Deneme 15

1. Türkiye'nin kara sınırları ve komşularıyla ilişkileri dikkate alındığında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Günümüzde geçerli en eski sınırımız İran sınırıdır.
• B) En uzun kara sınırımız Suriye ile bulunmaktadır.
• C) Yunanistan sınırının büyük kısmını Meriç Nehri oluşturur.
• D) En kısa kara sınırımız Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan iledir.
• E) Suriye sınırı büyük oranda dağlık doğal engellerden oluşur. ✓

Türkiye'nin komşularıyla sınırları farklı özellikler gösterir. Yunanistan sınırının önemli bölümü Meriç Nehri boyunca uzanır; İran sınırı Kasr-ı Şirin Antlaşması'na dayanan en eski sınırımızdır. En uzun kara sınırımız Suriye ile, en kısa sınırımız ise Nahçıvan iledir. Suriye sınırının büyük bölümü dağlık değil düz alanlardan geçer.

2. Türkiye'de özellikle kış aylarında cephe (frontal) yağışları yaygındır. Bu durum; I. Orta kuşakta yer alması, II. Kuzey ve güney kaynaklı hava kütlelerinin karşılaşması, III. Dağların kıyıya paralel uzanması özelliklerinden hangileriyle doğrudan açıklanır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Cephe yağışları farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşur. Türkiye'nin orta kuşakta bulunması (I), kuzeyden gelen soğuk ve güneyden gelen sıcak havanın karşılaşmasına ortam hazırlar (II). Dağların kıyıya paralel uzanması ise orografik yağışlarla ilgilidir (III). Bu nedenle I ve II doğrudur.

3. Mutlak nem, bir metreküp havada bulunan su buharı miktarıdır. Değerin yükselmesi için sıcaklığın ve buharlaşabilecek su miktarının fazla olması gerekir. Buna göre temmuz ayında aşağıdaki yörelerin hangisinde mutlak nemin en yüksek olması beklenir?

• A) Konya Ovası
• B) Çukurova ✓
• C) Erzurum-Kars Platosu
• D) Şanlıurfa Platosu
• E) Trabzon kıyıları

Konya ve Şanlıurfa yazın sıcak olsa da su kaynakları sınırlıdır. Trabzon'da nem kaynağı bulunmasına rağmen sıcaklık Çukurova kadar yüksek değildir. Çukurova'da yüksek sıcaklık ile Akdeniz'den gelen yoğun nem birleştiği için mutlak nem en yüksek düzeye ulaşır.

4. Aşağıdaki bitkilerden hangisi bozkır topluluğunun üyeleri arasında yer almaz?

• A) Yavşan otu
• B) Menengiç ✓
• C) Üzerlik
• D) Geven
• E) Peygamber çiçeği

Geven, üzerlik, yavşan otu ve peygamber çiçeği tipik bozkır bitkileridir. Menengiç ise Akdeniz iklim sahalarında görülen maki topluluğuna dahildir.

5. Anadolu levhasının çevresindeki levhaların baskısı altında hareket etmesi; I. tektonik deprem, II. buzullaşma, III. çöküntü depremi olaylarından hangisine yol açabilir?

• A) I ve II
• B) II ve III
• C) I ve III
• D) Yalnız I ✓
• E) Yalnız III

Levha hareketleri fay hatlarında gerilim birikmesine ve tektonik depremlerin oluşmasına neden olur. Buzullaşma iklimle, çöküntü depremleri ise yer altındaki boşlukların çökmesiyle ilişkilidir. Yalnız I doğrudur.

6. Dalgaların taşıdığı kum ve çakılların sığ bir koyun önünü kapatmasıyla kıyı set gölleri, yani lagünler oluşur. Aşağıdaki göllerden hangisi bu yolla meydana gelmiştir?

• A) Büyükçekmece Gölü ✓
• B) Nemrut Gölü
• C) Bafa (Çamiçi) Gölü
• D) Tortum Gölü
• E) Salda Gölü

Büyükçekmece, kıyıdaki bir koyun önünün dalga ve akıntıların taşıdığı malzemelerle kapanması sonucu oluşmuş lagündür. Nemrut volkanik, Salda karstik, Tortum heyelan set ve Bafa alüvyal set gölüdür.

7. Aşağıdaki akarsu-oluşturduğu ova eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) Kızılırmak - Bafra
• B) Ceyhan - Çukurova
• C) Yeşilırmak - Çarşamba
• D) Küçük Menderes - Menemen ✓
• E) Göksu - Silifke

Menemen Ovası'nı Bakırçay'ın taşıyıp biriktirdiği alüvyonlar oluşturmuştur. Küçük Menderes ise denize döküldüğü bölümde Selçuk Ovası'nı meydana getirir.

8. Heyelan; eğimli arazilerde suya doyan toprak ve kaya kütlelerinin yer çekimiyle yamaç aşağı kaymasıdır. Topoğrafya ve iklim koşulları birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki yörelerin hangisinde heyelan olasılığı en düşüktür?

• A) Artvin ve çevresi
• B) Karapınar ve çevresi ✓
• C) Zonguldak ve çevresi
• D) Rize ve çevresi
• E) Bingöl ve çevresi

Heyelan olasılığı eğim, yağış ve zeminin suya doygunluğuyla artar. Karadeniz kıyıları ile Doğu Anadolu'nun engebeli kesimleri bu koşulları taşır. Karapınar çevresi ise düz ve kurak olduğundan seçenekler içinde heyelan riskinin en düşük olduğu yerdir.

9. Turizme bağlı olarak yıl içinde ortaya çıkan mevsimlik nüfus değişimi hangi ilde daha belirgindir?

• A) Mersin
• B) İzmir ✓
• C) Kahramanmaraş
• D) Isparta
• E) Hatay

İzmir'in kıyı ilçeleri yaz turizmi döneminde çok sayıda ziyaretçi alır ve geçici nüfus belirgin biçimde yükselir. Bu yüzden yıl içindeki nüfus değişimi diğer seçeneklere göre daha fazladır.

10. İç göçlerde kırsaldaki sorunlar nüfusu iterken kentlerdeki olanaklar çekici rol oynar. Aşağıdakilerden hangisi kırsaldan kente göçü başlatan itici faktörlerden biri değildir?

• A) Tarım arazilerinin miras yoluyla giderek küçülmesi
• B) Engebeli arazilerin tarımsal faaliyetleri büyük ölçüde kısıtlaması
• C) Şehirlerdeki eğitim ve sağlık altyapısının gelişmiş olması ✓
• D) Tarımda makineleşmeyle birlikte insan gücüne ihtiyacın azalması
• E) İklim koşullarındaki kararsızlık ve kuraklık yaşanması

Arazilerin mirasla bölünmesi, tarımda makineleşme nedeniyle işsizliğin artması ve kuraklık kırsal nüfusu göçe zorlayan itici faktörlerdir. Kentlerdeki eğitim, sağlık ve sosyal olanaklar ise kırsalın sorunu değil, şehrin nüfusu kendine çeken özellikleridir.

11. Yıl boyunca yağış alan, kışları aşırı soğuk olmayan Karadeniz iklimine uyum sağlamış bir üründür. Türkiye dünya üretimi ve ihracatında ilk sıradadır. Güncel il sıralamasında Samsun ile Sakarya önde gelir; Giresun, Ordu ve Düzce de önemli merkezlerdir. Bu tarım ürünü hangisidir?

• A) Mısır
• B) Çay
• C) Kivi
• D) Turunçgil
• E) Fındık ✓

Fındık, düzenli yağış ve ılıman kış koşulları isteyen bir Karadeniz ürünüdür. Güncel üretim sıralaması Samsun, Sakarya, Giresun, Ordu ve Düzce biçimindedir. Türkiye fındık üretimi ve ihracatında dünya lideridir. Çay da nemli koşulları sever ancak üretimi Rize çevresindeki daha dar bir kıyı kuşağında yoğunlaşır.

12. Korunga, fiğ ve yoncayı ortak bir grupta buluşturan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yalnızca kıyı bölgelerinde yetiştirilmeleri
• B) Mutlak yaz kuraklığı istemeleri
• C) Tropikal iklim koşulları istemeleri
• D) Hayvan yemi olarak yetiştirilmeleri ✓
• E) Periyodisite göstermeleri

Korunga, fiğ ve yonca protein değeri yüksek yem bitkileridir. Hayvancılıkta ihtiyaç duyulan kaba yemin karşılanması amacıyla yetiştirilirler.

13. Petrol ve doğal gaz aramalarında açılan derin sondaj kuyularında kullanılan bir madendir. Antalya'nın Alanya ve Gazipaşa çevresinde çıkarılan bu kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Barit ✓
• B) Trona
• C) Asbest
• D) Boksit
• E) Fosfat

Barit, yoğunluğu sayesinde petrol ve doğal gaz sondajlarında kullanılan çamurun önemli bileşenlerinden biridir. Türkiye'deki başlıca çıkarım alanları arasında Alanya ve Gazipaşa çevresi bulunur.

14. Türkiye'de demir madeninin çıkarımı ve işlenmesiyle ilgili; I. Sivas (Divriği) ve Malatya (Hekimhan) en önemli çıkarım alanlarıdır. II. İskenderun'daki demir-çelik fabrikasının kuruluş yeri seçiminde enerji kaynağına yakınlık etkili olmuştur. III. Kırıkkale'deki tesislerde işlenen demir, savunma sanayisinin ham maddesi olarak kullanılmaktadır. ifadelerinden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Divriği ve Hekimhan önemli demir çıkarım alanlarıdır. Kırıkkale'deki demir-çelik tesisleri savunma sanayisine ham madde sağlar. İskenderun tesisinin yer seçiminde enerji kaynağı değil liman ve ulaşım avantajı belirleyicidir. I ve III doğrudur.

15. Cam fabrikalarının yer seçiminde silisyumlu kum gibi ham maddeler ve ulaşım olanakları etkilidir. Aşağıdaki illerin hangisinde cam sanayisinin gelişmesi beklenmez?

• A) Mersin
• B) Kırklareli
• C) Eskişehir
• D) Antalya ✓
• E) Tekirdağ

Cam sanayisi silisyumlu kum, ulaşım ve pazar koşullarına bağlı olarak Kırklareli, Tekirdağ, Mersin ve Eskişehir gibi merkezlerde gelişmiştir. Antalya'nın ekonomik yapısında turizm ve tarım öne çıktığından seçenekler içinde cam sanayisiyle ilişkilendirilmeyen ildir.

16. Samsun, Artvin ve Elazığ illerinin üçünde de görülen sanayi faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bakır işleme ✓
• B) Kâğıt
• C) Otomotiv
• D) Petrol rafinerisi
• E) Cam

Samsun ile Artvin'in Murgul ve Elazığ'ın Maden çevreleri bakırın çıkarılması ya da işlenmesiyle öne çıkar. Bu üç ilde ortak olan faaliyet bakır işlemedir.

17. Türkiye'nin kara sınır kapıları ile açıldıkları ülkeler arasında yapılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Habur - İran ✓
• B) Gürbulak - İran
• C) Dereköy - Bulgaristan
• D) Dilucu - Azerbaycan
• E) Sarp - Gürcistan

Gürbulak İran'a, Dereköy Bulgaristan'a, Dilucu Nahçıvan üzerinden Azerbaycan'a ve Sarp Gürcistan'a açılır. Şırnak'taki Habur Sınır Kapısı ise İran'a değil Irak'a geçiş sağlar.

18. Beypazarı ile Sandıklı'da ortak olarak gelişen turizm faaliyeti hangisidir?

• A) Kültür turizmi
• B) Kış turizmi
• C) İnanç turizmi
• D) Rafting turizmi
• E) Sağlık turizmi ✓

Beypazarı ve Sandıklı sıcak su kaynaklarıyla kaplıcaları sayesinde tanınır. Bu kaynakların değerlendirilmesi her iki merkezde de termal sağlık turizmini geliştirmiştir.