (Falez)
• D) Buzul vadileri (Morenler) ✓
• E) Deniz kulağı (Lagün)

Çanakkale'den Adana'ya giden kıyı şeridi boyunca delta ovaları (Ege ovaları, Göksu, Çukurova), falezler (Antalya kıyıları), lagünler (Akyatan Lagünü) ve tombolo (Balıkesir/Ayvalık veya Datça Knidos kıyılarında) görülebilir. Ancak buzul vadileri ve morenler gibi buzul şekilleri sadece yüksek dağlık alanlarda (ortalama 2500-3000 metre üzerinde) görülebilir; deniz seviyesindeki kıyı şeridinde buzul aşındırma ve biriktirme şekillerine rastlanması imkansızdır. Doğru cevap D seçeneğidir.

8. Türkiye'nin fiziki ve jeolojik özelliklerinin hangileri ülkemizde yenilenebilir energy kaynaklarından elektrik üretilmesi açısından doğrudan bir avantaj sağlamaktadır? I. Jeolojik yapısında çok farklı kayaç türlerinin bulunması II. Yakın bir jeolojik zamanda oluşmuş genç, kırıklı ve aktif fay hatlarına sahip bir arazi yapısının bulunması III. Yatak eğimleri ve akış hızları yüksek olan çok sayıda akarsu ağına sahip olması

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III
• E) II ve III ✓

Genç ve fay hatlarına sahip arazi yapısı (II), jeotermal enerji (yenilenebilir) üretimi için doğrudan kaynak oluşturur. Yatak eğimi fazla olan akarsular (III) ise yüksek hidroelektrik (yenilenebilir) enerji potansiyeli sağlar. Kayaç türlerinin çeşitliliği (I) ise madencilik için avantajdır ancak yenilenebilir enerji üretimiyle doğrudan ilgisi yoktur.

9. Lifli bir kristal yapıya sahip olan, erime derecesinin yüksekliği, aşınmaya karşı direnci ve kimyasal dayanıklılığı ile bilinen; itfaiye üniformalarında, araçların fren balata sistemlerinde ve ısı yalıtım levhalarında (eternit) kullanılan maden hangisidir?

• A) Trona
• B) Cıva
• C) Asbest ✓
• D) Kükürt
• E) Barit

Isıya ve sürtünmeye dayanıklı lifli yapısı nedeniyle asbest (amyant) itfaiye giysilerinde ve fren balatalarında kullanılır. Bursa, İskenderun, Sivas ve Muğla önemli yataklarındandır.

10. Türkiye'deki doğal göller oluşum kökenlerine (tektonik, karstik, volkanik, set gölleri vb.) göre çeşitli sınıflara ayrılmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen göller oluşum kökenlerine göre ikişerli olarak sınıflandırıldığında, hangi göl bu eşleştirmenin dışında (tek başına) kalır?

• A) Seyfe Gölü
• B) Manyas (Kuş) Gölü
• C) Salda Gölü
• D) Timraş Obruğu
• E) Durusu (Terkos) Gölü ✓

Manyas ve Seyfe gölleri, fay hatlarındaki çökmelerle oluşan tektonik kökenli göllerdir. Timraş Obruğu ve Salda Gölü ise kireç taşlarının erimesiyle oluşan karstik göllerdir. Durusu (Terkos) Gölü ise dalga biriktirmesiyle oluşan bir kıyı set gölüdür (lagündür) ve eşleşmenin dışında kalır.

11. Sanayi tesislerinin kurulmasında ham maddeye yakınlık, ulaşım kolaylığı, enerji kaynağına yakınlık ve pazara yakınlık gibi unsurlar belirleyicidir. Buna göre, aşağıda verilen sanayi kuruluşlarından hangisinin yer seçiminde etkili olan birincil faktör diğerlerinden farklıdır (ulaşım/liman imkanıdır)?

• A) Konya (Seydişehir) alüminyum tesislerinin kurulması
• B) Konya'da un ve unlu mamuller fabrikalarının açılması
• C) Şanlıurfa'da pamuklu dokuma sanayisinin kurulması
• D) Elazığ'da ferro-krom tesislerinin işletilmesi
• E) İskenderun'da demir-çelik sanayisinin kurulması ✓

Elazığ ferro-krom (krom yatakları), Şanlıurfa dokuma (pamuk tarımı), Konya un (buğday tarımı) ve Seydişehir alüminyum (boksit yatakları) fabrikaları ham maddeye yakınlık gerekçesiyle kurulmuştur. İskenderun demir-çelik fabrikası ise demir madeni dışarıdan geldiği halde kömür taşıma ve ihtalata elverişli liman varlığı (ulaşım) sebebiyle kurulmuştur.

12. Türkiye'de büyükbaş hayvancılık mera hayvancılığı ile besi ve ahır hayvancılığı olmak üzere iki şekilde yapılmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen özelliklerden hangileri mera hayvancılığına aittir? I. Üretimde doğal koşullara ve iklim olaylarına olan bağlılık fazladır. II. Ahırlarda özel yemlerle besleme yapıldığı için et ve süt verimi oldukça yüksektir. III. Nüfusun ve tüketimin fazla olduğu büyük şehirlere yakın yerlerde kurulur.

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Mera hayvancılığında hayvanlar açık otlaklarda otlatıldığı için doğal koşullara (iklime ve yağışa) bağımlılık fazladır (I). Verim düşüktür ve yıldan yıla dalgalanır. Besi ve ahır hayvancılığında ise verim yüksek olup (II) büyük şehirlere yakın yerlerde tüketici nüfusa yakınlık nedeniyle kurulur (III). Bu nedenle yalnız I mera hayvancılığına aittir.

13. Türkiye'de iklim ve bitki örtüsü çeşitliliğine bağlı olarak farklı toprak türleri görülür. Buna göre, Türkiye'deki toprak tipleri ve dağılışı hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi _yanlıştır_?

• A) Vertisol toprakları Ergene Havzası ve Muş Ovası'nda yaygındır.
• B) İç bölgelerdeki bozkır alanlarında kahverengi step toprakları hâkimdir.
• C) Sıcak ve nemli ekvatoral bölge toprağı olan Laterit toprakları Doğu Karadeniz'de yaygındır. ✓
• D) Erzurum-Kars çevresinde çayır örtüsü altında Çernozyom toprakları görülür.
• E) Nevşehir çevresindeki volkanik arazilerde Regosol topraklara rastlanır.

Laterit toprakları sıcak ve aşırı nemli ekvatoral bölgeye aittir. Türkiye'de gerçek anlamda Laterit toprağı bulunmaz; sadece Doğu Karadeniz'de kimyasal olarak lateritleşmiş toprak izlerine rastlanır. Bu nedenle C seçeneğindeki ifade yanlıştır.

14. Hortum; kümülonimbüs bulutlarının etkisiyle yeryüzü ile gökyüzü arasında oluşan, silindir şeklinde dönerek yükselen ve büyük yıkım gücüne sahip olan şiddetli bir rüzgâr/hava olayıdır. Türkiye'de özellikle deniz üzerinden gelen nemli ve sıcak hava kütleleri ile soğuk havanın kıyı şeridinde karşılaşmasıyla hortum oluşumları görülür. Buna göre, coğrafi özellikleri dikkate alındığında, hortum afetinin Türkiye'de en sık ve en şiddetli görüldüğü kıyı kuşağı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Batı Karadeniz kıyıları
• B) Marmara Denizi'nin güney kıyıları
• C) Orta Ege (İzmir-Aydın) kıyı şeridi
• D) Antalya Körfezi ve çevresi ✓
• E) Doğu Karadeniz kıyıları

Türkiye'de hortumların en yaygın ve şiddetli görüldüğü yer Antalya Körfezi ve tüm Akdeniz kıyılarıdır. Özellikle sonbahar ve kış aylarında deniz suyunun sıcak, havanın ise soğumaya başlamasıyla oluşan cephesel kararsızlıklar Akdeniz kıyılarında hortum felaketlerine neden olmaktadır. Doğru cevap D seçeneğidir.

15. Türkiye'de ormanların dağılışını belirleyen en önemli faktör yağış miktarı ve nemliliktir. Yağışın yetersiz olduğu iç bölgelerde orman örtüsü çok seyrektir. Buna göre, aşağıdaki coğrafi bölgelerin veya yörelerin hangilerinde ormanlık alanların kapladığı alan (orman varlığı) diğerlerine göre en azdır?

• A) İç Anadolu Bölgesi (Tuz Gölü çevresi) ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) Doğu Karadeniz Bölümü ve Batı Karadeniz Bölümü
• C) Akdeniz Bölgesi (Teke Platosu) ve Marmara Bölgesi (Yıldız Dağları)
• D) Marmara Bölgesi (Çatalca-Kocaeli) ve Kıyı Ege Yöresi
• E) Doğu Karadeniz Bölümü ve Menteşe Yöresi

Türkiye'de orman varlığının en az olduğu bölgeler, kuraklık ve yetersiz yağış nedeniyle İç Anadolu Bölgesi ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'dir. Karadeniz ve Akdeniz bölgeleri ise orman varlığının en yüksek olduğu bölgelerdir. Doğru cevap A seçeneğidir.

16. Türkiye, ithalat giderlerinin ihracat gelirlerini aşması nedeniyle dış ticaret açığı veren bir ülkedir. Bu dış ticaret açığını kapatmak ve azaltmak amacıyla; I. İhraç edilen ürünler içinde katma değeri yüksek sanayi mallarının payının artırılması II. Yabancı ülkelerin ve küresel pazarların taleplerine uygun ihracat odaklı üretim yapılması III. Ülke içindeki bölgeler arası ticaret hacminin genişletilmesi adımlardan hangilerinin uygulanması gerekir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Dış ticaret açığını kapatmanın yolu ihracatı artırmaktır. Bunun için katma değerli sanayi malları üretmek (I) ve dış pazarların taleplerine göre üretim yapmak (II) gerekir. Bölgeler arası iç ticaret ise ülkenin kendi iç döngüsüdür, dış ticaret açığını doğrudan etkilemez. Doğru cevap I ve II'dir.

17. Türkiye, jeopolitik konumu ve dış politika stratejileri gereği birçok uluslararası örgüte üyedir. Bu örgütlerin bazılarının kurucu üyesiyken, bazılarına ise sonradan dahil olmuştur. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin kurucuları arasında yer almadığı, sonradan üye olduğu uluslararası askeri veya siyasi örgüttür?

• A) Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)
• B) Birleşmiş Milletler (BM)
• C) Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ)
• D) Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ✓
• E) İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)

Türkiye; Birleşmiş Milletler, OECD, KEİ ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi kuruluşların kurucu üyeleri arasında yer alır. Ancak 1949'da kurulan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne (NATO) Kore Savaşı'na asker gönderilmesinin ardından 1952 yılında sonradan üye olmuştur. Doğru cevap NATO'dur.

18. Şehirlerin kurulmasında ve büyümesinde idari, askeri, tarımsal, ticari ya da endüstriyel gibi çeşitli fonksiyonlar ön plana çıkmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen yerleşmelerden hangisinin gelişiminde tarımsal faaliyetler değil, yer altı kaynakları (madencilik) birincil fonksiyonu oluşturmuştur?

• A) Niksar
• B) Kozlu ✓
• C) Akhisar
• D) Salihli
• E) Tercan

Niksar, Tercan, Salihli ve Akhisar verimli tarım havzalarında tarımsal üretime bağlı gelişmiş şehirlerdir. Ancak Zonguldak sınırlarında yer alan Kozlu, taş kömürünün çıkarılmasına bağlı olarak madencilik ve sanayi fonksiyonuyla gelişmiş bir merkezdir.

19. Yamaç (orografik) yağışları, deniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin kıyı boyunca uzanan dağ sıralarına çarparak yükselip yoğuşması sonucu meydana gelir. Buna göre, Türkiye'nin coğrafi özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki dağ yamaçlarının hangisinde orografik yağış ihtimali ve miktarı en yüksektir?

• A) Kaçkar Dağları'nın güney yamaçları
• B) Küre Dağları'nın kuzey yamaçları ✓
• C) Bey Dağları'nın kuzey yamaçları
• D) Canik Dağları'nın güney yamaçları
• E) Kaz Dağları'nın güney yamaçları

Orografik yağış için dağın denize bakan yamacı nemli rüzgarı karşılamalıdır. Küre Dağları'nın kuzey yamacı Karadeniz'e dönük olduğu için nemli hava burada yükselerek yağış bırakır. Kaçkar, Bey ve Canik dağlarının güney/kuzey iç yamaçları ise deniz etkisine kapalı ve kurudur.

20. Türkiye'de İstanbul, İzmir, Kocaeli, Bursa ve Gaziantep gibi sanayi faaliyetlerinin yoğunlaştığı büyük şehirlerin genel özellikleri hakkında; I. Sanayi tesisleri ve nüfus yoğunluğuna bağlı olarak enerji tüketimi yüksektir. II. Aritmetik nüfus yoğunlukları ülke ortalamasının oldukça üzerindedir. III. İşsizlik nedeniyle şehir dışına verilen net göç oranları çok yüksektir. IV. Sanayi üretimi, ithalat ve ihracat faaliyetlerine bağlı olarak dış ticaret hacimleri gelişmiştir. yargılarından hangisi _söylenemez_?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III ✓
• C) I ve III
• D) II ve IV
• E) III ve IV

Sanayinin geliştiği İstanbul, Kocaeli, Gaziantep gibi şehirler iş imkanlarının fazlalığı nedeniyle sürekli göç alırlar; şehir dışına işsizlik nedeniyle net göç vermezler. Bu yüzden III. yargı yanlıştır (söylenemez). Diğer yargılar doğrudur.