Deneme 4

1. Türkiye'de yer şekillerinin çeşitliliğine bağlı olarak farklı kıyı tipleri görülür. Aşağıdaki kıyı tiplerinden hangisinin görülmemesi Türkiye'nin mutlak konumuyla doğrudan ilgilidir?

• A) Fiyort kıyı ✓
• B) Ria kıyı
• C) Dalmaçya kıyı
• D) Boyuna kıyı
• E) Enine kıyı

Enine, boyuna, ria ve Dalmaçya kıyıları yer şekilleriyle ilişkilidir. Fiyortlar ise buzulların deniz seviyesine kadar inerek vadileri aşındırdığı yüksek enlemlerde oluşur. Türkiye Orta Kuşak'ta bulunduğu için kıyılarında buzul aşındırması görülmez ve fiyort gelişmez.

2. Denizden gelen nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselmesi orografik yağışlara neden olur. Buna göre aşağıdaki yörelerin hangisinde orografik yağışların payı diğerlerine göre daha azdır?

• A) Yıldız Dağları
• B) Doğu Karadeniz
• C) Menteşe Yöresi
• D) Antalya Bölümü
• E) Ergene Yöresi ✓

Orografik yağış için nemli havayı yükseltecek engebeli ve dağlık bir yüzey gerekir. Doğu Karadeniz, Antalya, Yıldız Dağları ve Menteşe bu koşullara sahiptir. Ergene Yöresi ise alçak ve düze yakın olduğundan yamaç yağışlarının payı düşüktür.

3. Yıllık sıcaklık ortalaması Mardin'de 16,1 °C, Mersin'de 19,1 °C'dir. Bu farkın ortaya çıkmasında; I. nemlilik, II. enlem, III. denizellik faktörlerinden hangileri etkilidir?

• A) Yalnız I
• B) II ve III
• C) I ve III ✓
• D) Yalnız II
• E) Yalnız III

Mardin ile Mersin'in enlemleri birbirine yakındır. Mersin'deki denizellik ve yüksek nem, günlük ve yıllık ısı kaybını sınırlar. Bu nedenle sıcaklık farkında I ve III etkilidir.

4. Türkiye'nin bitki çeşitliliği hakkında verilen ifadelerden hangisi doğru değildir?

• A) Yüzey şekillerinin sade olduğu alanlarda bitki çeşitliliği her zaman daha fazladır. ✓
• B) Köyceğiz çevresindeki sığla ağacı önemli endemik ve relikt türlerdendir.
• C) Yükselti ve bakı farklılıkları kısa mesafede farklı bitki kuşakları oluşturabilir.
• D) İklim çeşitliliği farklı bitki topluluklarının gelişmesini sağlar.
• E) Toprak ve ana kaya çeşitliliği bitki türlerini etkiler.

Bitki çeşitliliğini yüzey şekillerinin sade olması değil, yükselti, bakı ve eğimin kısa mesafelerde değişmesi artırır. Engebeli araziler farklı türler için çeşitli yaşam ortamları meydana getirir.

5. Eğimli yamaçlarda ince malzemeler yer çekiminin etkisiyle aşağıya taşınırken üst kesimlerde iri ve taşlı bir toprak örtüsü kalır. Bu taşlı toprak türü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vertisol
• B) Kolüvyal
• C) Rendzina
• D) Litosol ✓
• E) Regosol

Yamaçlardaki ince malzemeler yer çekimiyle eteklere taşınarak kolüvyal toprakları oluşturur. Üst kesimde kalan, taşınması güç iri ve taşlı malzemeden oluşan sığ topraklara ise litosol denir.

6. Kuzey Anadolu Fay Hattı boyunca çok sayıda tektonik çöküntü ovası sıralanır. Aşağıdaki ovalardan hangisi bu fay kuşağında yer almaz?

• A) Tosya Ovası
• B) Amik Ovası ✓
• C) Suluova
• D) Merzifon Ovası
• E) Erbaa Ovası

Tosya, Merzifon, Suluova ve Erbaa ovaları Kuzey Anadolu Fay Kuşağı üzerindedir. Hatay'daki Amik Ovası ise Doğu Anadolu Fay Sistemi'nin etkilediği tektonik çöküntü alanında bulunur.

7. Dalga ve akıntıların taşıdığı malzemeler sığ koyların önünü kapattığında kıyı set gölleri (lagün) oluşur. I. Büyükçekmece II. Nemrut III. Meke Yukarıdaki göllerden hangileri bu oluşum türüne örnektir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III

Büyükçekmece, bir koyun kıyı kordonuyla denizden ayrılması sonucu oluşmuş lagündür (I). Nemrut volkanik bir kaldera gölü (II), Meke ise maar gölüdür (III). Bu nedenle yalnız Büyükçekmece kıyı set gölüdür.

8. Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin meydana gelmesinde iç kuvvetlerin doğrudan veya dolaylı etkisinden söz edilemez?

• A) Akarsu menderesi ✓
• B) Süphan Dağı
• C) Volkan krateri
• D) Volkanik tüfler üzerinde gelişen peribacaları
• E) Meke Maarı

Akarsu menderesleri, eğimin azaldığı kesimlerde akarsuyun aşındırma ve biriktirme faaliyetleriyle gelişir. Diğer seçenekler volkanizma ürünü ya da volkanik malzeme üzerinde oluşmuş şekillerdir.

9. Aşağıdaki yörelerden hangisinde erozyonu artıran başlıca etken yüksek eğim değil; kuraklık, zayıf bitki örtüsü ve rüzgârdır?

• A) Hakkâri Yöresi
• B) Doğu Karadeniz kıyıları
• C) Konya Karapınar çevresi ✓
• D) Menteşe Yöresi
• E) Teke Yarımadası

Karapınar çevresindeki arazi genellikle düz ve sadedir. Burada kuraklık, gevşek toprak yapısı, seyrek bitki örtüsü ve kuvvetli rüzgârlar erozyonu artırır; diğer yörelerde eğim su erozyonunu güçlendirir.

10. Madencilik ve sanayi faaliyetleri bazı yerleşmelerin göç alarak büyümesini sağlamıştır. I. Batman ve çevresi II. Menteşe Yöresi III. İskenderun ve çevresi Yukarıdaki yörelerden hangilerinde bu etki belirgindir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Batman petrol çıkarımı ve rafineriyle, İskenderun ise liman çevresindeki demir-çelik sanayisiyle büyümüş ve göç almıştır. Menteşe Yöresi'nde engebeli arazi sanayi ve ulaşımı sınırlar. Bu nedenle I ve III doğrudur.

11. Birkaç mahallenin seyrek bir doku içinde birleşmesiyle oluşan; Sinop, Sakarya, Kocaeli ve Bolu çevresinde rastlanan kırsal yerleşme tipi hangisidir?

• A) Dam
• B) Güzle
• C) Divan ✓
• D) Yayla
• E) Mezra

Divan, birden fazla mahallenin birleşmesiyle meydana gelen, dağınık dokulu ve sürekli bir köy altı yerleşmesidir. Batı Karadeniz ve yakın çevresinde yaygın olarak görülür.

12. Güneşlenme isteği yüksek, vertisol topraklara uyumlu ve Türkiye'de özellikle Trakya'da yaygın olarak yetiştirilen ürün hangisidir?

• A) Kayısı
• B) Ayçiçeği ✓
• C) Avokado
• D) Çeltik
• E) Nohut

Ayçiçeği bol güneş isteyen bir yağ bitkisidir. Trakya'da dönen toprak olarak da adlandırılan vertisoller, ayçiçeği üretimi için elverişli koşullar sunar.

13. Koyun yetiştiriciliği Doğu, İç ve Güneydoğu Anadolu'da yoğunlaşırken Karadeniz kıyılarında sınırlıdır. Güncel sıralamada Van, Konya ve Şanlıurfa ilk üçtedir. Karadeniz kıyılarında koyunculuğun gelişmemesinin temel nedeni nedir?

• A) Tarım alanlarının dar ve parçalı olması
• B) Kış aylarında don olaylarının sık görülmesi
• C) Orman altı florasının çok zengin olması
• D) Bölgede kış sıcaklıklarının çok düşük seyretmesi
• E) İklimin her mevsim yağışlı ve nemli olması ✓

Koyun, kısa boylu bozkırların bulunduğu yarı kurak iç kesimlere uyumludur. Van, Konya, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Ankara bu alanda öne çıkar. Karadeniz kıyılarında ise yıl boyu yağış ve nem gür otlaklar oluşturur; bu koşullar koyundan çok büyükbaş hayvancılığa elverişlidir.

14. Bir maden yatağının ekonomik biçimde işletilebilmesi belirli koşullara bağlıdır. Buna göre; I. Tüvenan içindeki tenör oranının yüksek olması, II. Rezerv miktarının uzun yıllar çıkarıma uygun olması, III. Çıkarım alanının aktif fay hatlarına paralel uzanması özelliklerinden hangileri kârlılığı doğrudan artırır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Tenörün yüksek olması aynı miktar cevherden daha fazla saf maden elde edilmesini sağlar. Rezervin büyük olması da tesis yatırımının uzun süre kullanılmasına imkân verir. Fay hatlarına paralellik ise ekonomik kârlılığı doğrudan artıran bir ölçüt değildir. I ve II doğrudur.

15. Elektrik ve elektronik sanayisinde kullanılan bu maden Kastamonu ve Artvin çevresinde çıkarılır; cevherin bir bölümü Samsun'daki tesislerde işlenir. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?

• A) Boksit
• B) Demir
• C) Krom
• D) Kurşun
• E) Bakır ✓

Bakır yüksek elektrik iletkenliği nedeniyle elektrik ve elektronik sanayisinde kullanılır. Küre, Murgul, Çayeli, Ergani ve Maden önemli çıkarım alanlarıdır. Bazı cevherler liman ve ulaşım avantajı bulunan Samsun'daki izabe tesislerinde işlenir.

16. Organize Sanayi Bölgeleri, sanayinin planlı gelişmesini sağlamak ve üretimi uygun alanlarda toplamak amacıyla kurulur. Aşağıdakilerden hangisi bu bölgelerin kuruluş amaçlarından biri değildir?

• A) İşletmelerin altyapı ve enerji maliyetlerini düşürmek
• B) Düzenli kentleşme ve mekânsal planlamaya katkı sağlamak
• C) Çevre kirliliğini belirli alanlarda kontrol altına almak
• D) Verimli tarım alanlarını sanayi altyapısıyla bütünleştirmek ✓
• E) Şehir içinde kalan fabrikaları yerleşim dışına taşımak

OSB'ler ortak altyapı sağlayarak maliyetleri azaltır, fabrikaları yerleşim dışına taşır ve çevre denetimini kolaylaştırır. Kuruluş yeri seçilirken verimli tarım alanlarının korunması esastır. Bu nedenle tarım arazilerini sanayi altyapısıyla bütünleştirmek bir kuruluş amacı değildir.

17. Türkiye'nin ulaşım özellikleri hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi hatalıdır?

• A) Kıyı uzunluğuna rağmen deniz yolu taşımacılığının payı sınırlıdır.
• B) Türkiye'deki bütün limanların demir yolu bağlantısı vardır. ✓
• C) İstanbul Limanı geniş bir hinterlanda sahiptir.
• D) Yurt içi yük ve yolcu taşımacılığında kara yolu öne çıkar.
• E) Dağların uzanışı kara ve demir yolu güzergâhlarını etkiler.

Türkiye'deki limanların tümü demir yolu ağına bağlı değildir. Demir yolu bağlantısına sahip limanlar, yüklerin iç bölgelere taşınmasında önemli bir üstünlük kazanır.

18. Kültür ve Turizm Bakanlığının 2022 verileri esas alındığında Türkiye'ye en çok yabancı ziyaretçi hangi ülkeden gelmiştir?

• A) Rusya Federasyonu
• B) Bulgaristan
• C) İngiltere
• D) İran
• E) Almanya ✓

Bakanlığın 2022 istatistiklerinde Türkiye'ye gelen yabancı ziyaretçi sayısında Almanya ilk sırada, Rusya Federasyonu ise ikinci sırada yer almıştır.