Deneme 13

1. Türkiye, bugünkü matematik konumu olan 36°-42° Kuzey enlemleri yerine 36°-42° Güney enlemlerinde bulunsaydı; I. Ekvator'a kuş uçumu uzaklığı II. En uzun gündüzün yaşandığı tarih III. Kuzeyden esen rüzgârların sıcaklığa etkisi IV. Doğusu ile batısı arasındaki yerel saat farkı özelliklerinden hangilerinin değişmemesi beklenirdi?

• A) I ve II
• B) I ve IV ✓
• C) II ve III
• D) III ve IV
• E) I, II ve IV

Türkiye 36°-42° Güney enlemlerinde bulunsaydı Ekvator'a açısal uzaklığı değişmeyeceği için kuş uçumu uzaklığı aynı kalırdı (I). Boylam değerleri değişmediğinden doğu ile batı arasındaki 76 dakikalık yerel saat farkı da korunurdu (IV). Güney Yarım Küre'ye geçildiğinde en uzun gündüz 21 Aralık'ta yaşanır (II); Ekvator kuzeyde kalacağı için kuzeyden gelen rüzgârlar da ısıtıcı etki yapardı (III).

2. Türkiye'nin iç kesimlerinde görülen ılıman karasal (step) iklimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) En fazla yağış ilkbahar aylarında konveksiyonel hareketlerle oluşur.
• B) Yaz aylarında bağıl nem oranının yüksek olması hissedilen sıcaklığı artırır. ✓
• C) Kış aylarında sıcaklıkların sıfırın altına düşmesiyle don olayları yaşanır.
• D) Doğal bitki örtüsü ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yazın kuruyan bozkırlardır.
• E) Yıllık yağış miktarının az olmasında etrafındaki dağların etkisi büyüktür.

Step ikliminde kışlar soğuk ve donlu, yazlar sıcak ve kuraktır. İlkbahardaki konveksiyonel yağışlar bozkırları besler. Dağlarla çevrili iç kesimlere denizel nem ulaşamaz. Yaz sıcaklığı havanın nem taşıma kapasitesini artırırken bağıl nem düşer; bunaltıcı nem daha çok kıyı bölgelerinde görülür.

3. İklim koşulları benzer olan iki bölgede aşağıdaki özelliklerden hangisinin de birbirine yakın olması beklenir?

• A) Akarsu rejimleri ✓
• B) Mutlak yükseltileri
• C) Jeolojik yapıları
• D) Yer altı zenginlikleri
• E) Tektonik özellikleri

Akarsuların yıl içindeki akım değişimleri; yağışın mevsimlere dağılışı, yağış türü ve kar erimeleri gibi iklim unsurlarından etkilenir. Bu yüzden benzer iklim bölgelerinde akarsu rejimleri de benzerlik gösterir.

4. Aşağıdaki dağlardan hangisi bağlı olduğu dağ sistemi bakımından diğerlerinden ayrılır?

• A) Dedegöl Dağları
• B) Bolkar Dağları
• C) Binboğa Dağları
• D) Mercan Dağları ✓
• E) Sultan Dağları

Sultan, Dedegöl, Bolkar ve Binboğa dağları Toros Dağları sistemi içinde değerlendirilir. Mercan Dağları ise Doğu Anadolu'da, Toros sisteminin kuzeyinde bulunur.

5. Karstik arazilerde suların taşıdığı kalsiyum karbonatın çökelmesi çeşitli birikim şekilleri oluşturur. Aşağıdakilerden hangisi bu kimyasal tortulanma sürecinin ürünü değildir?

• A) Taşeli Platosu'ndaki lapyalar ✓
• B) Karain Mağarası'ndaki sütunlar
• C) Damlataş Mağarası'ndaki sarkıtlar
• D) Dim Mağarası'ndaki dikitler
• E) Denizli'deki basamaklı travertenler

Sarkıt, dikit ve sütun mağaralarda kirecin çökelmesiyle; traverten ise yüzeye çıkan kireçli suların tortulanmasıyla oluşur. Lapya ise kalkerin yağmur ve kar sularıyla çözünmesi sonucu oluşan küçük bir karstik aşındırma şeklidir.

6. Buzulların yüksek dağlarda açtığı çanaklara su dolmasıyla sirk gölleri oluşur. Buna göre; I. Hakkâri Cilo Dağları, II. Rize Kaçkar Dağları, III. Şanlıurfa Karacadağ alanlarının hangilerinde sirk gölleri görülmesi beklenir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Türkiye'de buzul şekilleri yalnızca yüksek dağlarda gelişmiştir. Cilo ve Kaçkar dağlarında sirk gölleri bulunur. Yayvan bir kalkan volkanı olan Karacadağ'da ise yükselti ve topoğrafya buzul şekilleri için uygun değildir. I ve II doğrudur.

7. Konya Havzası'ndaki tarım alanlarında aniden oluşan büyük obrukların sayısı son yıllarda artmıştır. Bu çöküntülerin yaygınlaşmasının temel beşerî nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bölgedeki aktif fay hatlarının sismik hareketliliği
• B) Rüzgâr erozyonunun tarım topraklarını aşındırarak inceltmesi
• C) Küresel ısınmaya bağlı buharlaşma şiddetinin artması
• D) Karstik arazilerde mağara tavanlarının doğal yollarla erimesi
• E) Tarımsal sulama için yeraltı sularının aşırı tüketilmesi ✓

Karstik boşlukların tavanı çöktüğünde obruk oluşur. Konya Havzası'nda tarımsal sulama amacıyla yer altı suyunun aşırı çekilmesi su seviyesini düşürür ve zeminin dengesini bozar. Bu beşerî baskı, çökmelerin hızlanmasına yol açar.

8. Türkiye'deki bazı yöreler yer şekilleri, iklim veya kayaç yapısı nedeniyle seyrek nüfuslanmıştır. Aşağıdakilerden hangisinde temel neden kayaç yapısıdır?

• A) Taşeli Platosu ✓
• B) Yıldız Dağları Bölümü
• C) Tuz Gölü Havzası
• D) Hakkâri Yöresi
• E) Menteşe Yöresi

Menteşe, Hakkâri ve Yıldız Dağları'nda engebe; Tuz Gölü çevresinde kuraklık nüfusu sınırlar. Taşeli Platosu'nda kalkerli ve geçirimli arazi yüzey sularını azaltır, tarımı ve yerleşmeyi güçleştirir. Bu nedenle belirleyici etken kayaç yapısıdır.

9. Türkiye'de gerçekleştirilen nüfus sayımlarıyla ilgili bilgilerden hangisi hatalıdır?

• A) 1990'dan sonra sayımların on yılda bir yapılması kararlaştırılmıştır.
• B) Genel nüfus sayımı yapılan yıllar içinde nüfusun en az olduğu yıl 1945'tir. ✓
• C) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ile sokağa çıkma yasağına dayalı sayım yöntemi sona ermiştir.
• D) İlk genel nüfus sayımı 1927'de, ikincisi 1935'te yapılmıştır.
• E) 1935-1990 arasında genel nüfus sayımları çoğunlukla beş yılda bir yapılmıştır.

Genel nüfus sayımı yapılan dönemler içinde toplam nüfusun en düşük olduğu yıl ilk sayımın düzenlendiği 1927'dir. Nüfus artış hızı 1945'te düşük olsa da toplam nüfus 1927 değerinin üzerindedir.

10. Türkiye'de köy altı yerleşmelerinin oluşmasına aşağıdakilerden hangisi neden olmamıştır?

• A) Tarım alanlarının parçalı olması
• B) Bağımsız bir konutta yaşama isteği
• C) Devlete yeni tarım arazisi kazandırmak ✓
• D) Hayvancılık ve tarım faaliyetlerini sürdürmek
• E) Aileler arasındaki anlaşmazlıklar

Köy altı yerleşmeleri; ekonomik etkinlikler, parçalı araziler, aileler arasındaki anlaşmazlıklar ve bağımsız yaşama isteği sonucunda gelişebilir. Devlete yeni tarım alanı kazandırmak bunların kuruluş amacı değildir.

11. Örtü altı tarımda (seracılıkta) en önemli maliyetlerden biri kış aylarındaki ısıtma gideridir. Bu nedenle kışların ılık ve güneşli gün sayısının fazla olduğu yerlerde seracılık daha ekonomiktir. Buna göre; I. Antalya Bölümü, II. Doğu Karadeniz kıyıları, III. Kıyı Ege Bölümü yörelerinden hangileri seracılık için daha elverişli koşullara sahiptir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Antalya ve Kıyı Ege'de kışların ılık geçmesi, seraların ısıtma giderlerini azaltır. Bulutluluğun görece az ve güneşlenme süresinin uzun olması da üretimi destekler. Doğu Karadeniz kıyılarında kış sıcaklıkları çok düşük olmasa da yıl boyu yağış ve bulutluluğun fazla olması güneşlenme süresini sınırlar. Bu nedenle seracılık açısından I ve III daha elverişlidir.

12. Sarp ve kayalık arazilere uyumlu kıl keçisinin yetiştiriciliğiyle ilgili; I. Yer şekillerinin engebeli olduğu Toroslar kuşağında yayılış alanı geniştir. II. Orman ekosistemine zarar verdiği gerekçesiyle yetiştiriciliği devlet tarafından sınırlandırılmıştır. III. Et ve süt verimi yüksek olduğu için son yıllarda modern besi çiftliklerinde üretimi teşvik edilmektedir. ifadelerinden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Kıl keçisi engebeli Toroslar kuşağına uyumludur. Ağaçların genç sürgünleriyle beslendiği için ormanlara zarar verebilir ve yetiştiriciliği bazı alanlarda sınırlandırılmıştır. Et ve süt verimi modern kültür ırklarına göre yüksek değildir. I ve II doğrudur.

13. Aşağıdaki özelliklerden hangisi bir maden yatağının ekonomik biçimde işletilmesine katkı sağlamaz?

• A) Yatağın yüzeyden çok derinde bulunması ✓
• B) Tenör oranının yüksek olması
• C) Rezervin yeterli olması
• D) Pazar talebinin bulunması
• E) Çıkarma ve taşıma maliyetlerinin düşük olması

Maden yatağının yüzeyden çok derinde olması çıkarma giderlerini yükseltir ve işletmeyi güçleştirir. Rezervin yeterli, tenörün yüksek, talebin güçlü ve maliyetlerin düşük olması ise ekonomik işletmeyi kolaylaştırır.

14. Aşağıdakilerden hangisi jeotermal sıcak su kaynaklarının kullanım alanları arasında bulunmaz?

• A) Sağlık turizmi
• B) Seraların ısıtılması
• C) Konutların ısıtılması
• D) Çimento kurutma işlemleri
• E) Ulaşım hizmetleri ✓

Jeotermal sulardan konut ve sera ısıtmasında, sağlık turizminde ve bazı sanayi kurutma işlemlerinde yararlanılır. Ulaşım hizmetleri bu kaynakların doğrudan kullanım alanı değildir.

15. Tüketici nüfusun fazla olması sanayi ürünlerine talebi artırır ve pazar koşulları tesislerin yerini etkiler. Aşağıdaki sanayi tesislerinden hangisinin kuruluşunda pazarın etkisi daha fazladır?

• A) Karabük'te demir-çelik fabrikasının kurulması
• B) İskenderun'da demir-çelik fabrikasının bulunması
• C) Batman'da petrol rafinerisinin yer alması
• D) İstanbul'da hazır giyim sanayisinin gelişmesi ✓
• E) Rize'de çay fabrikalarının bulunması

Rize'deki çay ve Batman'daki petrol tesisleri ham maddeye, Karabük demir-çelik enerji kaynağına, İskenderun ise liman ve ulaşıma bağlı gelişmiştir. İstanbul'da pamuk yetişmemesine rağmen tekstil ve hazır giyim sanayisinin gelişmesi, büyük nüfusun oluşturduğu pazar avantajıyla açıklanır.

16. Rize-Erzurum güzergâhında, kışın yoğun kar nedeniyle kapanabilen dağ geçidine alternatif olarak kesintisiz ulaşım sağlayan tünel hangisidir?

• A) Cankurtaran
• B) Ovit ✓
• C) Ilgaz
• D) Kop
• E) Zigana

Ovit Tüneli, Rize ile Erzurum arasındaki yüksek ve kışın karla kapanabilen Ovit Dağı geçişini kolaylaştırır. Zigana Trabzon-Gümüşhane, Kop ise Bayburt-Erzurum güzergâhındaki önemli tünellerdendir.

17. 2018'de ulaşıma açılarak İzmir-Manisa arasındaki yolculuk süresini kısaltan tünelin adı nedir?

• A) Karabet Tüneli
• B) Gülek Tüneli
• C) Çubuk Tüneli
• D) Ovit Tüneli
• E) Sabuncubeli Tüneli ✓

Sabuncubeli Tüneli, aynı adlı geçitte ulaşımı kolaylaştırarak İzmir ile Manisa arasındaki yolculuğu hızlandırmıştır. Tünel 2018 yılında hizmete girmiştir.

18. Deniz turizmi, kış turizmi ve rafting etkinliklerinin birlikte geliştiği şehir aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Samsun
• B) Bursa
• C) Kayseri
• D) İzmir
• E) Antalya ✓

Antalya kıyılarında deniz turizmi, Saklıkent çevresinde kış sporları ve Köprüçay gibi akarsularda rafting gelişmiştir. Bu turizm çeşitliliği ilin doğal ve özel konum özellikleriyle ilgilidir.