Bölgeler Coğrafyası 3

1. Yaz yağışlarıyla yeşeren gür alpin çayırların varlığına bağlı olarak, büyükbaş mera hayvancılığının en baskın geçim kaynağı olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi'nin özellikle Erzurum-Kars ve Ardahan platoları, yaz konveksiyonel yağışlarıyla gürleşen alpin çayırları sayesinde açık alan büyükbaş mera hayvancılığının merkezidir.

2. Sınır komşularımızdan hangisi ile Türkiye'nin hem karadan ortak mülki sınırı hem de Karadeniz üzerinden deniz sınırdaşlığı bulunmaktadır?

• A) İran
• B) Irak
• C) Ermenistan
• D) Bulgaristan ✓

Bulgaristan ve Gürcistan ile Karadeniz; Yunanistan ile Ege; Suriye ile Akdeniz üzerinden hem kara hem deniz sınırdaşlığımız mevcuttur. İran ve Ermenistan ile ise sadece kara sınırımız bulunur.

3. TÜİK İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasında, mega nüfusu ve ekonomik gücü nedeniyle tek başına Düzey 1, Düzey 2 ve Düzey 3 (TR10) olarak tescillenen şehrimiz hangisidir?

• A) İzmir
• B) Bursa
• C) Ankara
• D) İstanbul ✓

İstanbul, demografik büyüklüğü ve sosyo-ekonomik baskınlığı sebebiyle İBBS hiyerarşisinde başka hiçbir ile bağlanmadan tek başına Düzey 1, 2 ve 3 bölgesel koduna sahip yegane merkezdir.

4. Sarp ve engebeli yamaç morfolojisi, killi toprak yapısı ve yüksek kararsız yağış rejiminin birleşmesiyle heyelan riskinin en yüksek olduğu bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Karadeniz Bölgesi (özellikle Doğu Karadeniz), sarp dağ yamaçlarının suya doygun hale gelerek killi tabakalar üzerinde kayması sonucu kütle hareketlerinin (heyelan) en çok yaşandığı sahadır.

5. Türkiye genelinde en geniş coğrafi yüzölçümüne sahip olmasına karşın, çetin iklim ve engebe nedeniyle kilometrekareye düşen insan sayısının (nüfus yoğunluğunun) en az olduğu bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Karadeniz Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi, yüzölçümü en büyük alanımız olmasına rağmen, sarp topoğrafya, yüksek enlem/rakım ve şiddetli kış şartları nedeniyle nüfus yoğunluğu en düşük (tenha) bölgemizdir.

6. Van Gölü üzerindeki feribot rampa hatlarını kullanan transit yük trenleri, İran İslam Cumhuriyeti'ne geçiş sağlayan hangi demiryolu sınır kapımıza ulaşmaktadır?

• A) Gürbulak
• B) Kapıköy ✓
• C) Esendere
• D) Dilucu

Van'ın Özalp ilçesinde yer alan Kapıköy Sınır Kapısı, İran ile demiryolu bağlantımızı sağlayan kilit kapıdır. Gürbulak ve Esendere ise sadece karayolu geçişlerine hizmet eder.

7. Tarımsal hasat periyodunda mutlak yaz kuraklığı isteyen ayçiçeği üretiminin ve buna bağlı bitkisel ham yağ sanayisinin en yoğun kümelendiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Akdeniz Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Ege Bölgesi

Marmara Bölgesi, özellikle Trakya alt havzası (Tekirdağ, Edirne) ve İç Anadolu karasallığı (Konya), Türkiye toplam ayçiçeği rekoltesinin ve bitkisel yağ endüstrisinin merkez üsleridir.

8. Volkanik tüf katmanlarının rüzgâr ve akarsu aşınımıyla şekillendiği Kapadokya makro turizm gelişim odağı hangi coğrafi bölgemiz sınırları içerisindedir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Akdeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) İç Anadolu Bölgesi ✓

Kapadokya kültür ve doğa destinasyonu (Nevşehir merkezli yeraltı kentleri ve peri bacaları havzası), İç Anadolu Bölgesi'nin orta güney platoluk alanında konumlanmıştır.

9. İstanbul ve Çanakkale boğaz yarımadalarıyla ayrılan, hem Asya (Anadolu) hem de Avrupa (Trakya) kıtalarında mülki toprağı bulunan tek coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) Akdeniz Bölgesi

Marmara Bölgesi, İstanbul ve Çanakkale transit su koridorlarının iki yakasında da yayılan jeopolitik konumuyla, her iki kıtada toprağı ve idari sınırı olan yegane bölgemizdir.

10. Güncel TÜİK verilerine göre, Türkiye'nin yıllık sanayi ihracat lideri olan şehri (I) ile toplam bal üretimi tonajında zirvede yer alan şehri (II) hangisidir?

• A) İzmir - Muğla
• B) İstanbul - Ordu ✓
• C) Kocaeli - Adana
• D) Bursa - Hakkâri

Türkiye'nin dış ticaret ve sanayi ihracat şampiyonu metropolü İstanbul; gezginci arıcılık ve toplam bitkisel bal üretim hacminde ilk sırada yer alan şehri ise Ordu'dur.

11. Suriye ile olan kara sınır hattımız boyunca sarp dağ sıraları yerine tel örgüler, gözetleme kuleleri ve yapay beşerî güvenlik setlerinin baskın olma nedeni hangisidir?

• A) Sınır hattında çok yüksek masif dağların bulunması
• B) Sınır çizgisinin büyük oranda morfolojik olarak düz ova tabanlarından geçmesi ✓
• C) İki ülke arasında sınır çizen hiçbir akarsu yatağının olmaması
• D) Bölgenin her mevsim aşırı yağışlı ve sisli geçmesi

Suriye sınırı topoğrafik engellerden uzaktır, en sade sınır hattımızdır. Doğal bir dağ duvarı koruması bulunmadığı için sınır güvenliği yapay ve beşerî bariyerlerle tahkim edilmiştir.

12. Girintili çıkıntılı ria kıyı morfolojisi, korunaklı koy ve körfez zenginliğiyle lüks yat turizminin (Mavi Yolculuk) en yoğun kümelendiği kıyı şeritlerimiz hangileridir?

• A) Ege ve Akdeniz Bölgeleri ✓
• B) Karadeniz ve Marmara Bölgeleri
• C) Doğu Anadolu ve İç Anadolu
• D) Marmara ve Doğu Karadeniz

Mavi Yolculuk rotaları; rüzgâra kapalı doğal liman özellikleri sunan Güney Ege (Muğla, Bodrum, Marmaris körfezleri) ile Batı Akdeniz (Fethiye, Kaş sahilleri) kıyı hattında yoğunlaşmıştır.

13. Deniz etkisinden uzaklık, nem azlığı ve yüksek enlem/rakım parametrelerine bağlı olarak, yıllık ve günlük sıcaklık farklarının en ekstrem (en fazla) çıktığı bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• C) Ege Bölgesi
• D) Karadeniz Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi, karasallık derecesinin ve ortalama yükselti basamaklarının en fazla olduğu alanımızdır; havadaki nem oranının düşüklüğü yıllık termik salınımı (sıcaklık farkını) uçurur.

14. Arkeoloji ve kültür turizmi kapsamında, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan ve Frigya medeniyetinin başkenti olan Gordion tarihi kalıntılarını ziyaret etmek isteyen bir uzman hangi coğrafi bölgeye gitmelidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Akdeniz Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi ✓
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Anadolu'nun UNESCO tescilli kalıcı miraslarından Gordion Antik Kenti, Ankara'nın Polatlı ilçesinde (İç Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde) yer almaktadır.

15. Samsun, Amasya, Tokat ve Çorum illeri, resmi kanun revizyonlarıyla birlikte hangi iki işlevsel plan bölgesinin (Bölgesel Kalkınma Projesinin) 'ortak' ili statüsüne getirilmiştir?

• A) GAP ve KOP
• B) DAP ve DOKAP
• C) YHGP ve DOKAP ✓
• D) ZBK ve YHGP

Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi (YHGP) üyesi olan bu dört şehir, havza ekonomisini Doğu Karadeniz lojistiği ile entegre etmek amacıyla DOKAP yatırım sınırlarına da ortak dahil edilmiştir.

16. Tektonik çöküntü alanında yer alan, kapalı havza özelliği gösteren ve Türkiye'nin en büyük ikinci gölü olan Tuz Gölü hangi coğrafi bölgemiz sınırları içerisindedir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Tuz Gölü; sığ yapısı ve yüksek tuzluluk oranıyla İç Anadolu Bölgesi'nin tam merkezinde (Konya, Ankara ve Aksaray illerinin kesişim sınır hatlarında) konumlanmış devasa bir evaporasyon havzasıdır.

17. Birinci Zaman Paleozoik yaşlı taş kömürü yataklarını barındıran ve bu yakıta bağlı ağır metalürji (demir-çelik) sanayisinin kümelendiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi ✓
• C) Ege Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Karadeniz Bölgesi'nin Batı Karadeniz bölümü (Zonguldak havzası), ülkenin tek koklaşabilir kömür odağıdır. Enerjiye yakınlık ilkesi gereği Karabük ve Ereğli demir-çelik tesisleri de bu bölgededir.

18. Atmosferik sirkülasyon ve makro iklim özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki illerin hangisi 'Akdeniz Klimatik Bölgesi' genel sınırları dışında kalır?

• A) Osmaniye
• B) Kilis
• C) Gaziantep
• D) Karaman ✓

Güney Marmara, kıyı Ege, Akdeniz ve Güneydoğu'nun batı illeri Akdeniz iklim etkisi altındadır. Toroslar'ın arkasında kalan Karaman ise tamamen İç Anadolu step (bozkır) iklim bölgesi karakterindedir.

19. Bölgesel kalkınma planlarında bazı iller mükerrer (birden fazla) projede yer alırken, bazıları tektir. Buna göre aşağıdaki illerden hangisi günümüzde yalnızca Konya Ovası Projesi (KOP) sınırlandırmasındadır?

• A) Samsun
• B) Çorum
• C) Yozgat ✓
• D) Tokat

Samsun, Çorum ve Tokat illeri hem YHGP hem DOKAP ortak üyesidir. İç Anadolu'da yer alan Yozgat ise tarımsal sulama odaklı yatırımları içeren sadece KOP projesi yasal sınırları içindedir.

20. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) sulama kanallarının ovaya ulaşmasının ardından sahadaki tarımsal yapıda yaşanan köklü değişimlerden hangisi projenin bir 'sonucu' olamaz?

• A) Sulamalı tarımın artması ve nadas alanlarının azalması
• B) Endüstriyel çapa bitkilerinin (pamuk, mısır) üretiminin katlanması
• C) Bölge genelindeki makro yer şekillerinin daha sade hale gelmesi ✓
• D) Mevsimlik tarım işçisi göçlerinde radikal azalmalar görülmesi

GAP sosyo-ekonomik ve hidrografik bir kalkınma hamlesidir; ancak bölgenin jeolojik ova ve dağ morfolojisini (doğal yer şekillerini) değiştiremez. Sadelik projenin sonucu değil, doğal altlığıdır.

21. Dağ sıralarının kıyı çizgisine dik uzanmasının avantajıyla, nüfusun kıyı şeridinde ve iç kesimlere sokulan tektonik graben ovalarında yoğunlaştığı bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Ege Bölgesi'nde horst-graben yapıları denize dik uzanır. Nemli hava ve ulaşım kolaylığı iç ovalara kadar sokulduğu için nüfus kıyı hattı ile Gediz, Küçük/Büyük Menderes graben tabanlarında toplanmıştır.

22. Bölge sınırlarının zamansal değişkenliği düşünüldüğünde, aşağıdaki kriterlerin hangisine göre çizilen coğrafi bölge sınırlarının en uzun vadede (binlerce yılda) değişmesi beklenir?

• A) Sanayi Sektör Bölgesi
• B) Sık Nüfuslu Yoğun Bölge
• C) Makro İklim Kuşağı Bölgesi ✓
• D) Serbest Ticaret Serbest Bölgesi

Ticaret, sanayi, nüfus ve idari bölge sınırları beşerî kararlarla çok kısa sürede değişebilir. Fakat makro iklim kuşakları, jeolojik yapılar ve büyük dağlık bölgeler ancak jeolojik zaman dilimlerinde değişir.

23. Hazar Denizi kıyısındaki Azerbaycan'ın, batıyla ticaret yapmak istediğinde İstanbul ve Çanakkale boğazlarına doğrudan muhtaç olmamasının temel gerekçesi hangisidir?

• A) Ege Denizine doğrudan uzun kıyısının bulunması
• B) Ülkenin doğrudan Karadeniz'e kıyısının (açık kapısının) bulunmaması ✓
• C) İran ile olan sınır hatlarındaki nehir ulaştırma şebekeleri
• D) Mevcut uluslararası deniz hukuku muafiyetleri

Azerbaycan bir Hazar ülkesidir ve Karadeniz'e kıyısı yoktur. Boğazlar lojistiğine doğrudan muhtaç olan ülkeler (Ukrayna, Gürcistan, Romanya, Bulgaristan) Karadeniz'e kıyı hattı olan kıyıdaş devletlerdir. Azerbaycan ise açık denizlere erişim için kara yollarını veya boru hatlarını (BTC, TANAP vb.) kullanmak durumundadır.

24. Türkiye ile Yunanistan arasındaki yasal siyasi sınır çizgisini oluşturan Meriç Nehri'nin akarsu yatağı üzerindeki asli belirleme ölçütü hangisidir?

• A) Nehrin sadece sol kıyı şeridi
• B) Nehir yatağının en derin noktalarını birleştiren orta hat (Talveg çizgisi) ✓
• C) Nehrin bahar aylarındaki maksimum taşma sınırı
• D) Havzayı çevreleyen dağların su bölümü çizgisi

Uluslararası sınır hukukunda nehir sınırları, akarsu yatağının akış hızı en yüksek ve en derin noktalarını dikey kesen geometrik hat olan 'talveg çizgisi' (en derin orta hat) esas alınarak çizilir.

25. Fizyolojik olarak sıfırın altındaki ekstrem sıcaklıklara dayanamayan turunçgil tarımının, mutlak kış ılıklığı avantajıyla en yoğun yapıldığı coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Akdeniz Bölgesi ✓
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) İç Anadolu Bölgesi

Narenciye (portakal, limon, mandalina) don hassasiyeti yüksek ürünlerdir. Kış aylarında donlu gün sayısının en az olduğu Akdeniz kıyı kuşağı (ve Güney Ege ovaları) narenciye tarımının asli matrahıdır.