Genel Tekrar Testi - 12
Elektrik ve elektronik sanayisinde kullanılan bu maden Kastamonu ve Artvin çevresinde çıkarılır; cevherin bir bölümü Samsun'daki tesislerde işlenir. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Elektrik ve elektronik sanayisinde kullanılan bu maden Kastamonu ve Artvin çevresinde çıkarılır; cevherin bir bölümü Samsun'daki tesislerde işlenir. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?
- A) Boksit
- B) Demir
- C) Krom
- D) Kurşun
- E) Bakır ✓
Bakır yüksek elektrik iletkenliği nedeniyle elektrik ve elektronik sanayisinde kullanılır. Küre, Murgul, Çayeli, Ergani ve Maden önemli çıkarım alanlarıdır. Bazı cevherler liman ve ulaşım avantajı bulunan Samsun'daki izabe tesislerinde işlenir.
2. I. Tortum Gölü II. Tuz Gölü III. Van Gölü Verilen göllerden hangilerinden hidroelektrik enerji üretiminde yararlanılır?
- A) I ve II
- B) II ve III
- C) I ve III
- D) Yalnız I ✓
- E) Yalnız III
Tortum Gölü'nün çıkışındaki yükselti farkı hidroelektrik enerji üretimine imkân verir. Dışa akışı olmayan Tuz ve Van göllerinde ise bu yöntemle elektrik üretilmez. Bu nedenle yalnız I doğrudur.
3. Aşağıdaki kentlerden hangisi önemli bir linyit rezervi, bakır işleme tesisi, demir-çelik fabrikası veya petrol rafinerisiyle öne çıkan merkezlerden biri değildir?
- A) Afşin
- B) Samsun
- C) Seydişehir ✓
- D) İskenderun
- E) Aliağa
Afşin linyit rezervleri, Samsun bakır işleme tesisi, İskenderun demir-çelik sanayisi ve Aliağa petrol rafinerisiyle bilinir. Seydişehir'in öne çıkan kaynak ve sanayi faaliyeti ise boksit ile alüminyumdur.
4. I. Linyit II. Rüzgâr III. Jeotermal Bu enerji kaynaklarından hangilerinin oluşumu bulunduğu bölgenin jeolojik özellikleriyle doğrudan bağlantılıdır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) Yalnız III
- D) I ve III ✓
- E) II ve III
Linyit yataklarının meydana gelmesi ve jeotermal suların yüzeye ulaşması jeolojik yapıyla ilişkilidir. Rüzgâr enerjisinde ise basınç farkları ve iklim koşulları belirleyicidir. Bu nedenle I ve III doğrudur.
5. Akarsuların yatak eğimi ve debileri göz önüne alındığında hangi alanın hidroelektrik enerji potansiyeli daha sınırlıdır?
- A) Doğu Karadeniz Bölümü
- B) Çoruh Havzası
- C) Ergene Havzası ✓
- D) Yukarı Fırat Havzası
- E) Hakkâri Bölümü
Ergene Havzası alçak ve eğimi düşük bir arazi yapısına sahiptir. Elektrik üretimi için gerekli yükselti farkı sınırlı olduğundan bölgenin hidroelektrik potansiyeli düşüktür.
6. Akseki ve Seydişehir çevresinde çıkarılan, hafif ve yaygın kullanılan alüminyum metalinin ham maddesi olan maden hangisidir?
- A) Barit
- B) Boksit ✓
- C) Demir
- D) Manganez
- E) Bakır
Alüminyum üretiminde kullanılan temel ham madde boksittir. Türkiye'nin önemli boksit yatakları Akseki-Seydişehir çevresindedir ve cevher Seydişehir'deki tesislerde işlenir.
7. Aşağıdaki santrallerden hangisi su gücüyle değil, linyit kullanarak elektrik üretir?
- A) Orhaneli ✓
- B) Almus
- C) Kemer
- D) Atatürk
- E) Deriner
Atatürk, Almus, Kemer ve Deriner barajlarında hidroelektrik enerji üretilir. Bursa'daki Orhaneli Santrali ise yakıt olarak linyit kullanan termik bir tesistir.
8. Birinci Jeolojik Zaman'da bitki kalıntılarının karbonlaşmasıyla oluşan, yüksek kalorili ve demir-çelik sanayisinde kullanılan bu kaynak Türkiye'de Zonguldak çevresinde çıkarılır. Bu yer altı kaynağı hangisidir?
- A) Asfaltit
- B) Petrol
- C) Doğal gaz
- D) Linyit
- E) Taş kömürü ✓
Taş kömürü, Birinci Jeolojik Zaman'daki bitki kalıntılarının karbonlaşmasıyla oluşmuştur. Türkiye'de Zonguldak-Bartın çevresinde çıkarılır. Karbon oranı ve kalori değeri linyitten yüksek olduğu için demir-çelik sanayisinde enerji kaynağı olarak kullanılır.
9. Guleman krom yatakları ile Maden ilçesindeki bakır yataklarının bulunduğu il aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Malatya
- B) Elazığ ✓
- C) Batman
- D) Manisa
- E) Bursa
Hem Guleman'daki krom yatakları hem de Maden ilçesindeki bakır yatakları Elazığ sınırları içinde bulunur. Bu kaynaklar ilin madencilik açısından önemini artırır.
10. Aşağıdaki merkez-maden eşleştirmelerinden hangisinde çıkarılan veya işlenen maden yanlış verilmiştir?
- A) Ankara-Beypazarı - Trona
- B) Seydişehir - Bakır ✓
- C) Guleman - Krom
- D) Muş - Barit
- E) Mardin - Fosfat
Seydişehir bakırla değil, boksit yatakları ve alüminyum tesisleriyle öne çıkar. Diğer merkezler karşılarında verilen madenlerin önemli çıkarım alanlarıdır.
11. Türkiye arazisinin büyük bölümü Üçüncü Jeolojik Zaman'da oluştuğundan linyit yatakları ülke genelinde yaygındır. Linyit ve kullanım alanlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Kalori değeri düşük olduğundan taşıma maliyeti yüksektir.
- B) Afşin-Elbistan havzası en büyük rezerv alanlarından biridir.
- C) Hemen her coğrafi bölgede çıkarımı yapılmaktadır.
- D) Çıkarım alanları ile termik santrallerin konumları yakındır.
- E) Demir-çelik sanayisinde demirin eritilmesinde temel yakıttır. ✓
Afşin-Elbistan, Soma ve Tunçbilek gibi havzalardan çıkarılan linyitin kalori değeri düşüktür. Taşıma maliyetini azaltmak için çoğunlukla çıkarıldığı yere yakın termik santrallerde kullanılır. Demir-çelik sanayisinin gerektirdiği yüksek ısıyı sağlayamadığından bu alanda linyit yerine taş kömürü tercih edilir.
12. Aşağıdaki özelliklerden hangisi bir maden yatağının ekonomik biçimde işletilmesine katkı sağlamaz?
- A) Yatağın yüzeyden çok derinde bulunması ✓
- B) Tenör oranının yüksek olması
- C) Rezervin yeterli olması
- D) Pazar talebinin bulunması
- E) Çıkarma ve taşıma maliyetlerinin düşük olması
Maden yatağının yüzeyden çok derinde olması çıkarma giderlerini yükseltir ve işletmeyi güçleştirir. Rezervin yeterli, tenörün yüksek, talebin güçlü ve maliyetlerin düşük olması ise ekonomik işletmeyi kolaylaştırır.
13. Türkiye'nin jeolojik yapısı bazı madenlerde güçlü bir ihracatçı olmasını sağlarken bazılarında dışa bağımlılık yaratmıştır. Buna göre; I. Feldispat II. Fosfat III. Trona yer altı kaynaklarından hangileri Türkiye'nin ihracatında önemli yer tutar?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve III ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Türkiye'de her madenin rezervi iç talebi karşılayacak düzeyde değildir. Cam, seramik ve porselende kullanılan feldispat (I) ile doğal soda külünün ham maddesi olan trona (III), rezerv ve ihracat bakımından öne çıkar. Gübre üretiminde kullanılan fosfatın (II) rezervi ise yetersiz olduğundan önemli ölçüde ithalat yapılır.
14. Petrol ve doğal gaz aramalarında açılan derin sondaj kuyularında kullanılan bir madendir. Antalya'nın Alanya ve Gazipaşa çevresinde çıkarılan bu kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Barit ✓
- B) Trona
- C) Asbest
- D) Boksit
- E) Fosfat
Barit, yoğunluğu sayesinde petrol ve doğal gaz sondajlarında kullanılan çamurun önemli bileşenlerinden biridir. Türkiye'deki başlıca çıkarım alanları arasında Alanya ve Gazipaşa çevresi bulunur.
15. Türkiye'de demir madeninin çıkarımı ve işlenmesiyle ilgili; I. Sivas (Divriği) ve Malatya (Hekimhan) en önemli çıkarım alanlarıdır. II. İskenderun'daki demir-çelik fabrikasının kuruluş yeri seçiminde enerji kaynağına yakınlık etkili olmuştur. III. Kırıkkale'deki tesislerde işlenen demir, savunma sanayisinin ham maddesi olarak kullanılmaktadır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve III ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Divriği ve Hekimhan önemli demir çıkarım alanlarıdır. Kırıkkale'deki demir-çelik tesisleri savunma sanayisine ham madde sağlar. İskenderun tesisinin yer seçiminde enerji kaynağı değil liman ve ulaşım avantajı belirleyicidir. I ve III doğrudur.
16. Samsun, Artvin ve Elazığ illerinin üçünde de görülen sanayi faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bakır işleme ✓
- B) Kâğıt
- C) Otomotiv
- D) Petrol rafinerisi
- E) Cam
Samsun ile Artvin'in Murgul ve Elazığ'ın Maden çevreleri bakırın çıkarılması ya da işlenmesiyle öne çıkar. Bu üç ilde ortak olan faaliyet bakır işlemedir.
17. Türkiye'nin jeopolitik konumu, enerji üreticisi ülkeler ile enerjiyi tüketen sanayi ülkeleri arasında stratejik bir köprü oluşturmasını sağlamıştır. Aşağıdaki projelerden hangisi Türkiye'nin enerji koridoru rolünü destekleyen boru hatlarından biri değildir?
- A) Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı
- B) Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı
- C) TürkAkım Doğalgaz Boru Hattı
- D) Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı
- E) Mavi Tünel Su Taşıma Projesi ✓
TANAP Azerbaycan doğal gazını, Bakü-Tiflis-Ceyhan Hazar petrolünü, TürkAkım Rus doğal gazını ve Kerkük-Yumurtalık hattı Irak petrolünü taşır. Bu projeler Türkiye'nin enerji koridoru niteliğini güçlendirir. Mavi Tünel ise enerji taşımacılığıyla ilgili değildir; KOP kapsamında Göksu sularını Konya Ovası'na aktararak sulama ihtiyacını karşılar.
18. Kastamonu'nun Küre ve Rize'nin Çayeli çevresinde ortak olarak çıkarılan maden hangisidir?
- A) Antimon
- B) Krom
- C) Çinko
- D) Bakır ✓
- E) Boksit
Küre ile Çayeli, Türkiye'nin başlıca bakır yataklarının bulunduğu merkezler arasındadır. Her iki yörede de metalik maden üretiminde bakır önem taşır.
19. Türkiye'nin yüksek ve engebeli yapısı, akarsu eğimini ve akış hızını artırarak hidroelektrik potansiyeli yükseltmiştir. Hidroelektrik enerji üretimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Marmara Bölgesi'nde yer şekillerinin sade olması üretim potansiyelini düşürmüştür.
- B) Doğu Anadolu'da yatak eğiminin fazla olması potansiyeli artırmıştır.
- C) Akım miktarının artmasına bağlı olarak en yüksek üretim sonbahardadır. ✓
- D) Enerji üretimi yıllara göre yağış rejimine bağlı olarak dalgalanır.
- E) Keban, Karakaya ve Atatürk barajları en önemli üretim merkezlerindendir.
Yükseltinin batıdan doğuya artması, Doğu Anadolu akarsularının eğimini ve hidroelektrik potansiyelini yükseltir; daha düz olan Marmara'da potansiyel düşüktür. Kar erimeleri ve ilkbahar yağışları debiyi artırdığı için üretim kapasitesi genellikle ilkbaharda yükselir. Yaz kuraklığının ardından sonbaharda su seviyesi çoğu akarsuda daha düşüktür.
20. Aşağıdaki maden ile çıkarıldığı yer eşleştirmelerinden hangisi hatalıdır?
- A) Asfaltit - Silopi (Şırnak)
- B) Krom - Akseki (Antalya) ✓
- C) Bakır - Murgul (Artvin)
- D) Linyit - Tunçbilek (Kütahya)
- E) Bakır - Küre (Kastamonu)
Akseki çevresi kromdan çok boksit yataklarıyla bilinir. Antalya'da ferrokrom tesisi bulunması Akseki'yi önemli bir krom çıkarım merkezi yapmaz; diğer eşleştirmeler doğrudur.
21. Doğada sıvı bulunan tek metal olarak bilinen, eczacılık ve elektrik-elektronikte kullanılan bu maden İzmir-Ödemiş ile Konya-Sarayönü çevresinde çıkarılmıştır. Bu maden hangisidir?
- A) Antimon
- B) Krom
- C) Kurşun
- D) Manganez
- E) Cıva ✓
Cıva, doğada sıvı hâlde bulunan tek metaldir ve eczacılık ile elektrik-elektronik alanlarında kullanılır. Önemli yatakları Ödemiş, Karaburun ve Sarayönü çevresindedir. Zehirli yapısı nedeniyle günümüzde üretimi yapılmamakta, ihtiyaç ithalatla karşılanmaktadır.
22. Doğada çoğunlukla birlikte bulunan kurşun ve çinko, galvanizleme ve akü üretiminde kullanılır. Bu madenlerin birlikte çıkarıldığı önemli merkezler hangileridir?
- A) Eskişehir (Seyitgazi) - Kütahya (Emet)
- B) Sivas (Divriği) - Malatya (Hekimhan)
- C) Artvin (Murgul) - Kastamonu (Küre)
- D) Kayseri (Zamantı) - Elazığ (Keban) ✓
- E) Konya (Seydişehir) - Antalya (Akseki)
Çinko paslanmayı önleyen galvaniz kaplamada, kurşun ise akü yapımında kullanılır. Bu iki maden Türkiye'de Kayseri'nin Zamantı yöresi ile Elazığ'ın Keban çevresinde birlikte çıkarılır.
23. Bazı sanayi ürünleri Türkiye'nin ihracatında yüksek döviz geliri sağlar. I. Motorlu kara taşıtları ve parçaları II. Kimyevi maddeler ve mamulleri III. Ham petrol ve doğal gaz Yukarıdakilerden hangileri başlıca ihracat grupları arasındadır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) I ve III
- E) II ve III
Motorlu kara taşıtları ve kimyevi ürünler Türkiye'nin yüksek gelir sağlayan ihracat grupları arasındadır. Ham petrol ve doğal gaz ise yerli üretimin yetersizliği nedeniyle daha çok ithal edilen enerji kaynaklarıdır. I ve II doğrudur.
24. Yüksek sıcaklıklara dayanıklı olduğu için uzay ve havacılık sanayisinde ve özel çeliklerin üretiminde kullanılan stratejik madenin Türkiye'deki önemli rezervi Uludağ çevresindedir. Bu maden aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Manganez
- B) Boksit
- C) Wolfram ✓
- D) Krom
- E) Antimon
Wolfram, diğer adıyla tungsten, çok yüksek sıcaklıklara dayanır. Bu nedenle uzay, havacılık ve savunma sanayisinde kullanılır. Türkiye'deki en önemli yataklarından biri Bursa'daki Uludağ çevresindedir.
25. Petrol kökenli, katı ve yarı kömürleşmiş bir yakıttır. Şırnak ve Silopi çevresinde çıkarılarak elektrik üretiminde kullanılır. Özellikleri verilen enerji kaynağı hangisidir?
- A) Asfaltit ✓
- B) Bitümlü şist
- C) Linyit
- D) Taş kömürü
- E) Antrasit
Asfaltit petrol kökenli, katı bir fosil yakıttır. Türkiye'de Şırnak-Silopi çevresinde çıkarılır ve termik santrallerde yakılarak elektrik üretiminde değerlendirilir.