Bölgeler Coğrafyası 2

1. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) makro hedefleri kapsamında, bölgede aşağıdakilerden hangisinin 'azalması' planlanmıştır?

• A) Toplam tarımsal hasıla
• B) Hidroelektrik enerji üretimi
• C) Bölge dışına yapılan net göç ✓
• D) Teknik mesleki eğitim yatırımları

Bölgesel kalkınma projelerinin ortak makro hedefi; istihdam olanaklarını artırmak, sosyo-ekonomik refahı yükseltmek ve bölge dışına olan göç dalgasını minimuma indirmektir.

2. Aktif tektonik kırık fay hatları ve graben şebekelerine bağlı olarak jeotermal enerji potansiyeli en yüksek coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Batı Anadolu Fay Hattı (BAF) Horst-Graben sisteminin yoğunluğu nedeniyle Ege Bölgesi (Aydın, Denizli kuşağı), jeotermal akışkan ve elektrik üretim kapasitesinde ilk sıradadır.

3. Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Teke ve Taşeli Platoları'nın, iklim elverişli olmasına rağmen son derece tenha ve seyrek nüfuslu kalmasının nedeni hangisidir?

• A) Sanayi yatırımlarının çok gelişmiş olması
• B) Yıllık toplam yağış miktarının yetersizliği
• C) Kış şartlarının ekstrem dondurucu geçmesi
• D) Arazinin engebeli ve karstik yapıda olması ✓

Bu platolar, yüzey suyunun kalker çatlaklarından tabana sızdığı karstik arazi yapısına ve sarp engebeli morfolojiye sahiptir. Tarımsal üretime ve yerleşime elverişsiz olduğundan nüfus seyrektir.

4. Asya ve Avrupa kıtaları arasındaki otoban, demiryolu, boğaz tüp geçişleri ve devasa liman komplekslerinin kesiştiği lojistik merkez üssü bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi ✓

Marmara Bölgesi, transit koridorların kalbinde yer alan asma köprüleri, bölünmüş otoban ağları ve yüksek elleçme kapasiteli limanlarıyla Türkiye'nin en işlek ulaştırma düğüm noktasıdır.

5. Ortalama yükselti basamağının en az olduğu, düz ova ve alçak aşınım platolarının varlığıyla karayolu yapım maliyetlerinin en düşük çıktığı bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) Akdeniz Bölgesi

Marmara Bölgesi, Çatalca-Kocaeli yarımadası basamakları ve Ergene Havzası düzlükleri sayesinde, Türkiye genelinde ortalama yükseltisi ve morfolojik engeli en az olan coğrafi alanımızdır.

6. Bölge sınırları tayin edilirken kullanılan kriterler düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bir 'doğal şekilsel bölge' sınıflamasına örnektir?

• A) Güneydoğu Anadolu Projesi Bölgesi
• B) Akdeniz Köknar, Çam ve Sedir Ormanları Bölgesi ✓
• C) İstanbul Düzey 1 İstatistik Bölgesi
• D) Ankara İli İdari Yönetim Bölgesi

Botanik, iklim, jeomorfoloji ve litoloji sınırları doğal şekilsel bölgeleri oluşturur. İdari, kalkınma veya istatistiki bölge sınırları ise beşeri/işlevsel kriterlere göre çizilir.

7. Trakya sınır hatlarında yer alan karayolu gümrük kapılarından hangisi, Türkiye'den Bulgaristan'a geçiş sağlayan lojistik kapılardan biri değildir?

• A) Kapıkule
• B) Hamzabeyli
• C) Dereköy
• D) İpsala ✓

Kapıkule ve Hamzabeyli (Edirne) ile Dereköy (Kırklareli) Bulgaristan sınır kapılarıdır. Edirne'nin güneyinde yer alan İpsala Sınır Kapısı ise Yunanistan'a açılan ana transit kapımızdır.

8. Topoğrafik özelliklerine göre 'dağlık bölge' sınıfında yer almasına karşın, bitki örtüsü kriterlerine göre 'orman bölgesi' sınıfı içerisinde yer almayan merkez hangisidir?

• A) Kastamonu
• B) Muğla
• C) Ağrı ✓
• D) Sinop

Kastamonu, Sinop ve Muğla (Menteşe Yöresi) sarp engebeli ve gür ormanlıktır. Ağrı ise yüksek dağlık yapı içermesine karşın, karasallıktan ötürü orman örtüsünden mahrumdur; alpin çayır bölgesidir.

9. Şiddetli yaz sıcaklıklarına, kuraklığa ve yüksek evaporasyona tam uyum sağlayan kırmızı mercimek ve Antep fıstığı hasat tonajında lider olan bölgemiz hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Kırmızı mercimek ile Antep fıstığı biyolojik olarak yaz kuraklığı ve ekstrem termik birikim talep eder. Bu ekolojik şartları en kararlı sunan alan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'dir.

10. Yıl genelinde kesintisiz yüksek nemlilik, bulutluluk ve asidik yıkanmış toprak ekolojisi isteyen çay tarımının tamamı hangi bölgemizde kümelenmiştir?

• A) Karadeniz Bölgesi ✓
• B) Marmara Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Ege Bölgesi

Çay bitkisi kurak döneme dayanamaz. Türkiye sınırları içinde her mevsim düzenli yağış alan ve mikroklima koruması sunan yegane saha Karadeniz kıyı şerididir (özellikle Doğu Karadeniz).

11. Bölgesel kalkınma planı olan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) yasal yatırım sınırları kapsamında, aşağıdaki illerimizin hangisi yer almaz?

• A) Adıyaman
• B) Siirt
• C) Mardin
• D) Hakkâri ✓

Adıyaman, Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, Diyarbakır, Batman, Siirt, Mardin ve Şırnak GAP kapsamındaki 9 ildir. Sarp dağlık yapıya sahip Hakkâri ise Doğu Anadolu Projesi (DAP) sınırlandırmasındadır.

12. TÜİK Avrupa Birliği normları çerçevesinde oluşturulan 12 adet İstatistiki Bölge Birimi (İBBS Düzey 1) arasında hangisi yer almaz?

• A) Doğu Marmara
• B) Orta Marmara ✓
• C) Batı Anadolu
• D) Batı Karadeniz

Resmi İBBS Düzey 1 sınıflamasında İstanbul, Batı Marmara, Ege, Doğu Marmara, Batı Anadolu, Akdeniz, Orta Anadolu, Batı/Doğu Karadeniz ve Doğu bölgeleri bulunur; 'Orta Marmara' adında bir Düzey 1 bölgesi yoktur.

13. Büyükşehirlerin et/süt talebini karşılamak amacıyla, kapalı tesislerde fenni yemlerle yürütülen endüstriyel ahır hayvancılığı en çok hangi coğrafi bölgemizde kümelenmiştir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) İç Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi'nde doğal otlaklar ve meralar kısıtlıdır. Kentlerin devasa tüketim pazar payına lojistik yakınlık sağlamak adına besi ve ahır sığırcılığı (entansif model) bu bölgede devleşmiştir.

14. Karbon yataklarının rasyonel işletilmesi, maden ocaklarında iş güvenliğinin artırılması ve demir-çelik metalürjisinin modernizasyonunu hedefleyen kalkınma planı hangisidir?

• A) GAP
• B) DOKAP
• C) ZBK ✓
• D) KOP

Zonguldak-Bartın-Karabük (ZBK) Bölgesel Gelişim Projesi, tamamen sahadaki koklaşabilir taş kömürü madenciliği ve entegre ağır metalürji sanayisinin geleceğini planlamak için tasarlanmıştır.

15. Akdeniz iklim kuşağının graben ovaları boyunca iç kısımlara sokulması avantajıyla zeytin, çekirdeksiz kuru üzüm ve kuru incir üretiminde lider olan bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Ege Bölgesi ✓

Ege Bölgesi, dağların uzanış doğrultusunun sağladığı termik konforla zeytin bağları, geniş kurutmalık bağ alanları ve Büyük Menderes incir bahçeleriyle bu ürünlerde Türkiye lideridir.

16. Türkiye genelinde tarımsal sulama ihtiyacını azaltmayı, yeraltı su seviyesini korumayı ve Konya Kapalı Havzası'ndaki ürün çeşitliliğini artırmayı hedefleyen kalkınma projesi hangisidir?

• A) DOKAP
• B) KOP ✓
• C) ZBK
• D) DAP

Konya Ovası Projesi (KOP), başta Göksu Nehri'nin sularını Mavi Tünel ile bölgeye ulaştırmak olmak üzere, iç Anadolu'daki sulama ve sürdürülebilir tarım altyapısını güçlendirmeyi amaçlar.

17. Türkiye ile komşu ülkeler arasındaki siyasi sınır hatlarında, suların paylaşımıyla göl yüzeyi üzerinden sınırdaşlık yaptığımız Aktaş Gölü hangi ülkeyle olan sınırımızdadır?

• A) Ermenistan
• B) Gürcistan ✓
• C) İran
• D) Irak

Ardahan platosunun kuzeydoğu uzantısında yer alan tektonik karakterli Aktaş (Kozapin) Gölü, Türkiye ile Gürcistan devlet sınır çizgisinin tam ortasından geçtiği sınırdaş sulak alanımızdır.

18. Kuzey Anadolu sıradağlarının parçalanmış dik yamaç yapısı ve su kaynaklarının her vadide bol olması, Karadeniz kırsalında hangi yerleşim dokusunu baskın kılmıştır?

• A) Toplu yerleşme
• B) Dağınık yerleşme ✓
• C) Çiftlik yerleşmesi
• D) Vaha yerleşmesi

Karadeniz kırsalında su kıtlığı yoktur, her yamaçta kaynak bulunur. Topoğrafyanın engebeli olması tarlaları küçük parsellere böldüğü için evler arazilerin içine dağınık geometride inşa edilmiştir.

19. Hükümetlerin bölgesel ekonomik uçurumları kapatmak için hazırladığı yasal işlevsel plan bölgeleri (Kalkınma Projeleri) arasında hangisi yer almaz?

• A) Konya Ovası Projesi
• B) Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi
• C) Yeşil Kuşak Projesi ✓
• D) Doğu Anadolu Projesi

KOP, YHGP ve DAP yasal işlevsel plan bölgeleridir. 'Yeşil Kuşak' projesi ise şehir planlama disiplininde kentsel alanların çeperine uygulanan lokal bir ağaçlandırma ve çevre koruma kuşağıdır.

20. Etrafının yüksek dağ silsileleriyle kuşatılmış bir çanak yapısında olmasından ötürü, yıllık ortalama yağış miktarının en az düştüğü (en kurak) coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi ✓
• D) Marmara Bölgesi

İç Anadolu Bölgesi, denizel nemli hava kütlelerinin dağ duvarlarını (Toroslar ve Kuzey Anadolu dağları) aşamaması nedeniyle yağış gölgesinde kalır ve ülkenin yıllık en az yağış alan kurak sahasıdır.

21. Yarı kurak iklim şartlarının egemen olduğu İç Anadolu kırsalında, evlerin ve köylerin 'toplu yerleşme' geometrisi göstermesinin asli nedeni hangisidir?

• A) Arazinin sarp engebeli olması
• B) Orman örtüsünün çok gür uzanması
• C) Su kaynaklarının kısıtlı ve belirli odaklarda olması ✓
• D) Zengin yeraltı metalürji yatakları

Bölgede su kıttır. Kırsal nüfus, su bulabildiği yegane artezyen kuyularının, çeşmelerin veya sınırlı su yataklarının etrafında kümelenmek zorunda kalmıştır; bu durum toplu dokuyu doğurmuştur.

22. Türkiye'nin makro jeopolitik değerini ve uluslararası stratejik önemini tırmandıran aşağıdaki unsurlardan hangisi doğrudan transit geçit ve 'ekonomik kazanç' odaklıdır?

• A) Uluslararası barış gücü misyonlarına askeri tabur göndermesi
• B) Hazar ve Orta Doğu hidrokarbon kaynaklarını Batı'ya taşıyan boru hatlarına sahip olması ✓
• C) İslam dünyası ile Batı medeniyetleri arasında kültürel sentez sunması
• D) Üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada morfolojisinde olması

Kıtalararası transit hatlara (TANAP, BTC) ev sahipliği yapmak, boğaz gümrük ve geçiş lojistiğini yönetmek doğrudan ülkeye jeopolitik bir tekel, stratejik koz ve doğrudan ekonomik katma değer kazandırır.

23. Doğu Karadeniz bölümünün fiziki coğrafya şartları ve sosyo-ekonomik yapısı incelendiğinde, hangisi bölüme ait karakteristik bir özelliktir?

• A) Kış sıcaklık ortalamalarının Türkiye genelinde en yüksek olduğu yerdir.
• B) Dağ sıraları kıyı çizgisine dik uzanır.
• C) Türkiye toplam çay üretiminin tamamı bu bölümde gerçekleştirilir. ✓
• D) Sade yer şekilleri sayesinde demiryolu ağları çok gelişmiştir.

Türkiye'deki çay hasadının %100'ü bu bölüme aittir. Kış sıcaklığı en yüksek yer Akdeniz kıyılarıdır; Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel uzanır ve kıyı morfolojisi aşırı sarp, engebelidir.

24. Kış mevsiminde donlu gün sayısının azlığı (kış ılıklığı) ve yüksek güneşlenme süresi avantajıyla örtü altı tarımının (seracılığın) merkez üssü olan bölgemiz hangisidir?

• A) Akdeniz Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Karadeniz Bölgesi

Akdeniz kıyı şeridi (Antalya, Mersin hattı), kış aylarında seraları sıcak tutmak için harcanan yakıt maliyetlerini minimumda tutan mikroklimatik avantaja sahiptir; bu yüzden seracılıkta liderdir.

25. Yaz aylarında güney enlemlerden sokulan çöl rüzgarlarının etkisiyle buharlaşma şiddetinin en ekstrem boyuta ulaştığı ve tarımda yapay sulamaya en çok gereksinim duyan bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, yaz aylarında Basra alçak basıncının taşıdığı termik sıcaklıklar nedeniyle Türkiye'nin evaporasyon (şiddetli buharlaşma) ve tarımsal su açığı en yüksek olan alanıdır.