Altın Test 7

1. Denizlerde veya özel hazırlanmış karasal havuz ve göletlerde, ticari amaçla balık (çipura, levrek vb.) yetiştirilmesi faaliyetine 'kültür balıkçılığı' denir. Türkiye'nin kıyı özellikleri ve koy-körfez çeşitliliği düşünüldüğünde, aşağıdaki illerin hangisinde denizel kültür balıkçılığı faaliyetleri diğerlerine göre çok daha fazla gelişmiştir?

• A) İzmir
• B) Trabzon
• C) Kastamonu
• D) Muğla ✓
• E) Antalya

Kültür balıkçılığı en çok girintili ve çıkıntılı koyların, rüzgara kapalı korunaklı körfezlerin bol olduğu Ege Bölgesi'nde, özellikle Muğla kıyılarında (Bodrum, Milas körfezleri çevresinde) gelişmiştir. Dalyan yerleşmeleri de bu balıkçılıkla ilişkilidir.

2. Türkiye'de bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak ve yerel kaynakları daha verimli kullanmak amacıyla çeşitli Bölgesel Kalkınma Projeleri hazırlanmıştır. Bu projelere dair bazı hedefler şunlardır: • Doğu Karadeniz turizmini canlandırmak amacıyla yaylaları birbirine bağlayan 'Yeşil Yol' çalışmasının yürütülmesi • Konya Kapalı Havzası'ndaki tarım arazilerinin sulanması için Göksu Nehri sularını bölgeye aktaran 'Mavi Tünel' projesinin hayata geçirilmesi • Zonguldak, Bartın ve Karabük çevresinde madencilik ile demir-çelik sanayisinde modernizasyon ve yeni iş kolları oluşturulması • Doğu Anadolu'da mera hayvancılığını geliştirmek, hayvansal ürün verimini artırmak ve mera alanlarını ıslah etmek Bu hedeflerle eşleştirildiğinde, aşağıdaki bölgesel kalkınma projelerinden hangisine ait bir bilgiye yer **verilmemiştir**?

• A) YHGP (Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi) ✓
• B) ZBK (Zonguldak - Bartın - Karabük Projesi)
• C) KOP (Konya Ovası Projesi)
• D) DAP (Doğu Anadolu Projesi)
• E) DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi)

Verilen bilgiler sırasıyla DOKAP (Yeşil Yol), KOP (Mavi Tünel), ZBK (Demir-çelik ve madencilik) ve DAP (Mera ıslahı ve büyükbaş hayvancılık) projeleri ile eşleşmektedir. Yeşilırmak ve kollarındaki kirlilik, erozyon ve akış rejimini düzenlemeyi hedefleyen YHGP (Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi) hakkında yukarıda bilgi verilmemiştir.

3. Türkiye'de yer şekillerinin engebeli yapısı, yükseltinin kısa mesafede değişmesi ve dağların uzanış doğrultusu iklim elemanlarının hızlıca farklılaşmasına neden olur. Bazı iller ise konumları gereği birden fazla ana iklim tipinin (Akdeniz, Karadeniz ve Karasal iklim) geçiş alanında yer alır ve bu iklimlerin ortak özelliklerini bünyesinde barındırır. Buna göre, coğrafi konumu düşünüldüğünde, belirtilen geçiş iklimi özelliklerine ve yüksek iklim çeşitliliğine en fazla sahip olan şehrimiz aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şanlıurfa
• B) Bayburt
• C) İzmit (Kocaeli) ✓
• D) Trabzon
• E) Konya

Marmara Bölgesi ve özellikle İzmit (Kocaeli) çevresi; kuzeyinde Karadeniz ikliminin nemli etkilerini, güneyinde Akdeniz ikliminin etkilerini, iç kesimlere doğru ise karasal iklim özelliklerini bir arada barındıren tipik bir iklim geçiş alanıdır. Konya, Trabzon, Bayburt ve Şanlıurfa ise daha belirgin ve tek tip iklim bölgelerinin merkezlerinde yer alır.

4. Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olmasına rağmen balıkçılık sektörü yeterince _gelişmemiştir_. Buna göre; I. Açık deniz (okyanus) balıkçılığı yerine daha çok verimi düşük olan kıyı balıkçılığının yapılması II. Denizlerimizde görülen kirliliğin artması, kıyı şeridinde sanayileşmenin ve evsel atıkların ekosisteme zarar vermesi III. Dinamit, trol ve aşırı avlanma gibi zararlı ve usulsüz avlanma tekniklerinin uygulanması durumlarından hangileri Türkiye'de balıkçılık faaliyetlerinin gelişememesinin nedenleri arasında gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Türkiye'de balıkçılığın gelişememesinin temel nedenleri arasında; okyanusa kıyımızın olmaması sebebiyle açık deniz balıkçılığı yerine kıyı balıkçılığı yapılması (I), usulsüz/zamansız avlanma tekniklerinin deniz biyokütlesine zarar vermesi (III) ve artan deniz kirliliği ile kıyı sanayileşmesinin balık yuvalarını tahrip etmesi (II) yer almaktadır. Bu yüzden öncüllerin tümü etkilidir.

5. Türkiye'de bulunan barajlar ve kuruldukları akarsular üzerine yapılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi _yanlıştır_?

• A) Ilısu - Dicle
• B) Hirfanlı - Kızılırmak
• C) Deriner - Çoruh
• D) Sarıyar - Sakarya
• E) Menzelet - Seyhan ✓

Menzelet Barajı ve Hidroelektrik Santrali, Seyhan Nehri üzerinde değil, Ceyhan Nehri üzerinde yer almaktadır. Seyhan Nehri üzerinde Seyhan ve Çatalan barajları bulunur. Sarıyar Sakarya üzerinde, Ilısu Dicle üzerinde, Deriner Çoruh üzerinde ve Hirfanlı Kızılırmak üzerinde yer alan doğru eşleştirmelerdir.

6. Ro-Ro (Roll-on/Roll-off) taşımacılığı, kamyon, tır, otomobil gibi tekerlekli karayolu araçlarının limanlar arasında büyük Ro-Ro gemileriyle taşınmasını sağlayan bir deniz taşımacılığı türüdür. Türkiye'nin dış ticaretinde tır taşımacılığını kolaylaştırmak amacıyla birçok limanımızdan yurtdışına Ro-Ro seferleri düzenlenmektedir. Buna göre, aşağıdaki limanlarımızın coğrafi konumları ve ticaret hacimleri düşünüldüğünde, hangisinde Ro-Ro taşımacılığı gelişmemiş veya bu amaçla kullanılan aktif bir hat kurulmamıştır?

• A) Pendik (İstanbul) Limanı
• B) Samsun Limanı
• C) Rize Limanı
• D) Antalya Limanı ✓
• E) İskenderun Limanı

Türkiye'de Ro-Ro taşımacılığı tırların sınır kapılarındaki yoğunluğunu azaltmak ve Avrupa/Ortadoğu pazarlarına ulaşmak için kullanılır. Pendik, Haydarpaşa, Ambarlı (İstanbul), Çeşme (İzmir), Mersin, İskenderun, Samsun, Trabzon ve Rize gibi limanlar aktif Ro-Ro hatlarına sahiptir. Antalya Limanı ise ağırlıklı olarak kruvaziyer turizmi, yat limanı ve maden/mermer dökme yük ihracatına yönelik hizmet vermekte olup aktif bir Ro-Ro hattına sahip değildir.

7. Dört öğrenci, yaşadıkları şehirlerdeki enerji santralleri ve birincil enerji kaynakları hakkında şu ipuçlarını vermiştir: • Aslı: Benim yaşadığım şehirde taş kömürü ile çalışan ve deniz kıyısında yer alan Çatalağzı Termik Santrali bulunmaktadır. • Arif: Yaşadığım şehirde yer altı sıcak sularından (jeotermal) energy elde eden Sarayköy Santrali bulunmaktadır ve bu tesis iklim dalgalanmalarından etkilenmez. • Melike: Benim yaşadığım kıyı şehrinde hem büyük bir petrol rafinerisi hem de Türkiye'nin ilk kurulan rüzgar enerjisi santralleri yer almaktadır. • Kaan: Yaşadığım şehirde madencilik çok önemlidir. Özellikle linyit kömürü çıkarımıyla ünlü olan Soma ilçesi burada yer alır. Öğrencilerin bahsettiği bu şehirler arasında aşağıdakilerden hangisi _yer almaz_?

• A) İzmir
• B) Mersin ✓
• C) Denizli
• D) Zonguldak
• E) Manisa

Öğrencilerin yaşadıkları şehirler sırasıyla şöyledir: Aslı -> Zonguldak (Çatalağzı), Arif -> Denizli (Sarayköy Jeotermal), Melike -> İzmir (Aliağa ve ilk Rüzgar Santrali/Alaçatı), Kaan -> Manisa (Soma linyit yatakları). Mersin iline ait herhangi bir bilgi verilmemiştir.

8. Türkiye'deki ulaşım sektörünün özellikleri ve gelişimi hakkında verilen; I. Cumhuriyetin ilanından sonra ilk olarak karayolu yatırımlarına ağırlık verilmiştir. II. Yük ve yolcu taşımacılığında en yaygın kullanılan ulaşım sistemi karayoludur. III. Türkiye'nin dış ticaretinde (ithalat ve ihracat) en yüksek paya sahip olan ulaşım sektörü havayoludur. ifadelerinden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız II ✓
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Cumhuriyetin ilk yıllarında karayolu değil demiryolu öncelikli olmuştur (I yanlış). Uluslararası ticarette en çok kullanılan yol maliyet avantajı nedeniyle denizyoludur, havayolu değil (III yanlış). Ancak her yere ulaşabilmesi ve kapıdan kapıya taşımacılık sağlaması sebebiyle Türkiye içinde en yaygın kullanılan ulaşım sistemi karayoludur (II doğru).

9. Türkiye'nin komşularıyla olan sınır kapıları, bulundukları iller ve açıldıkları ülkeler hakkında eşleştirmeler verilmiştir. Buna göre, aşağıda verilen sınır kapısı eşleştirmelerinden hangisi _yanlıştır_?

• A) Şırnak - Habur - Irak
• B) Edirne - Kapıkule - Bulgaristan
• C) Kırklareli - Dereköy - Yunanistan ✓
• D) Hakkâri - Esendere - İran
• E) Ardahan - Türkgözü - Gürcistan

Kırklareli sınırları içerisinde yer alan Dereköy Sınır Kapısı, Yunanistan'a değil, Bulgaristan'a açılmaktadır. Türkiye'nin Yunanistan ile olan sınır kapıları Edirne'de yer alan İpsala ve Pazarkule'dir.

10. Avrupa ülkelerinden demir yolu ile yola çıkıp Bulgaristan üzerinden Türkiye'ye giriş yapan bir turist kafilesi, ülkemizdeki seyahatlerinin ardından Suriye'ye geçmek üzere yine demir yolu bağlantısı olan bir sınır kapısını tercih etmiştir. Buna göre, bu turist kafilesinin sırasıyla Türkiye'ye girerken ve Suriye'ye çıkarken kullandığı demir yolu bağlantısına sahip sınır kapıları aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

• A) İpsala - Çobanbey
• B) Dereköy - Sarp
• C) Uzunköprü - Ceylanpınar
• D) Kapıkule - Nusaybin ✓
• E) Habur - Öncüpınar

Türkiye'nin Bulgaristan ile olan demir yolu sınır kapısı Edirne'de bulunan Kapıkule'dir. Türkiye'nin Suriye ile olan demir yolu bağlantısı bulunan sınır kapıları ise Nusaybin (Mardin) ve Çobanbey'dir (Kilis). Bu nedenle turist kafilesi sırasıyla Kapıkule ve Nusaybin kapılarını kullanmıştır. Doğru cevap D seçeneğidir.

11. Türkiye'deki bir meteoroloji istasyonunun uzun yıllar ortalamasına göre; yıllık sıcaklık farkı yüksektir, kış sıcaklıkları 0°C civarına düşmekte, yazlar sıcak ve kurak geçmektedir. En fazla yağışını ise ilkbahar aylarında almaktadır (konveksiyonel / kırkikindi yağışları). Bu iklim özellikleri ve yağış rejimi, aşağıdaki coğrafi alanların hangisinde yaygın olarak görülür?

• A) İç Anadolu Bölgesi (İç Peneplenler) ✓
• B) Kuzeydoğu Anadolu Platosu (Erzurum-Kars)
• C) Güney Marmara Bölümü
• D) Akdeniz kıyı kuşağı (Teke-Taşeli)
• E) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı

En fazla yağışı ilkbaharda alan ve kışın sıcaklıkları 0°C civarında olan iklim tipi tipik ılıman karasal (step) iklimdir. Bu iklim Türkiye'de en belirgin olarak İç Anadolu Bölgesi'ndeki bozkır alanlarında görülür. Doğu Karadeniz sonbaharda, Akdeniz kışın, Erzurum-Kars ise yazın en çok yağışı alır.

12. Türkiye'deki bazı termik santraller ve bu santrallerde elektrik üretmek amacıyla kullanılan enerji kaynakları eşleştirilmiştir. Buna göre, yapılan eşleştirmelerden hangileri _yanlıştır_? I. Hamitabat Santrali - Doğal Gaz II. Çayırhan Santrali - Taş Kömürü III. Soma Santrali - Linyit IV. Çatalağzı Santrali - Linyit

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III
• D) II ve IV ✓
• E) III ve IV

I. Hamitabat doğal gaz ile çalışır (doğru). II. Çayırhan linyit ile çalışır (taş kömürü denildiği için yanlış). III. Soma linyit ile çalışır (doğru). IV. Çatalağzı taş kömürü ile çalışır (linyit denildiği için yanlış). Bu nedenle II ve IV numaralı eşleştirmeler yanlıştır. Doğru cevap D seçeneğidir.

13. Büyük depremler, sarsıntı anında veya hemen sonrasında başka doğal afetlerin tetiklenmesine yol açabilir. Bu duruma 'ikincil afet' denir. Buna göre, şiddetli bir depremin ardından meydana gelmesi beklenen ikincil afetler arasında aşağıdakilerden hangisi _yer almaz_?

• A) Heyelanlar
• B) Çığ düşmesi
• C) Dev dalgalar (Tsunami)
• D) Kütle hareketleri ve kaya düşmeleri
• E) Toprak erozyonu ✓

Şiddetli depremler yamaç dengesini bozarak heyelan, kaya düşmesi (kütle hareketleri) ve çığ oluşumuna neden olabilir. Deniz tabanında meydana gelen depremler ise tsunami dalgaları üretir. Ancak erozyon; rüzgâr ve suyun toprağın üst kısmını uzun yıllar boyunca yavaşça süpürmesi olayıdır; depremle tetiklenen ani bir ikincil afet değildir.

14. Türkiye'de donlu günlerin başlama ve bitiş tarihleri yükselti, karasallık derecesi ve enlem faktörlerine bağlı olarak bölgeden bölgeye büyük farklılıklar gösterir. Yükseltinin çok fazla ve karasallığın şiddetli olduğu yerlerde don olayları sonbaharın başlarında çok erken başlar. Kış ılıklığının yaşandığı, genel olarak denizel etkilerin güçlü olduğu güney kıyılarımızda ise don olayları yıl içinde çok erken biter. Buna göre, coğrafi özellikleri dikkate alındığında Türkiye'de don olaylarının en erken başladığı coğrafi bölüm ile en erken bittiği (sona erdiği) coğrafi bölüm aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölümü - Batı Karadeniz Bölümü
• B) Erzurum-Kars Bölümü - Doğu Karadeniz Bölümü
• C) İç Anadolu Bölümü - Ege Bölümü (Kıyı Ege)
• D) Doğu Karadeniz Bölümü - Marmara Bölümü (Ergene Havzası)
• E) Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars) Bölümü - Kıyı Akdeniz Bölümü ✓

Türkiye'de yükselti ve karasallığın en fazla olduğu Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum-Kars) sıcaklıklar erken düştüğü için don olayları en erken başlar. Kış sıcaklıklarının en yüksek olduğu, denizel etkinin korunduğu kıyı Akdeniz şeridinde ise don olayları en erken biter. Doğru cevap E seçeneğidir.

15. Türkiye'nin Cumhuriyet tarihi boyunca nüfus artış hızı dalgalı bir seyir izlemiş, ancak bu oran hiçbir sayım döneminde sıfırın altına inmemiştir. En belirgin hız düşüşleri 1940-1945 (İkinci Dünya Savaşı yılları) ve 2020 (küresel salgın dönemi) yıllarında yaşanırken, 1985'ten sonra genel olarak azalma eğilimi hakim olmuştur. Bu tespitlerden yola çıkılarak Türkiye nüfusu ile ilgili aşağıdaki sonuçlardan hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

• A) 2015 yılından sonraki süreçte nüfus artış hızı tamamen durağanlaşarak sabitlenmiştir.
• B) 1985 ile 2015 yılları arasında nüfus artış hızında genel olarak belirgin bir düşüş süreci yaşanmıştır. ✓
• C) 1980'den sonraki her yıl nüfus miktarı bir önceki yıla göre gerilemiştir.
• D) En az toplam nüfus miktarı 1945 yılında kaydedilmiştir.
• E) Ülke nüfusunun zirve noktaya ulaştığı dönem 1960'lardır.

Nüfus artış hızı sıfırın altına düşmediği sürece toplam nüfus miktarı sürekli olarak artar. Bu nedenle en az nüfus cumhuriyetin ilk sayımındadır (1927), 1945'te değil. Nüfus 1980'den sonra azalmamış, sadece artış hızı yavaşlamıştır. 1985-2015 yılları arasında ise nüfus artış hızında (oranında) belirgin ve sürekli bir düşüş trendi yaşandığı kesinlikle söylenebilir.

16. Transit ticaret; bir ülkeden satın alınan malların, başka bir ülkeye satılması sürecinde malların üçüncü bir ülkenin toprakları (veya deniz yolları) üzerinden geçirilerek taşınması faaliyetidir. Türkiye, küresel transit taşımacılıkta çok önemli bir konumdadır. Buna göre, Türkiye'nin transit ticarette stratejik bir kavşak noktası olmasında; I. Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında doğal bir köprü konumunda bulunması II. Üç tarafının denizlerle çevrili olması ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması III. Zengin doğalgaz ve petrol rezervlerine sahip Ortadoğu/Hazar bölgesi ülkeleri ile tüketim merkezi konumundaki sanayileşmiş Avrupa ülkeleri arasında yer alması faktörlerinden hangileri etkili olmuştur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III
• E) I, II ve III ✓

Türkiye'nin kıtaları birbirine bağlayan köprü konumu (I), denizlerle çevrili olması ve boğazlar gibi su yollarına sahip olması (II) ile enerji üreticisi ülkeler ile tüketici Avrupa pazarları arasında yer alması (III) jeopolitik konumunu güçlendirerek transit ticaret potansiyelini üst seviyeye taşımıştır. Bu nedenle her üç unsur da etkilidir.

17. Akarsular tarafından derin vadilerle yarılmış, çevresine göre yüksekte bulunan geniş düzlüklere plato denir. Türkiye'nin neotektonik dönemde toptan yükselmesi, ülkemizde platoların geniş yer kaplamasına yol açmıştır. Aşağıdaki platolar bulundukları coğrafi bölgelere göre ikişerli eşleştirildiğinde, hangisi bu eşleştirmenin dışında kalır?

• A) Teke Platosu
• B) Bozok Platosu
• C) Cihanbeyli Platosu
• D) Taşeli Platosu
• E) Çatalca-Kocaeli Platosu ✓

Cihanbeyli ve Bozok platoları İç Anadolu Bölgesi'nde; Teke ve Taşeli platoları ise Akdeniz Bölgesi'nde yer alarak ikişerli eşleşirler. Çatalca-Kocaeli Platosu ise Marmara Bölgesi'nde yer alır ve eşleşmenin dışında kalarak boşta kalır.

18. Türkiye'de nüfusun mekansal dağılışında yer şekilleri belirleyici bir etkendir. Dağlık, engebeli ve dağ yamaçlarının dik olduğu alanlarda genellikle nüfus seyrektir. Ancak bazı yörelerimizde yer şekilleri dağlık ve engebeli olmasına rağmen, kıyı şeridindeki nemli ve ılıman iklim şartları ile tarımsal verimlilik nedeniyle nüfus yoğunluğu oldukça yüksektir. Buna göre, aşağıdaki alanlardan hangisi dağlık ve engebeli olmasına rağmen nüfusun yoğun olduğu alanlar arasında yer alarak bu duruma bir örnek oluşturur?

• A) Taşeli Platosu
• B) Yıldız Dağları Yöresi
• C) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı ✓
• D) Teke Yarımadası
• E) Menteşe Dağları Yöresi

Doğu Karadeniz dağlık ve engebeli yer şekillerine sahiptir. Ancak iç kesimlerde nüfus çok seyrek iken, denizel iklimin etkisindeki kıyı kuşağında (Trabzon, Rize, Giresun kıyıları) çay ve fındık tarımının da etkisiyle nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının üzerindedir. Teke, Taşeli, Yıldız ve Menteşe yöreleri ise dağlık yapılarından dolayı nüfusu seyrek olan alanlardır.

19. Fiziki haritalarda kullanılan renkler ve tonları (yeşil, sarı, turuncu, kahverengi), yer şekillerini değil sadece yükselti basamaklarını gösterir. Kısa mesafede yükseltinin hızla değiştiği dağlık yörelerde haritadaki renk çeşitliliği ve ton değişimi daha fazladır. Buna göre, Türkiye'nin yer şekli özellikleri düşünüldüğünde, aşağıdaki yörelerin hangilerinde çizilecek fiziki haritalarda renk çeşitliliği (ton değişimi) daha fazla olur?

• A) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı - Teke/Menteşe Yöresi ✓
• B) Ergene Havzası - İç Anadolu düzlükleri
• C) Güneydoğu Anadolu ovaları - Çukurova Deltası
• D) Konya Ovası - Ergene Havzası
• E) Marmara düzlükleri - Ege çöküntü ovaları

Düz alanlarda (Ergene, Konya, Güneydoğu ovaları) yükselti değişimi az olduğundan tek tip renk hakimdir. Ancak Doğu Karadeniz ve Teke/Menteşe Yöresi gibi kısa mesafede deniz seviyesinden (yeşil) 3000 metreyi aşan dağlara (kahverengi) çıkılan alanlarda renk tonu değişimi ve çeşitliliği en fazladır. Doğru cevap A seçeneğidir.

20. İç Anadolu'da yer alan Tuz Gölü, Türkiye'nin en sığ göllerinden biri olup mevsimlik olarak su alanı ve su seviyesi en fazla değişen gölümüzdür. Tuz Gölü'nün su seviyesindeki bu aşırı mevsimsel dalgalanmalarda; I. Havzanın jeolojik ve litolojik kayaç yapısı II. Havzaya düşen yıllık yağış miktarının yetersizliği III. Yaz aylarında görülen şiddetli buharlaşma ve kuraklık faktörlerinden hangileri etkilidir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Tuz Gölü'nün seviyesinin yıl içinde aşırı değişmesi, havzanın beslenme yetersizliği (yağış azlığı - II) ve yaz aylarında sıcaklığa bağlı olarak yaşanan şiddetli buharlaşma ve kuraklıktan (III) kaynaklanır. Havzanın kayaç yapısının seviye değişimi üzerindeki etkisi doğrudan değildir. Doğru cevap II ve III'tür.