Deneme 27

1. Türkiye'nin Orta Kuşak'ta bulunması iklim özellikleri üzerinde etkilidir. I. Batı rüzgarlarının etkili olması, II. Akdeniz iklim kuşağında bulunması, III. Yıl içinde gölge yönünün değişmemesi. Bu özelliklerden hangileri doğrudan Orta Kuşak'ta yer almanın sonucudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Orta Kuşak'ta sürekli batı rüzgârları etkilidir ve Akdeniz iklimi bu kuşakta görülür. Gölge yönünün yıl boyunca değişmemesi ise Türkiye'nin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde, yani dönenceler dışında bulunmasıyla ilgilidir. Bu nedenle I ve II doğrudur.

2. Türkiye'de yaz sıcaklık ortalamalarının en yüksek olduğu alanlar, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin güney kesimleridir. Bu durum üzerinde etkili olan temel faktörler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

• A) Bitki örtüsü ve nemlilik
• B) Enlem ve karasallık ✓
• C) Yükselti ve bakı
• D) Denizellik ve rüzgâr yönü
• E) Boylam ve okyanus akıntıları

Güneydoğu Anadolu'nun Türkiye'nin güneyinde bulunması, güneş ışınlarını daha büyük açıyla almasını sağlar; bu, enlem etkisidir. Bölgenin aynı enlemdeki Akdeniz kıyılarından daha sıcak olmasında ise deniz etkisine kapalı olması, yani karasallık belirleyicidir. Düşük nem ve güneyden gelen sıcak hava da yaz sıcaklıklarını artırır. Dolayısıyla temel etkenler enlem ve karasallıktır.

3. Türkiye'deki sıcaklık dağılışını enlem, yükselti, denizellik ve karasallık birlikte etkiler. Aşağıdaki durumlardan hangisi enlem etkisine ters düşen bir örnektir?

• A) Toroslar'ın güneye bakan yamaçlarında karların erken erimesi
• B) Kış aylarında Kuzeydoğu Anadolu'da donlu gün sayısının fazla olması
• C) Yaz aylarında en yüksek sıcaklıkların Güneydoğu'da ölçülmesi
• D) Kışın Samsun'un ortalama sıcaklığının Ankara'dan yüksek olması ✓
• E) Ege kıyılarında kuzeye gidildikçe deniz suyu sıcaklığının azalması

Enleme göre daha güneydeki Ankara'nın daha sıcak olması beklenir. Ancak Samsun, Karadeniz'in ılımanlaştırıcı etkisiyle kışın Ankara'dan daha sıcaktır. Bu durum denizellik ve karasallığın enlem etkisine üstün gelmesine örnektir.

4. Erzurum-Kars Platosu, lav örtülerinin yaygın olduğu ve yükseltinin 2000 metreyi aştığı bir alandır. Plato hakkında; I. Yaz yağışları gür çayırları geliştirmiştir. II. Verimli çernezyomlara rağmen iklim tarımı sınırlar. III. Karstik erime çukurları yerleşme alanlarını daraltır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Erzurum-Kars, yüksek bir lav platosudur. Yaz yağışları gür çayırları geliştirerek büyükbaş hayvancılığı destekler (I). Çernezyomlar verimli olsa da düşük sıcaklıklar tarımı sınırlar (II). Karstik erime çukurları ise volkanik değil kalkerli arazilerde oluşur; III yanlıştır.

5. Dağların kıyıya paralel uzanıp deniz seviyesinden hızla yükseldiği alanlarda dalga aşındırmasıyla falezler oluşur. Türkiye'nin kıyı özelliklerine göre aşağıdaki yörelerin hangilerinde falez daha yaygındır? I. Yıldız Dağları kıyıları II. Bafra ve Çarşamba kıyıları III. Teke Yarımadası kıyıları IV. Büyük Menderes kıyıları

• A) I ve II
• B) I ve III ✓
• C) II ve IV
• D) III ve IV
• E) I ve IV

Falezler, kıyının derin ve dağların kıyıya yakın olduğu yerlerde gelişir. Yıldız Dağları ile Teke Yarımadası kıyıları bu koşullara uygundur (I ve III). Bafra, Çarşamba ve Büyük Menderes kıyıları ise düz ve sığ delta alanları olduğundan buralarda birikim şekilleri yaygındır.

6. Bir akarsu yatağında çarpak ve yığınak şekillerinin birlikte görülmesi aşağıdakilerden hangisini kesin olarak gösterir?

• A) Yatak eğiminin ve akış hızının azaldığını ✓
• B) Akım miktarının yıl içinde düzenli olduğunu
• C) Sularını kapalı bir göle boşalttığını
• D) Kaynağını yüksek dağlık alanlardan aldığını
• E) Havzasındaki bitki örtüsünün gürleştiğini

Çarpak ve yığınak, mendereslerin dış ve iç kıyılarında oluşur. Menderes gelişebilmesi için yatak eğiminin ve akış hızının azalması gerekir. Bu şekiller akarsuyun rejimi veya doğduğu yer hakkında kesin bilgi vermez.

7. Konya çevresinde obruk oluşumlarının son yıllarda çoğalmasının başlıca nedeni hangisidir?

• A) Sulama projelerinin bütün su sorununu çözmesi
• B) Erozyonun şiddetlenmesi
• C) Nadas uygulamasının yaygınlaşması
• D) Toprağın aşırı işlenmesi
• E) Yer altı sularının aşırı kullanılması ✓

Tarımsal sulama amacıyla yer altı suyunun aşırı çekilmesi su seviyesini düşürür. Karstik boşlukların üzerindeki zeminin dayanımını kaybedip çökmesi sonucunda obruklar meydana gelebilir.

8. Güncel verilere göre Türkiye'de ortanca yaş 34,9'a, 65 yaş ve üzeri nüfusun payı ise %11,1'e yükselmiştir. Yalnızca bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılır?

• A) Çalışma çağındaki nüfus oranı azalmıştır
• B) Toplam nüfus miktarı azalmaya başlamıştır
• C) Kırsal nüfus oranı kentsel nüfus oranını geçmiştir
• D) Nüfusun yaşlanma süreci hızlanmıştır ✓
• E) Nüfus artış hızı eksi değerlere düşmüştür

Ortanca yaşın ve 65 yaş üstü nüfus payının yükselmesi, Türkiye nüfusunun giderek yaşlandığını gösterir. Bu durum yaşam süresinin uzaması ve doğum oranlarının azalmasıyla ilişkilidir. Ancak nüfusun yaşlanması, toplam nüfusun mutlaka azaldığı anlamına gelmez.

9. Savaş veya ihtilal sonucunda gerçekleşen nüfus hareketleri, göç nedenlerine göre hangi gruba girer?

• A) Doğal nedenli göçler
• B) Ekonomik nedenli göçler
• C) Siyasi nedenli göçler ✓
• D) Eğitim amaçlı göçler
• E) Mevsimlik göçler

Savaşlar, ihtilaller, siyasi baskılar ve sınır değişiklikleri siyasal gelişmelerdir. Bu olayların yol açtığı yer değiştirmeler siyasi nedenli göç kapsamında değerlendirilir.

10. Yerleşme üst sınırı, sıcaklığın azalmasına bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru alçalır. Aşağıdaki dağların hangisinde bu sınırın daha yüksek olması beklenir?

• A) Ilgaz Dağları
• B) Kaçkar Dağları
• C) Kaz Dağları
• D) Erciyes Dağı
• E) Bey Dağları ✓

Yerleşme üst sınırını belirleyen temel unsur sıcaklıktır. Seçenekler içinde en güneyde bulunan Bey Dağları daha sıcak koşullara sahip olduğundan kalıcı yerleşmeler daha yüksek rakımlara çıkabilir.

11. Yaz kuraklığının yaşanmaması ve hasat zamanındaki yağışlar nedeniyle buğday üretiminin doğal olarak sınırlandığı yöre hangisidir?

• A) Doğu Karadeniz kıyıları ✓
• B) Konya Ovası
• C) Ergene Havzası
• D) Erzurum-Kars Platosu
• E) Harran Ovası

Buğdayın olgunlaşma ve hasat döneminde sıcak, kurak hava gerekir. Doğu Karadeniz kıyılarında yaz yağışlarının devam etmesi ve nemin yüksek olması üretimi olumsuz etkiler.

12. Tarıma dayalı sanayinin geliştiği alanlarda ortaya çıkan yan ürünler bazı hayvancılık faaliyetlerini destekler. Şeker fabrikalarındaki pancar küspesinin ucuz ve besleyici bir yem olması, çevrede hangi hayvancılık türünün yoğunlaşmasını sağlamıştır?

• A) Arı yetiştiriciliği
• B) Besi hayvancılığı ✓
• C) İpek böcekçiliği
• D) Kümes hayvancılığı
• E) Mera hayvancılığı

Şeker pancarı işlendikten sonra kalan küspe, besleyici ve ucuz bir hayvan yemidir. Taşıma maliyetini azaltmak isteyen üreticiler ahırlarını fabrikalara yakın kurar. Hayvanların kapalı alanlarda bu yemle beslendiği sistem besi hayvancılığıdır. İç Anadolu'da şeker fabrikaları ile et kombinalarının yakın bulunması da bu ilişkiyle açıklanır.

13. Türkiye'nin artan enerji ihtiyacı yerli üretimle bütünüyle karşılanamadığından enerji ithalatı dış ticarette önemli yer tutar. Enerji kaynakları ve dışa bağımlılık dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Doğal gaz tedarikinde Rusya, İran ve Azerbaycan gibi ülkeler ön plana çıkar.
• B) Elektrik üretiminde dışa bağımlılığı en yüksek olan fosil kaynak linyittir. ✓
• C) Yenilenebilir enerji yatırımları, ithalat faturasını düşürme stratejisinin bir parçasıdır.
• D) Uluslararası enerji boru hatları ülkenin jeopolitik önemini artırmaktadır.
• E) Enerji ithalatı, ülkenin dış ticaret açığını büyüten en temel unsurlardan biridir.

Petrol ve doğal gazdaki ithalat dış ticaret açığını artırırken yenilenebilir yatırımlar bu bağımlılığı azaltmayı amaçlar. Enerji boru hatları da Türkiye'nin jeopolitik önemini güçlendirir. Linyit ise ülke içinde çıkarılan yerli bir kaynak olduğundan dışa bağımlılığı en yüksek fosil kaynak değildir.

14. Türkiye'nin maden varlığı ve yer altı kaynakları hakkında verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

• A) Dünya bor rezervlerinin tamamı Türkiye'de bulunmaktadır. ✓
• B) Linyit rezervleri taş kömürü rezervlerinden daha yaygındır.
• C) Taş kömürü yatakları Zonguldak çevresinde yoğunlaşmıştır.
• D) Linyit en çok termik santrallerde elektrik üretiminde değerlendirilir.
• E) Türkiye bor mineralleri bakımından dünya ölçeğinde önemli rezervlere sahiptir.

Dünya bor rezervlerinin tümü Türkiye'de değildir; ancak Türkiye bor rezervi bakımından dünya çapında başlıca ülkelerden biridir. Kömür ve bor kaynaklarına ilişkin diğer bilgiler doğrudur.

15. Türkiye'deki rafinerilerin çoğu ithal petrolün taşınmasını kolaylaştıran alanlarda kurulmuştur. Bunlardan biri ise yerli ham petrolü kaynağında işlemek amacıyla üretim sahasına yakın konumlandırılmıştır. Ham maddeye yakınlık ilkesine göre kurulan bu rafineri hangisidir?

• A) Batman - Batman ✓
• B) İzmir - Aliağa
• C) Kocaeli - Tüpraş
• D) Kırıkkale - Orta Anadolu
• E) Hatay - Dörtyol

Batman Rafinerisi, Güneydoğu Anadolu'da çıkarılan yerli petrolü kaynağına yakın yerde işlemek amacıyla kurulmuştur. Aliağa ve İzmit rafinerilerinde deniz ulaşımı, Kırıkkale'de ise iç pazara dağıtım avantajı daha belirleyicidir.

16. Tarımsal ham madde kullandığı için Türkiye'de yıllık üretimi iklim koşullarındaki değişimden en fazla etkilenen sanayi kolu hangisidir?

• A) Cam
• B) Kimya
• C) Çimento
• D) Seramik
• E) Gıda ✓

Gıda sanayisinin büyük bölümü tarım ürünlerini ham madde olarak değerlendirir. Tarımsal üretim iklim şartlarına göre değiştiğinden gıda sanayisinin yıllık üretim miktarı da dalgalanabilir.

17. Aşağıdaki il gruplarından hangisindeki kent merkezlerinin hiçbirine doğrudan demir yolu ulaşımı yoktur?

• A) İstanbul - Kırklareli - Tekirdağ
• B) Balıkesir - Muğla - Sakarya
• C) Sinop - Muğla - Çanakkale ✓
• D) Manisa - Balıkesir - Aydın
• E) Bursa - Çanakkale - İstanbul

Sinop, Muğla ve Çanakkale il merkezleri demir yolu ağına bağlı değildir. Diğer seçeneklerdeki grupların her birinde demir yolu ulaşımı bulunan en az bir il vardır.

18. Yeryüzü şekilleri göz önüne alındığında hangi ilde yayla turizminin gelişme olasılığı diğerlerine göre daha düşüktür?

• A) Artvin
• B) Muğla
• C) Antalya
• D) Yozgat ✓
• E) Mersin

Artvin, Mersin, Antalya ve Muğla'daki dağlık, yüksek ve yazın serin alanlar yayla turizmini destekler. Yozgat'ta bu turizm türüne elverişli yüksek ve engebeli sahalar diğerlerine göre daha sınırlıdır.