Deneme 30

1. Bilecik ile Erzincan kent merkezleri yaklaşık olarak aynı paralel üzerindedir. Buna göre hangi özellik bu iki merkezde farklılık gösterir?

• A) Aynı tarihte öğle vakti gölge boyu
• B) Tan süresi
• C) Aynı tarihte gece-gündüz süre farkı
• D) Güneşin doğuş anı ✓
• E) Çizgisel hız

Aynı enlemdeki merkezlerde çizgisel hız, gece-gündüz süreleri, tan süresi ve Güneş ışınlarının geliş açısı aynıdır. Erzincan daha doğuda yer aldığı için Güneş bu kentte Bilecik'ten önce doğar.

2. Erzincan'ın ocak ayı sıcaklık ortalamasının Giresun'dan düşük olmasını aşağıdaki faktörlerden hangisi açıklamaz?

• A) Nemlilik
• B) Denizellik
• C) Enlem ✓
• D) Yükselti
• E) Karasallık

Erzincan'ın yüksek ve karasal olması kış sıcaklıklarını düşürürken Giresun'da denizellik ile nemlilik ısı kaybını sınırlar. Erzincan daha güneyde yer aldığından iki kent arasındaki fark enlemle açıklanamaz.

3. Ergene Havzası ile Muş Ovası'nda görülen vertisollerin oluşumunda; I. farklı iklim özellikleriyle birlikte arazinin ovalık olması, II. sık akarsu ağı nedeniyle alüvyal toprakların yaygınlaşması, III. kışın su alan toprağın şişerek alt katmandaki malzemeyi yukarı taşıması, IV. kurak mevsimde killi zeminde derin yarıkların açılması özelliklerinden hangileri etkili olur?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) II ve III
• D) II ve IV
• E) III ve IV ✓

Killi yapıdaki vertisoller kurak dönemde derin biçimde çatlar. Yağışlı dönemde suya doyan kil şişer ve çatlaklara dolmuş malzemeyi yeniden yüzeye taşır. Dönen ya da taş doğuran toprak denmesinin nedeni budur; III ve IV doğrudur.

4. Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanması ve arazinin kırıklı olması, çok sayıda coğrafi özellik üzerinde etkili olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu yapının sonuçlarından biri değildir?

• A) Akarsu ağızlarında haliç tipi kıyıların yaygınlaşması ✓
• B) Kıyı ile iç kesimler arası ulaşımın kolay sağlanması
• C) Kıta sahanlığının geniş ve sığ bir özellikte olması
• D) Kıyı şeridinde girinti ve çıkıntının fazla olması
• E) Denizel iklimin iç kesimlere kadar sokulabilmesi

Dağların kıyıya dik uzanması deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasını ve doğu-batı yönlü ulaşımı kolaylaştırır. Kıyı çizgisi girintili çıkıntılı, kıta sahanlığı geniştir ve deltalar gelişmiştir. Haliç oluşumu için güçlü gelgit gerekir; Ege kıyılarında haliçler yaygın değildir.

5. Sularını okyanuslara veya açık denizlere ulaştıramayan alanlar kapalı havza olarak adlandırılır. Buna göre; I. Aras, II. Susurluk, III. Tuz Gölü havzalarından hangileri kapalıdır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Tuz Gölü, kuraklık ve çevresindeki yükseltiler nedeniyle sularını denize ulaştıramayan kapalı bir havzadır (III). Aras Nehri sularını okyanus bağlantısı bulunmayan Hazar'a taşıdığı için onun havzası da kapalı kabul edilir (I). Susurluk ise Marmara Denizi'ne döküldüğünden açık havzadır (II).

6. Türkiye'yi çevreleyen denizlerin tuzluluk, sıcaklık ve ekolojik özellikleri enlem ile özel konuma göre değişir. Denizlerimizle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Karadeniz'in tuzluluk oranı Akdeniz'den daha düşüktür.
• B) Akdeniz kıyılarında deniz turizmi süresi Karadeniz'den uzundur.
• C) Ege Denizi'nde kıta sahanlığı Karadeniz'e göre daha geniştir.
• D) Marmara Denizi, iki farklı denizin özelliklerini yansıtan geçiş alanıdır.
• E) Karadeniz'de deniz canlısı tür çeşitliliği Akdeniz'den daha fazladır. ✓

Karadeniz bol yağış ve akarsu girdisi nedeniyle en düşük tuzluluğa sahip denizimizdir. Plankton zenginliği balık miktarını artırır; ancak yaklaşık 200 metrenin altında oksijensiz ve zehirli gazlı ortam canlı yaşamını sınırlar. Akdeniz'in tuzluluğu daha yüksek olsa da tür çeşitliliği daha fazladır.

7. Türkiye'de yağış miktarı fazla olan sahalar çoğunlukla yoğun nüfuslanmıştır. Aşağıdaki illerden hangisi bu genel durumun dışında kalır?

• A) Mersin
• B) Kırklareli ✓
• C) İstanbul
• D) Antalya
• E) Samsun

Kırklareli'nin Yıldız Dağları kesimi bol yağış alır. Buna rağmen engebeli arazi, ulaşımın sınırlı olması ve ana ulaşım güzergâhlarına uzaklık nüfus yoğunluğunu düşürür.

8. Türkiye'nin nüfus özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

• A) 1960'lı yıllarda Avrupa ülkelerine işçi göçü başlamıştır.
• B) 1939'da Hatay'ın Türkiye'ye katılması toplam nüfusu artırmıştır.
• C) Nüfus artış hızı dönemlere göre değişiklik göstermiştir.
• D) 1950'den sonra kırdan kente yoğun göç yaşanmıştır.
• E) Günümüzde nüfus sayımlarında de facto yöntemi kullanılmaktadır. ✓

Türkiye'de 2007 yılından itibaren kişilerin sürekli ikamet ettiği adresi temel alan Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi kullanılır. Bu yaklaşım de jure yöntemidir; de facto yöntemi ise kişiyi sayım anında bulunduğu yerde kaydeder.

9. Arazi eğimi, engebe ve su kaynaklarının dağılışı düşünüldüğünde; I. Artvin II. Mersin III. Rize IV. Kırşehir illerinden hangilerinin kırsalında dağınık yerleşme daha yaygındır?

• A) I ve II
• B) I ve III ✓
• C) II ve III
• D) III ve IV
• E) II ve IV

Artvin ve Rize'de arazinin engebeli, yağışın bol ve su kaynaklarının yaygın olması kırsal konutların birbirinden uzak kurulmasına neden olur. Bu koşullar dağınık yerleşmeyi destekler.

10. İntansif tarımda sulama, gübreleme ve makine kullanımı yaygın; birim alan verimi yüksektir. Aşağıdaki alanların hangisinde bu yöntemin daha yaygın kullanıldığı söylenebilir?

• A) Menteşe Yöresi
• B) Bozok Platosu
• C) Çukurova ✓
• D) Erzurum-Kars Platosu
• E) Taşeli Platosu

İntansif tarım düz arazi, sulama ve gelişmiş teknik altyapı gerektirir. Çukurova bu koşullara sahip olduğu için modern tarım yaygındır. Menteşe ve Taşeli'de engebe, Erzurum-Kars ve Bozok'ta ise iklim ve sulama koşulları yöntemi sınırlar.

11. Türkiye'de yükseltinin batıdan doğuya artması tarımsal faaliyetleri etkiler. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun sonuçlarından biri değildir?

• A) Doğuya doğru gidildikçe endüstri bitkilerinin ekim alanlarının genişlemesi ✓
• B) Aynı enlem üzerindeki ovalarda tarım ürünlerinin hasat tarihlerinin farklılaşması
• C) Yüksek kesimlerde tarımsal ürün çeşitliliğinin azalarak meraların genişlemesi
• D) Doğu Anadolu'da tarımsal faaliyetlerin yıl içinde daha dar bir zaman dilimine sıkışması
• E) Doğuya doğru gidildikçe tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması

Doğuya doğru yükselti arttıkça sıcaklık düşer, ürünlerin olgunlaşması gecikir ve tarım dönemi kısalır. Yüksek alanlarda ürün çeşitliliği azalırken meralar genişler. Ilıman koşul isteyen endüstri bitkilerinin ekim alanı genişlemez, daralır.

12. Türkiye'de arıcılık, bitki ve ağaç türlerinin çeşitliliğine bağlı olarak farklı alanlarda yapılır. Çam balı üretimiyle öne çıkan yöremiz aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Taşeli Platosu
• B) Doğu Karadeniz Bölümü
• C) Menteşe Yöresi ✓
• D) Erzurum-Kars Platosu
• E) Hakkâri Yöresi

Arıcılık, bitki çeşitliliğinin fazla olduğu dağlık ve ormanlık alanlarda gelişir. Çam ormanlarının geniş yer kapladığı Muğla ve çevresindeki Menteşe Yöresi, çam balı üretiminde öne çıkar. Erzurum-Kars, Hakkâri ve Doğu Karadeniz'de de arıcılık gelişmiştir; ancak bu alanlarda dağ çayırlarına bağlı çiçek balı daha yaygındır.

13. Lifleri solunduğunda ciddi akciğer hastalıklarına ve kanser riskine yol açtığı için kullanımı sınırlandırılan mineral hangisidir?

• A) Asbest ✓
• B) Altın
• C) Boksit
• D) Fosfat
• E) Soda

Asbest, ısıya dayanıklı lifli bir mineraldir. Solunan lifleri akciğerlerde ve akciğer zarında ağır hastalıklara neden olabildiğinden çıkarılması ve kullanılması birçok ülkede yasaklanmış ya da kısıtlanmıştır.

14. Erime sıcaklığı çok yüksek olan ve lamba telleri, röntgen cihazları ile çeşitli elektronik ürünlerde kullanılan maden hangisidir?

• A) Barit
• B) Antimon
• C) Tungsten ✓
• D) Trona
• E) Krom

Volfram olarak da bilinen tungsten, çok yüksek erime noktası ve dayanıklılığı sayesinde lamba tellerinde, elektronik cihazlarda ve özel alaşımlarda kullanılır. Türkiye'de Uludağ çevresinde çıkarılmıştır.

15. Türkiye'deki rafinerilerin kuruluşunda ham madde, ulaşım ve pazar gibi farklı etkenler rol oynamıştır. Buna göre; I. Kırıkkale-Orta Anadolu, II. İzmir-Aliağa, III. İzmit-Tüpraş tesislerinden hangileri deniz yolu avantajıyla kurulmuş ve ithal petrolü işlemektedir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

İzmit-Tüpraş ile İzmir-Aliağa kıyıda bulunduğundan ithal ham petrol gemilerle kolayca ulaştırılır (II ve III). Kırıkkale rafinerisi de ithal petrol işler; ancak kıyıda değildir ve kuruluşunda iç bölgelerin akaryakıt ihtiyacına, yani pazara yakınlık etkili olmuştur.

16. Hasattan sonra kısa sürede bozulan tarımsal ham maddeler, işleme tesislerinin üretim alanına yakın kurulmasını gerektirir. Aşağıdaki sanayi kollarından hangisinde ham maddeye yakınlık zorunluluğu daha fazladır?

• A) Ayçiçek yağı
• B) Sigara ve tütün
• C) Un ve unlu mamuller
• D) Çay işleme ✓
• E) Pamuklu dokuma

Çay yaprakları toplandıktan sonra hızla niteliğini kaybettiği için kısa sürede işlenmelidir. Bu nedenle çay fabrikaları Doğu Karadeniz'deki üretim alanlarının yakınında kurulur. Pamuk, buğday, tütün ve ayçiçeği ise daha kolay depolanıp taşınabilir.

17. Türkiye'nin sanayileşmesi ve ekonomik faaliyetlerinin çeşitlenmesi, ithal edilen ürünlerin miktarını ve türünü de etkilemektedir. Türkiye'nin ithalat yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Enerji kaynakları dış alım faturasında önemli bir yer tutar.
• B) İthalat giderlerinde en büyük payı tarım ürünleri oluşturur. ✓
• C) Dış alım yapılan ülkeler arasında Rusya ve Çin ilk sıralardadır.
• D) Otomotiv sektörü hem ihracatta hem de ithalatta ön sıradadır.
• E) İthalat hacminde sanayi ürünlerinin payı tarım ürünlerinden fazladır.

Türkiye'nin ithalatında enerji, makine, ara malı ve motorlu taşıtlar önemli yer tutar; sanayi ürünlerinin payı tarım ürünlerinden yüksektir. Rusya ve Çin de başlıca ithalat ortakları arasındadır. Bu nedenle en büyük payın tarım ürünlerine ait olduğu ifadesi yanlıştır.

18. T biçimli dikili taşları ve yaklaşık 12 bin yıllık geçmişiyle bilinen, en eski anıtsal inanç merkezlerinden biri sayılan arkeolojik alan hangisidir?

• A) Tuşpa
• B) Göbeklitepe ✓
• C) Kültepe
• D) Truva
• E) Çatalhöyük

Şanlıurfa'da yer alan Göbeklitepe, yaklaşık 12 bin yıllık geçmişi ve T biçimli dikili taşlarla çevrili anıtsal yapıları sayesinde insanlık tarihinin en eski inanç merkezlerinden sayılır.