Deneme 29

1. Bir ülkenin jeopolitik konumunu belirleyen unsurlardan hangisi kalıcı özellik taşır?

• A) Teknolojik gelişmişlik
• B) Politik değerler
• C) Askerî güç
• D) Jeomorfolojik özellikler ✓
• E) Sanayi gücü

Bir ülkenin yer şekillerini ifade eden jeomorfolojik özellikler kısa zaman içinde değişmez. Teknoloji, sanayi, askerî güç ve siyasi değerler ise dönemlere göre değişebilen jeopolitik unsurlardır.

2. Türkiye'de en geniş alanda ılıman karasal, diğer adıyla step iklimi görülür. Bu iklimin genel özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Kış aylarında kar yağışı ve don olayları sıklıkla yaşanır.
• B) Tarımsal üretimde iklim koşullarına bağlı dalgalanmalar belirgindir.
• C) Doğal bitki örtüsü ilkbahar yağışlarıyla yeşeren kısa boylu otlardır.
• D) Yıllık ve günlük sıcaklık farkları kıyı bölgelerine göre daha yüksektir.
• E) Kayaçlarda kimyasal çözünme şiddeti, fiziksel ufalanmadan daha fazladır. ✓

Step ikliminde nem az, günlük ve yıllık sıcaklık farkları yüksektir. Bu koşullar kayaçlarda fiziksel ufalanmayı artırırken kimyasal çözünmeyi sınırlar. İlkbaharda yeşeren bozkırlar yaygındır ve yağış değişimleri tarımsal üretimi etkiler.

3. Türkiye'deki iklim ve yer şekli çeşitliliği, endemik bitki türlerinin sayısını artırmıştır. Aşağıdaki yörelerden hangisi endemik bitki çeşitliliğinin yoğunlaştığı alanlardan biri değildir?

• A) Batı Toroslar
• B) Göller Yöresi
• C) Menteşe Yöresi
• D) Ergene Havzası ✓
• E) Kaz Dağları

Batı Toroslar, Göller ve Menteşe yöreleri ile Kaz Dağları; engebeli yapı ve yerel iklim farklılıkları nedeniyle endemik türler bakımından zengindir. Ergene Havzası'nın düz ve sade yüzeyi ise bu çeşitliliği sınırlar.

4. Günlük sıcaklık farkının fazla, nemin az olduğu kurak alanlarda mekanik çözülme güçlü; olgun toprak oluşumu ise yavaştır. Aşağıdaki yörelerin hangisinde bu koşullar daha belirgindir?

• A) Tuz Gölü Havzası ✓
• B) Teke Platosu
• C) Yıldız Dağları
• D) Menteşe Yöresi
• E) Biga Yarımadası

Tuz Gölü Havzası'nda nem az, günlük sıcaklık farkı yüksektir. Kayaçlar genleşme ve büzülmeyle parçalanır; ancak su yetersizliği kimyasal ayrışmayı ve olgun toprak gelişimini yavaşlatır. Nemli kıyı yörelerinde kimyasal çözülme daha güçlüdür.

5. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye arazisinin jeolojik bakımdan genç olduğunu göstermez?

• A) Kaplıcaların yaygın olması
• B) Taş kömürü yataklarının bulunması ✓
• C) Linyit yataklarının yaygın olması
• D) Fay hatlarının geniş alan kaplaması
• E) Akarsuların denge profiline ulaşmamış olması

Yaygın faylar, kaplıcalar, linyit yatakları ve denge profiline erişmemiş akarsular genç, hareketli araziyle bağlantılıdır. Taş kömürü ise Birinci Jeolojik Zaman'a ait eski arazilerin varlığına kanıttır.

6. Akarsuların taşıdığı alüvyonları sığ kıyılarda denize biriktirmesi sonucunda delta ovaları meydana gelir. Aşağıdakilerden hangisi bu oluşum türüne örnektir?

• A) Elmalı Ovası
• B) Muş Ovası
• C) Kestel Ovası
• D) Harran Ovası
• E) Bafra Ovası ✓

Bafra Ovası, Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonları Karadeniz kıyısında biriktirmesiyle oluşmuş bir deltadır. Elmalı ve Kestel karstik, Muş tektonik kökenli ovalardır. Harran Ovası ise Güneydoğu Anadolu'da bulunur ve delta özelliği taşımaz.

7. Uzun süre aşındırılarak deniz seviyesine yaklaşan ve daha sonra yükselen hafif dalgalı yüzeylere aşınım platosu denir. Aşağıdakilerden hangisi bu plato türüne örnektir?

• A) Ardahan Platosu
• B) Obruk Platosu
• C) Çatalca-Kocaeli Platosu ✓
• D) Cihanbeyli Platosu
• E) Teke Platosu

Çatalca-Kocaeli, uzun süreli aşınımla oluşmuş ve yükselerek akarsularca yarılmış bir aşınım platosudur. Obruk ve Cihanbeyli tabaka düzlüğü, Ardahan lav örtüsü, Teke ise karstik platodur.

8. Aşağıdaki karstik oluşumlardan hangisi turistik çekicilik bakımından diğerlerine göre daha az öne çıkar?

• A) Obruk
• B) Polye ✓
• C) Traverten
• D) Sarkıt
• E) Mağara

Polyeler karstik sahalarda gelişen geniş, düz tabanlı ovalardır. Travertenler, obruklar, mağaralar ve mağara içindeki damlataş şekilleri görsel özellikleriyle turizm açısından daha dikkat çekicidir.

9. Yatak eğiminin az, vadi tabanının geniş olduğu alanlarda aşırı yağış ve kar erimeleri taşkın riskini artırır. Aşağıdaki akarsulardan hangisinin taşkın potansiyeli daha yüksektir?

• A) Göksu Nehri
• B) Manavgat Nehri
• C) Meriç Nehri ✓
• D) Çoruh Nehri
• E) Zap Suyu

Çoruh ve Zap Suyu yüksek eğimli, dar ve derin vadilerde aktığından yatak dışına taşmaları görece zordur. Meriç ise düz bir arazide ve geniş tabanlı vadide akar. İlkbaharda kar erimeleri ve şiddetli yağışlarla debisi yükseldiğinde geniş tarım alanlarında taşkın oluşturabilir.

10. Çocuk düşürmenin suç kabul edilmesi ve en az beş çocuğu olan ailelerden yol vergisi alınmaması, Türkiye'de hangi dönemin nüfus politikasını yansıtır?

• A) 1980-1990
• B) 1923-1965 ✓
• C) 1990-2000
• D) 1965-1980
• E) 2010-2023

Cumhuriyet'in ilk döneminde savaşlar nedeniyle azalan nüfusu artırmak hedeflenmiştir. Çok çocuklu ailelere vergi kolaylığı sağlanması ve doğumların teşvik edilmesi, 1923-1965 arasındaki artırıcı nüfus politikasının örnekleridir.

11. Güncel verilere göre kütlü pamuk üretiminde Güneydoğu Anadolu ilk sıradadır. Geçmişte Ege ve Akdeniz öndeyken bu sıralamanın değişmesinde en etkili gelişme hangisidir?

• A) Çukurova'da sanayileşme sonucu tarım alanlarının hızla daralması
• B) Ege Bölgesi'nde pamuk tarımını destekleyen alüvyal toprakların azalması
• C) Güneydoğu Anadolu'da tarımda makineleşmenin daha erken tamamlanması
• D) Güneydoğu Anadolu'da yaz sıcaklıklarının Ege'den daha düşük seyretmesi
• E) GAP ile birlikte bölgedeki sulama olanaklarının büyük ölçüde artması ✓

Pamuk gelişme döneminde su, olgunlaşma döneminde yüksek sıcaklık ister. Güneydoğu Anadolu'da geçmişte sulama yetersizliği üretimi sınırlıyordu. GAP barajları ve sulama kanallarıyla su sorununun azalması, yüksek yaz sıcaklıklarıyla birleşince bölgeyi pamuk üretiminde öne çıkarmıştır.

12. Uzun yetişme dönemi ve uygun iklimi sayesinde aynı yıl içinde birden fazla ürün alınmasına en elverişli ova hangisidir?

• A) Ergene Ovası
• B) Taşova
• C) Silifke Ovası ✓
• D) Pasinler Ovası
• E) Erbaa Ovası

Akdeniz kıyısındaki Silifke Ovası'nda kışların ılık olması yetişme süresini uzatır. Gelişmiş sulama olanaklarıyla birlikte bu durum aynı araziden yılda birden çok ürün alınmasını kolaylaştırır.

13. Yarı kurak iklime uyum sağlayan bu hayvan, tekstilde kullanılan değerli yünüyle tanınır. En çok Ankara çevresinde, ayrıca Siirt'te yetiştirilir. Özellikleri verilen hayvan türü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dağlıç koyunu
• B) Kıl keçisi
• C) Karaman koyunu
• D) Tiftik keçisi ✓
• E) Merinos koyunu

Ankara keçisi olarak da bilinen tiftik keçisi, yarı kurak bozkır koşullarına uyumludur. Moher adı verilen değerli lifi tekstil sanayisinde kullanılır. Ankara ve Siirt çevresi önemli yetiştirme alanlarıdır.

14. Türkiye'nin güneş enerjisi potansiyeli yüksek olmakla birlikte santral verimi iklim ve yer şekillerine göre değişir. Güneş enerjisi santralleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

• A) Ege kıyılarında dağların uzanış yönü güneş panellerinin verimini düşürür. ✓
• B) Güneş panellerinin üzerinin tozla kaplanması santrallerin enerji verimliliğini düşürür.
• C) Doğu Karadeniz kıyıları, bulutluluk oranının yüksek olması nedeniyle verimsizdir.
• D) Güneydoğu Anadolu, güneşlenme süresinin uzunluğuyla yüksek potansiyele sahiptir.
• E) İç Anadolu'daki geniş düzlükler devasa santral kurulumunu kolaylaştırır.

Güneş santralleri uzun güneşlenme süresi ve düşük bulutluluk ister. Güneydoğu ve İç Anadolu bu açıdan elverişliyken Doğu Karadeniz'in bulutlu yapısı verimi sınırlar. Panellerin tozlanması da üretimi azaltır. Ege'de dağların denize dik uzanmasının panel verimini doğrudan düşüren bir etkisi yoktur.

15. Isıya, aşınmaya ve kimyasallara dayanıklı olduğu için geçmişte gemilerde, fren balatalarında ve yalıtım malzemelerinde kullanılmıştır. Kanserojen etkisi nedeniyle Türkiye'de ve birçok ülkede kullanımı yasaklanan maden hangisidir?

• A) Asbest ✓
• B) Wolfram
• C) Kükürt
• D) Bor
• E) Cıva

Amyant olarak da bilinen asbest, ısıya ve aşınmaya dayanıklı lifli bir mineraldir. Geçmişte yalıtım ve fren balatalarında kullanılmıştır. Liflerinin solunması ciddi akciğer hastalıkları ve kanser riski oluşturduğu için Türkiye'de kullanımı yasaklanmıştır.

16. Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan fabrikalarla ilgili aşağıdaki şehir-sanayi kolu eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) İzmit - Kâğıt
• B) Kayseri - Uçak
• C) Kırıkkale - Demir-çelik ✓
• D) Alpullu - Şeker
• E) Nazilli - Kumaş

Türkiye'nin ilk büyük demir-çelik tesisi Karabük'te kurulmuştur. Kırıkkale savunma sanayisi ve çelik üretimiyle öne çıksa da ilk demir-çelik fabrikasının kuruluş yeri değildir.

17. Aşağıdaki il merkezlerinden hangisine demir yoluyla ulaşılabilir?

• A) Kayseri ✓
• B) Muğla
• C) Antalya
• D) Sinop
• E) Rize

Kayseri Türkiye'nin ana demir yolu güzergâhlarından biri üzerindedir ve farklı yönlerle bağlantısı bulunur. Muğla, Antalya, Sinop ve Rize il merkezlerine demir yolu ulaşımı sağlanmaz.

18. Aşağıdaki şehirlerden hangisi Türkiye'de kongre turizminin en gelişmiş olduğu merkezdir?

• A) Bursa
• B) İstanbul ✓
• C) Trabzon
• D) Aydın
• E) Mersin

İstanbul; güçlü ulaşım bağlantıları, yüksek konaklama kapasitesi, geniş toplantı olanakları ve uluslararası bilinirliğiyle Türkiye'nin başlıca kongre turizmi merkezidir.