Genel Tekrar Testi - 49
Aşağıdaki coğrafi oluşum ve bulunduğu yöre eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki coğrafi oluşum ve bulunduğu yöre eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?
- A) Gediz Ovası - Graben alanı
- B) Erzurum Ovası - Tektonik ova
- C) Ergene Havzası - Trakya
- D) Ilgaz Dağları - Kuzey Anadolu Dağları
- E) Karadağ volkanı - Diyarbakır ile Şanlıurfa arası ✓
Diyarbakır ile Şanlıurfa arasındaki volkanik kütle Karacadağ'dır. Karadağ adı ise Karaman çevresindeki volkanik saha için kullanılır.
2. Peribacalarının oluşumu ve dağılışı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?
- A) Kalın kalker tabakalarının bulunduğu karstik arazilerde yaygındır. ✓
- B) Ürgüp, Göreme, Narman ve Kula çevresinde örnekleri bulunur.
- C) Sel suları dirençsiz malzemeyi daha hızlı aşındırır.
- D) Akarsu, sel suları ve rüzgâr aşındırması oluşumda etkilidir.
- E) Dirençli kaya parçaları altlarındaki tüfleri aşınmaya karşı koruyabilir.
Peribacaları, volkanik tüflerin sel suları ve rüzgâr tarafından farklı hızlarda aşındırılmasıyla meydana gelir. Kalın kalker tabakaları ise peribacalarının değil, karstik şekillerin oluşum alanıdır.
3. Aşağıdaki ovalardan hangisinde sanayi faaliyetleri daha yoğun biçimde gelişmiştir?
- A) Büyük Menderes Ovası
- B) Ergene Ovası
- C) Amik Ovası
- D) Harran Ovası
- E) Adapazarı Ovası ✓
Adapazarı Ovası, Marmara sanayi kuşağına yakın olması, güçlü ulaşım bağlantıları ve büyük pazarlara kolay erişimi sayesinde seçeneklerdeki en yoğun sanayileşmiş ovadır.
4. Kış turizmi yüksek, eğimli ve karın uzun süre yerde kaldığı dağlarda gelişir. Buna göre; I. Palandöken, II. Yıldız, III. Davraz dağlarından hangileri bu turizm türü için uygun koşullara sahip değildir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II ✓
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Palandöken ve Davraz yüksek olmaları ve karın uzun süre kalması nedeniyle kayak merkezlerine sahiptir. Yıldız Dağları'nın yükseltisi daha azdır; kar örtüsü yeterince uzun süre kalmadığı için kış turizmi gelişmemiştir. Yalnız II uygunsuzdur.
5. Yerel rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkisinde geldikleri yön belirleyicidir. Yazın Balkanlar'dan Ege kıyılarına esen etezyen rüzgârının havayı serinletmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deniz üzerinden gelerek bol nem taşıması
- B) Yüksek basınç alanından alçak basınca esmesi
- C) Dar bir alanda etkili olan vadi meltemi olması
- D) Kuzeyden gelen bir hava akımı olması ✓
- E) Dağların kıyı çizgisine dik uzanması
Türkiye Kuzey Yarım Küre'dedir. Daha yüksek enlemlerden, yani kuzeyden gelen hava akımları sıcaklığı düşürür. Etezyenin serinletici etkisi de Balkanlar üzerinden kuzeyden gelmesinden kaynaklanır; bu özellik deniz meltemiyle karıştırılmamalıdır.
6. Doğu Anadolu'nun kuzeyinde görülen aşağıdaki özelliklerden hangisi yer şekillerinin etkisiyle açıklanamaz?
- A) Tarımsal faaliyetlerin sınırlı olması
- B) Halkın hayvancılığa yönelmesi
- C) Oltu taşı gibi yer altı kaynaklarının dağılışı ✓
- D) Kara yolu ulaşımının zor olması
- E) Çernezyom toprakların görülmesi
Yüksek ve engebeli arazi iklimi sertleştirir; tarımı sınırlar, hayvancılığı öne çıkarır ve ulaşımı güçleştirir. Çayır örtüsü çernezyomların gelişimini destekler. Oltu taşı gibi yer altı kaynaklarının dağılışı ise jeolojik yapıya bağlıdır.
7. Akarsuların sularını denizlere ulaştıramadığı alanlar kapalı havza olarak adlandırılır. Türkiye'deki kapalı havzaların özellikleri ve dağılışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) İklimin kurak olması ve buharlaşma şiddeti havza oluşumunu destekler.
- B) Van Gölü havzasının kapalı hale gelmesinde volkanik setleşme rol oynamıştır.
- C) Gideğeni olmayan bu alanların suları genellikle tuzlu veya sodalıdır.
- D) Oluşumlarında etrafı dağlarla çevrili çanaklaşmış araziler etkilidir.
- E) Yüz ölçümü bakımından en geniş kapalı havza Göller Yöresi'dir. ✓
Kuraklık, güçlü buharlaşma ve çevrenin dağlarla kuşatılması kapalı havza oluşumunu destekler. Dışarı akışı olmayan göllerde tuzluluk veya sodalılık artabilir. Van Gölü'nün kapanmasında volkanik set etkili olmuştur. Türkiye'nin en geniş kapalı havzası Göller Yöresi değil, Tuz Gölü çevresidir.
8. Türkiye'deki göllerin oluşumu, dağılışı ve ekonomik kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Kapalı havza göllerinin suları genellikle tuzlu veya sodalıdır.
- B) Göller Yöresi'nde karstik ve tektonik süreçler birlikte etkilidir.
- C) Yükseltisi en fazla olan göller Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir.
- D) Doğal göllerin hiçbirinden elektrik enerjisi üretiminde yararlanılamaz. ✓
- E) Göllerin coğrafi dağılışı ülke genelinde dengesiz bir yapıdadır.
Kapalı havza göllerinde tuzluluk veya sodalılık artabilir ve göller ülke geneline dengeli dağılmamıştır. Doğu Anadolu'daki göller yüksek rakımlıdır. Tortum, Hazar, Eğirdir ve Kovada gibi bazı doğal göllerin gideğenlerinden elektrik üretiminde yararlanılır; dolayısıyla hiçbir doğal gölden enerji üretilmediği ifadesi yanlıştır.
9. Türkiye'deki rüzgâr enerjisi potansiyeli ve santrallerin dağılışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) İç Anadolu'daki geniş düzlükler en yüksek potansiyele sahiptir. ✓
- B) Ege Bölgesi'nde dağların uzanışı rüzgâr koridorları oluşturur.
- C) Marmara Bölgesi'nde boğazlar çevresi önemli potansiyele sahiptir.
- D) Üretim miktarı yıllar ve mevsimler arasında dalgalanır.
- E) Santral kurulumunda yer şekillerinin yönlendirici etkisi gözetilir.
Rüzgâr enerjisinde hızın yanında süreklilik önemlidir. Ege kıyıları ve Marmara'daki boğaz çevreleri güçlü rüzgâr koridorlarına sahiptir. İç Anadolu'nun düzlükleri bulunsa da en yüksek potansiyel burada değildir. Üretim iklim koşullarına göre dalgalanabilir.
10. Doğu Anadolu'da faylanmayla oluşan Erzurum, Pasinler ve Muş gibi yüksek tektonik ovalar bulunur. Bu ovalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Etrafları yüksek dağlarla çevrili olduğundan ulaşım geçitlerle sağlanır.
- B) Yıl içindeki donlu gün sayısı kıyı ovalarına göre fazladır.
- C) Fay hatları üzerinde yer aldıkları için tektonik deprem riski taşırlar.
- D) Kış aylarında çanak şeklindeki bu alanlara soğuk hava çöker.
- E) Tarımsal üretimde makine kullanımı yer şekillerinden dolayı zordur. ✓
Bu ovaların tabanları düz olduğundan tarım makinelerinin kullanımı yer şekilleri nedeniyle zor değildir. Yüksek rakım donlu gün sayısını artırır; çevredeki dağlar ulaşımı geçitlere yönlendirir. Faylı yapıları da deprem riskini yükseltir.
11. İstanbul ve Çanakkale boğazları, Kuvaterner'de eski akarsu vadilerinin deniz altında kalmasıyla oluşmuş ria tipi kıyılardır. Bu oluşum, Türkiye'nin jeolojik geçmişinde aşağıdakilerden hangisinin yaşandığını kanıtlar?
- A) Orojenik hareketlerin kıyı çizgisini değiştirdiğine
- B) Buzul çağlarında deniz seviyesinin alçaldığına
- C) Epirojenik çökme hareketlerinin yaşandığına ✓
- D) İklim değişiklikleriyle akarsu debilerinin arttığına
- E) Şiddetli faylanmalarla grabenlerin sular altında kaldığına
Ria kıyıları, akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Kuvaterner'de Egeid karasının epirojenik olarak çökmesiyle deniz suları eski vadilere ilerlemiş ve boğazlar meydana gelmiştir. Bu oluşum faylanmadan çok geniş alanlı epirojenik çökmenin kanıtıdır.
12. Eski akarsu vadilerinin çökme ya da deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması ria tipi kıyıları oluşturur. Aşağıdaki alanlardan hangisi Türkiye'deki ria kıyılarına örnek değildir?
- A) İstanbul Boğazı
- B) Sinop Hamsilos Koyu
- C) Çanakkale Boğazı
- D) Muğla Menteşe kıyıları
- E) Kaş - Finike arası kıyılar ✓
İstanbul ve Çanakkale boğazları, Hamsilos Koyu ve Menteşe kıyıları ria tipine örnektir. Kaş-Finike arasında ise kıyıya paralel uzanan dağ sıralarının sular altında kalmasıyla Dalmaçya tipi kıyılar gelişmiştir.
13. Bakı etkisi nedeniyle Türkiye'deki yerleşmeler çoğunlukla dağların güneye bakan yamaçlarında yoğunlaşır. Bazı kıyı dağlarında ise denizellik bu dağılışı tersine çevirebilir. Aşağıdaki dağların hangisinde bu duruma örnek verilebilir?
- A) Cilo Dağları
- B) Mescit Dağları
- C) Aydın Dağları
- D) Küre Dağları ✓
- E) Bolkar Dağları
Küre Dağları'nın kuzey yamaçları Karadeniz'e dönüktür ve denizin ılımanlaştırıcı etkisinden yararlanır. Güney yamaçlarda karasallık daha belirgin olduğundan yerleşmeler, genel bakı kuralının tersine kuzey yamaçlarda yoğunlaşabilir.
14. Türkiye'de görülen orman ağaçlarıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi hatalıdır?
- A) Meşe, iklim seçiciliği görece az olduğu için geniş alana yayılır.
- B) Kızılçam, Türkiye'de ormanların üst sınırını oluşturan ağaç türüdür. ✓
- C) Ladin, özellikle nemli Doğu Karadeniz dağlarında yayılış gösterir.
- D) Köknar; Uludağ, Kazdağları, Toroslar ve Doğu Karadeniz'de görülebilir.
- E) Ardıç, Türkiye'nin farklı bölgelerinde yayılış gösterebilir.
Sıcaklık isteği fazla olan kızılçam daha çok alçak kesimlerde yetişir. Orman üst sınırına yaklaşıldığında ise sarıçam gibi düşük sıcaklıklara dayanıklı türler öne çıkar.
15. Türkiye arazisinin önemli bir bölümünü şekillendiren Alp-Himalaya orojeneziyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A) Kuzey Anadolu Dağları'nın kıvrılarak yükselmesini sağlamıştır.
- B) Zonguldak çevresindeki taş kömürü yataklarını oluşturmuştur. ✓
- C) Üçüncü Jeolojik Zaman'da en şiddetli evresini yaşamıştır.
- D) Arabistan ve Avrasya levhalarının sıkıştırmasıyla tetiklenmiştir.
- E) Batı Anadolu'daki kırık dağlarının oluşumunda etkili olmuştur.
Türkiye'nin günümüzdeki dağlık görünümü büyük ölçüde Üçüncü Jeolojik Zaman'daki Alp-Himalaya orojenezi sırasında oluşmuştur. Levhaların sıkıştırması Toroslar ile Kuzey Anadolu Dağları'nı kıvrımlandırmış, Batı Anadolu'da ise kırıklı yapının gelişmesine katkı sağlamıştır. Zonguldak çevresindeki taş kömürü yatakları ise bu süreçten çok daha önce, Birinci Jeolojik Zaman'da oluşmuştur.
16. Mardin'in Mazıdağı ilçesinde çıkarılan ve yapay gübre üretiminde ham madde olarak kullanılan maden hangisidir?
- A) Fosfat ✓
- B) Barit
- C) Volfram
- D) Cıva
- E) Boksit
Gübre sanayisinin temel girdilerinden biri fosfattır. Türkiye'nin başlıca fosfat yatakları Mardin'e bağlı Mazıdağı çevresinde yer alır.
17. Sanayi yatırımları için sermaye, teknoloji ve ham madde gerekir. Türkiye'de engebeli ve ulaşımı güç alanlarda ticaret sınırlı kaldığından sermaye birikimi ve sanayileşme genellikle yavaştır. Aşağıdaki yörelerden hangisi bu genellemenin dışında kalır?
- A) Teke Yöresi
- B) Hakkâri Yöresi
- C) Menteşe Yöresi
- D) Taşeli Platosu
- E) Ergene Havzası ✓
Hakkâri, Taşeli, Teke ve Menteşe'nin engebeli yapısı ulaşımı ve büyük sanayi yatırımlarını sınırlar. Ergene Havzası ise geniş düzlükleri, güçlü ulaşım ağı ve İstanbul pazarına yakınlığı sayesinde modern tarım ile sanayinin geliştiği, sermaye birikiminin yüksek olduğu bir alandır. Bu nedenle genellemenin dışında kalır.
18. İklim koşulları benzer olan iki bölgede aşağıdaki özelliklerden hangisinin de birbirine yakın olması beklenir?
- A) Akarsu rejimleri ✓
- B) Mutlak yükseltileri
- C) Jeolojik yapıları
- D) Yer altı zenginlikleri
- E) Tektonik özellikleri
Akarsuların yıl içindeki akım değişimleri; yağışın mevsimlere dağılışı, yağış türü ve kar erimeleri gibi iklim unsurlarından etkilenir. Bu yüzden benzer iklim bölgelerinde akarsu rejimleri de benzerlik gösterir.
19. Aşağıdaki dağlardan hangisi bağlı olduğu dağ sistemi bakımından diğerlerinden ayrılır?
- A) Dedegöl Dağları
- B) Bolkar Dağları
- C) Binboğa Dağları
- D) Mercan Dağları ✓
- E) Sultan Dağları
Sultan, Dedegöl, Bolkar ve Binboğa dağları Toros Dağları sistemi içinde değerlendirilir. Mercan Dağları ise Doğu Anadolu'da, Toros sisteminin kuzeyinde bulunur.
20. Karstik arazilerde suların taşıdığı kalsiyum karbonatın çökelmesi çeşitli birikim şekilleri oluşturur. Aşağıdakilerden hangisi bu kimyasal tortulanma sürecinin ürünü değildir?
- A) Taşeli Platosu'ndaki lapyalar ✓
- B) Karain Mağarası'ndaki sütunlar
- C) Damlataş Mağarası'ndaki sarkıtlar
- D) Dim Mağarası'ndaki dikitler
- E) Denizli'deki basamaklı travertenler
Sarkıt, dikit ve sütun mağaralarda kirecin çökelmesiyle; traverten ise yüzeye çıkan kireçli suların tortulanmasıyla oluşur. Lapya ise kalkerin yağmur ve kar sularıyla çözünmesi sonucu oluşan küçük bir karstik aşındırma şeklidir.
21. Buzulların yüksek dağlarda açtığı çanaklara su dolmasıyla sirk gölleri oluşur. Buna göre; I. Hakkâri Cilo Dağları, II. Rize Kaçkar Dağları, III. Şanlıurfa Karacadağ alanlarının hangilerinde sirk gölleri görülmesi beklenir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Türkiye'de buzul şekilleri yalnızca yüksek dağlarda gelişmiştir. Cilo ve Kaçkar dağlarında sirk gölleri bulunur. Yayvan bir kalkan volkanı olan Karacadağ'da ise yükselti ve topoğrafya buzul şekilleri için uygun değildir. I ve II doğrudur.
22. Türkiye'deki bazı yöreler yer şekilleri, iklim veya kayaç yapısı nedeniyle seyrek nüfuslanmıştır. Aşağıdakilerden hangisinde temel neden kayaç yapısıdır?
- A) Taşeli Platosu ✓
- B) Yıldız Dağları Bölümü
- C) Tuz Gölü Havzası
- D) Hakkâri Yöresi
- E) Menteşe Yöresi
Menteşe, Hakkâri ve Yıldız Dağları'nda engebe; Tuz Gölü çevresinde kuraklık nüfusu sınırlar. Taşeli Platosu'nda kalkerli ve geçirimli arazi yüzey sularını azaltır, tarımı ve yerleşmeyi güçleştirir. Bu nedenle belirleyici etken kayaç yapısıdır.
23. Rize-Erzurum güzergâhında, kışın yoğun kar nedeniyle kapanabilen dağ geçidine alternatif olarak kesintisiz ulaşım sağlayan tünel hangisidir?
- A) Cankurtaran
- B) Ovit ✓
- C) Ilgaz
- D) Kop
- E) Zigana
Ovit Tüneli, Rize ile Erzurum arasındaki yüksek ve kışın karla kapanabilen Ovit Dağı geçişini kolaylaştırır. Zigana Trabzon-Gümüşhane, Kop ise Bayburt-Erzurum güzergâhındaki önemli tünellerdendir.
24. Aşağıdaki oluşumlardan hangisi levha hareketleriyle ve iç kuvvetlerle ilişkilendirilemez?
- A) Haymana Platosu'nun yükselmesi
- B) Kuzey Anadolu Dağları
- C) Toros Dağları
- D) Kapıdağ Yarımadası ✓
- E) Alp orojenezi
Kapıdağ Yarımadası, bir adanın kıyı oku ve birikim setiyle ana karaya bağlanması sonucu oluşan tombolodur. Bu şekli dalgalar ve kıyı akıntıları meydana getirmiştir; diğer seçenekler iç kuvvetlerle bağlantılıdır.
25. Türkiye'de sıcak su kaynaklarının dağılışı ile diri fayların bulunduğu alanlar büyük ölçüde örtüşür. Bu bilgiden hareketle jeotermal kaynaklarla ilgili aşağıdaki sonuçlardan hangisine kesin olarak ulaşılır?
- A) Karstik arazilerin yaygın olduğu yörelerde su sıcaklık değerleri artar.
- B) Volkanik dağların zirvelerinde sıcak su çıkışları daha fazladır.
- C) Kırıklı yer yapısının bulunduğu bölgelerde enerji potansiyeli yüksektir. ✓
- D) Sadece elektrik üretimi ve konut ısıtmasında kullanılmaktadır.
- E) Masif arazilerin bulunduğu alanlarda kaynak yoğunluğu fazladır.
Yer altına sızan sular derinlerde ısınır ve fay hatları boyunca yüzeye çıkar. Sıcak su kaynaklarıyla diri fayların örtüşmesi, kırıklı alanlarda jeotermal potansiyelin yüksek olduğunu gösterir. Bu kaynaklar elektrik ve ısıtmanın yanında seracılık ve sağlık turizminde de kullanılır.