Deneme 9

1. Coğrafi ve jeopolitik konumu, Türkiye'nin bazı bölgesel sorunlarla doğrudan karşılaşmasına neden olur. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biridir?

• A) Kafkasya'daki bölgesel sorunlar
• B) Bosna-Hersek sorunu
• C) Ege Denizi'ndeki FIR hattı sorunu ✓
• D) Libya'daki iç sorunlar
• E) Keşmir sorunu

Uçuş bilgi bölgesini ifade eden Ege Denizi'ndeki FIR hattı, Türkiye ile Yunanistan arasındaki sorun başlıklarından biridir. Konu Türkiye'nin hava sahası ve güvenliğiyle doğrudan bağlantılıdır.

2. Güneybatıdan sıcak ve nemli esen, Ege, Akdeniz ve Marmara'da kış sıcaklıklarını yükselterek karların hızla erimesine yol açabilen rüzgâr hangisidir?

• A) Lodos ✓
• B) Keşişleme
• C) Poyraz
• D) İmbat
• E) Karayel

Güneybatı yönünden gelen Lodos, denizler üzerinden geçtiği için sıcak ve nemlidir. Kış mevsiminde hava sıcaklığını yükselterek ani kar erimelerine yol açabilir.

3. Aşağıdaki durumlardan hangisi Türkiye'nin bitki türü çeşitliliğini artıran etkenler arasında gösterilemez?

• A) Yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi
• B) Farklı toprak ve ana kaya türlerinin bulunması
• C) Yükselti farklılıklarının fazla olması
• D) Son yüzyılda savaşların yaşanması ✓
• E) Orta kuşakta yer alması

Savaşlar bitki çeşitliliğini artıran doğal bir unsur olmadığı gibi yaşam alanlarına zarar da verebilir. İklim, yükselti, yer şekilleri, toprak ve ana kaya farklılıkları ise çeşitli bitkilere uygun ortam oluşturur.

4. Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla, geniş düzlüklerinin ise yüksek plato görünümünde olmasını sağlayan temel jeolojik süreç hangisidir?

• A) Senozoik'in sonlarında arazinin epirojenik olarak yükselmesi ✓
• B) Volkanik faaliyetlerin geniş alanlarda lav örtüleri oluşturması
• C) Anadolu fay hatları boyunca tektonik çöküntülerin yaşanması
• D) Dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetlerinin yavaşlaması
• E) Alp-Himalaya orojeneziyle sıradağların oluşması

Anadolu, dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yakın geniş düzlükler hâline geldikten sonra Senozoik'in sonlarında epirojenik hareketlerle bütünüyle yükselmiştir. Bugünkü yüksek platolar ve fazla ortalama yükselti bu toptan yükselmenin sonucudur. Alp-Himalaya orojenezi sıradağları oluşturmuş olsa da genel yükselmenin temel nedeni epirojenezdir.

5. Kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda, suların kimyasal aşındırmasıyla oluşan geniş düzlüklere karstik ova (polye) denir. Aşağıdaki ovalardan hangisi bu oluşum biçimine örnektir?

• A) Erbaa Ovası
• B) Tercan Ovası
• C) Silifke Ovası
• D) Pasinler Ovası
• E) Kestel Ovası ✓

Kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda kimyasal aşındırma sonucunda çeşitli karstik şekiller gelişir. Bunların en genişlerinden olan polyeler, tarıma elverişli karstik ovalardır ve Türkiye'de özellikle Akdeniz Bölgesi'nde görülür. Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel ve Elmalı bu ovalara örnektir. Silifke bir delta ovası; Erbaa, Tercan ve Pasinler ise tektonik kökenli ovalardır.

6. Aşağıdaki coğrafi oluşum ve bulunduğu yöre eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) Gediz Ovası - Graben alanı
• B) Erzurum Ovası - Tektonik ova
• C) Ergene Havzası - Trakya
• D) Ilgaz Dağları - Kuzey Anadolu Dağları
• E) Karadağ volkanı - Diyarbakır ile Şanlıurfa arası ✓

Diyarbakır ile Şanlıurfa arasındaki volkanik kütle Karacadağ'dır. Karadağ adı ise Karaman çevresindeki volkanik saha için kullanılır.

7. Peribacalarının oluşumu ve dağılışı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

• A) Kalın kalker tabakalarının bulunduğu karstik arazilerde yaygındır. ✓
• B) Ürgüp, Göreme, Narman ve Kula çevresinde örnekleri bulunur.
• C) Sel suları dirençsiz malzemeyi daha hızlı aşındırır.
• D) Akarsu, sel suları ve rüzgâr aşındırması oluşumda etkilidir.
• E) Dirençli kaya parçaları altlarındaki tüfleri aşınmaya karşı koruyabilir.

Peribacaları, volkanik tüflerin sel suları ve rüzgâr tarafından farklı hızlarda aşındırılmasıyla meydana gelir. Kalın kalker tabakaları ise peribacalarının değil, karstik şekillerin oluşum alanıdır.

8. Tarımsal nüfus yoğunluğu, tarımla geçinen nüfusun tarım alanlarına bölünmesiyle hesaplanır. Engebeli yerlerde tarım alanlarının dar olması yoğunluğu yükseltir. Buna göre aşağıdaki bölümlerin hangisinde tarımsal nüfus yoğunluğu daha fazladır?

• A) Konya Bölümü
• B) Ergene Bölümü
• C) Çukurova Bölümü
• D) Hakkâri Bölümü ✓
• E) Çatalca-Kocaeli Bölümü

Hakkâri Bölümü'nde engebeli arazi tarım alanlarını daraltır ve makineleşmeyi güçleştirir. Tarımla uğraşan nüfus sınırlı araziye oranlandığında yoğunluk yüksek çıkar. Ergene, Konya ve Çukurova'da tarım alanları geniş; Çatalca-Kocaeli'de ise tarımla çalışan nüfus az olduğundan yoğunluk daha düşüktür.

9. Türkiye'deki iç göçlerin yönü, nedeni ve demografik özellikleri zaman içinde değişmiştir. Güncel verilere göre iç göç hareketleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Göçe katılan nüfusun önemli bir kısmını çalışma çağındaki gençler oluşturur.
• B) Günümüzde en fazla göç kırsal kesimden büyük şehirlere doğru yapılmaktadır. ✓
• C) Sanayi ve hizmet sektörünün geliştiği merkezler temel çekim alanlarıdır.
• D) Göç hareketleri genel olarak doğu illerinden batı illerine doğrudur.
• E) Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu'daki birçok il net göç vermektedir.

1950'lerden 1990'lara kadar iç göçün temel yönü köylerden büyük kentlereydi. Kırsal nüfusun azalmasıyla günümüzde göçlerin önemli bölümü kentler arasında veya küçük kentlerden büyük kentlere gerçekleşmektedir. Sanayi ve hizmetlerin geliştiği batıdaki büyük merkezler göç alırken Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu'daki birçok il net göç verir. Bu nedenle günümüzde en fazla göçün kırsal kesimden büyük şehirlere yapıldığını söyleyen ifade yanlıştır.

10. Kırsal yerleşme dokusunu su kaynakları ve yer şekilleri etkiler. Suyun az, arazinin düz olduğu yerlerde konutlar su çevresinde toplanır. Aşağıdaki yörelerin hangisinde bu koşullara bağlı toplu yerleşme dokusu yaygındır?

• A) Hakkâri ve çevresi
• B) Menteşe Yöresi
• C) Rize ve çevresi
• D) Şanlıurfa ve çevresi ✓
• E) Taşeli Platosu

Şanlıurfa çevresinde su kaynaklarının sınırlı, arazinin ise sade olması yerleşmelerin su çevresinde kümelenmesine yol açar. Rize'de suyun bol ve arazinin engebeli olması dağınık yerleşmeyi destekler; diğer yörelerde de engebe belirgindir.

11. Soğuğa ve don olaylarına karşı hassas bir tarım ürününün hangi ilde yetiştirilmesi daha uygundur?

• A) Sivas
• B) Ankara
• C) Rize ✓
• D) Kars
• E) Erzurum

Karadeniz'in ılımanlaştırıcı etkisi Rize'de kış sıcaklıklarının fazla düşmesini ve şiddetli donların oluşmasını sınırlar. İç kesimlerde bulunan yüksek illerde ise don tehlikesi daha büyüktür.

12. Manda, sulak ve bataklık ortamları seven bir büyükbaş hayvandır. Aşağıdaki yörelerden hangisi manda yetiştiriciliği için gerekli doğal koşullara sahip değildir?

• A) Şanlıurfa yöresi ✓
• B) Kayseri yöresi
• C) Diyarbakır yöresi
• D) Samsun yöresi
• E) İstanbul yöresi

Manda yetiştiriciliği doğal sulak ve bataklık alanlara ihtiyaç duyar. Samsun, Diyarbakır, İstanbul ve Kayseri çevrelerinde bu koşullar bulunur. Şanlıurfa'da sulu tarım yapılmasına rağmen iklim çok sıcak ve kuraktır; doğal bataklık ekosistemi sınırlı olduğu için manda açısından daha elverişsizdir.

13. Birinci Jeolojik Zaman'da bitki kalıntılarının karbonlaşmasıyla oluşan, yüksek kalorili ve demir-çelik sanayisinde kullanılan bu kaynak Türkiye'de Zonguldak çevresinde çıkarılır. Bu yer altı kaynağı hangisidir?

• A) Asfaltit
• B) Petrol
• C) Doğal gaz
• D) Linyit
• E) Taş kömürü ✓

Taş kömürü, Birinci Jeolojik Zaman'daki bitki kalıntılarının karbonlaşmasıyla oluşmuştur. Türkiye'de Zonguldak-Bartın çevresinde çıkarılır. Karbon oranı ve kalori değeri linyitten yüksek olduğu için demir-çelik sanayisinde enerji kaynağı olarak kullanılır.

14. Türkiye'nin nükleer enerji kaynakları ve bu alandaki çalışmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Santral yer seçiminde deprem riskinin düşük olması gözetilir.
• B) Uranyum ve toryum bu santrallerin temel ham maddesidir.
• C) Türkiye'de toryum madeninden aktif olarak elektrik enerjisi üretilmektedir. ✓
• D) Eskişehir çevresi dünyanın en zengin toryum yataklarına sahiptir.
• E) Mersin Akkuyu santrali soğutma suyunu Akdeniz'den karşılayacaktır.

Uranyum ve toryum nükleer enerji ham maddeleridir. Eskişehir çevresinde önemli toryum, Yozgat Sorgun'da uranyum yatakları bulunur. Akkuyu'nun kıyıda olması soğutma suyu ihtiyacıyla ilgilidir. Türkiye'de toryumdan aktif elektrik üretimi yapılmadığı için bu ifade yanlıştır.

15. Aşağıdaki il ve öne çıkan sanayi tesisi eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) Kars - Süt ürünleri
• B) Bilecik - Seramik
• C) Kayseri - Mobilya
• D) Kırıkkale - Vagon ✓
• E) Balıkesir - Kâğıt

Kırıkkale savunma, petrokimya ve demir-çelik faaliyetleriyle tanınır; vagon üretimiyle öne çıkan bir merkez değildir. Diğer il-sanayi eşleştirmeleri doğrudur.

16. Aşağıdaki ovalardan hangisinde sanayi faaliyetleri daha yoğun biçimde gelişmiştir?

• A) Büyük Menderes Ovası
• B) Ergene Ovası
• C) Amik Ovası
• D) Harran Ovası
• E) Adapazarı Ovası ✓

Adapazarı Ovası, Marmara sanayi kuşağına yakın olması, güçlü ulaşım bağlantıları ve büyük pazarlara kolay erişimi sayesinde seçeneklerdeki en yoğun sanayileşmiş ovadır.

17. Karadeniz ve Akdeniz kıyılarıyla iç kesimler arasındaki kara yolu ulaşımının belirli geçitlerde yoğunlaşmasında; I. iklim özellikleri, II. yeryüzü şekilleri, III. nüfus özellikleri, IV. dağ sıralarının uzanış yönü etmenlerinden hangileri belirleyicidir?

• A) I ve II
• B) II ve IV ✓
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) III ve IV

Kuzey Anadolu Dağları ile Torosların kıyıya paralel uzanan yüksek sıralar oluşturması, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı güçleştirir. Kara yolları bu dağ sıralarını doğal geçitlerden aşmak zorunda kaldığı için II ve IV belirleyicidir.

18. Kış turizmi yüksek, eğimli ve karın uzun süre yerde kaldığı dağlarda gelişir. Buna göre; I. Palandöken, II. Yıldız, III. Davraz dağlarından hangileri bu turizm türü için uygun koşullara sahip değildir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Palandöken ve Davraz yüksek olmaları ve karın uzun süre kalması nedeniyle kayak merkezlerine sahiptir. Yıldız Dağları'nın yükseltisi daha azdır; kar örtüsü yeterince uzun süre kalmadığı için kış turizmi gelişmemiştir. Yalnız II uygunsuzdur.