Genel Tekrar Testi - 64
Türkiye'de aşağıdaki dış kuvvetlerden hangisi, karstik arazilerin oluşumunda en etkilidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'de aşağıdaki dış kuvvetlerden hangisi, karstik arazilerin oluşumunda en etkilidir?
- A) Akarsular
- B) Rüzgarlar
- C) Buzullar
- D) Yeraltı suları ✓
- E) Dalgalar
Karstik şekiller (obruk, mağara, düden, polye) kireçtaşı arazilerde yeraltı sularının eritmesiyle oluşur. Türkiye'de özellikle Akdeniz ve Batı Anadolu'da yaygındır.[reference:2]
2. Türkiye'de aşağıdaki akarsulardan hangisi, Türkiye sınırları içinde doğar ve denize dökülür?
- A) Fırat
- B) Dicle
- C) Kızılırmak ✓
- D) Aras
- E) Çoruh
Kızılırmak, Türkiye sınırları içinde doğar (İmranlı, Sivas) ve Karadeniz'e dökülür. Fırat, Dicle, Aras ve Çoruh sınır ötesine geçerek denize ulaşan akarsulardır.
3. Aşağıdaki buzul şekillerinden hangisi, buzulların erimesi sonucu oluşan göllerdir?
- A) Sirk (buzul yalağı)
- B) Moren
- C) Buzul gölleri ✓
- D) Hörgüç kaya
- E) Fiyord
Buzul gölleri, buzulların erimesiyle oluşan çanaklarda su birikmesi sonucu meydana gelir. Türkiye'de yüksek dağlarda (Ağrı, Cilo, Kaçkar) görülür.[reference:7]
4. Türkiye'de aşağıdaki kıyı tiplerinden hangisi, fiyort tipi kıyıya örnektir?
- A) Antalya Körfezi
- B) Rize kıyıları ✓
- C) Muğla kıyıları
- D) İzmit Körfezi
- E) Çanakkale Boğazı
Fiyort tipi kıyı, buzul vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşur. Türkiye'de Rize kıyıları (özellikle Doğu Karadeniz) fiyort tipi kıyıya örnektir.[reference:8]
5. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'de iç kuvvetler (endojen) arasında yer almaz?
- A) Orojenez
- B) Epirojenez
- C) Volkanizma
- D) Deprem
- E) Akarsu aşındırması ✓
Akarsu aşındırması dış kuvvet (ekzojen) olup, iç kuvvetler orojenez, epirojenez, volkanizma ve depremlerdir.[reference:9]
6. Türkiye'de aşağıdaki mağaralardan hangisi, karstik arazilerde yeraltı sularının etkisiyle oluşmuştur?
- A) Damlataş Mağarası
- B) Buz Mağarası
- C) Karstik mağaralar
- D) Yeraltı mağaraları
- E) Tümü ✓
Damlataş Mağarası, Karain Mağarası ve diğer karstik mağaralar, kireçtaşı arazilerde yeraltı sularının eritmesiyle oluşmuştur.[reference:11]
7. Türkiye'de aşağıdaki akarsulardan hangisi, en uzun akarsudur?
- A) Kızılırmak ✓
- B) Fırat
- C) Sakarya
- D) Yeşilırmak
- E) Aras
Kızılırmak, Türkiye'nin en uzun akarsuyudur (yaklaşık 1355 km). Fırat'ın büyük kısmı Türkiye dışındadır.
8. Aşağıdaki kıyı tiplerinden hangisi, dalga ve akıntıların biriktirmesiyle oluşan kıyı tipidir?
- A) Fiyort
- B) Haliç
- C) Dalmaçya
- D) Kumsal ✓
- E) Graben
Kumsal (plaj) kıyıları, dalgaların taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle oluşur. Türkiye'de Alanya ve Konyaaltı kumsalları örnektir.[reference:15]
9. Aşağıdaki dış kuvvetlerden hangisi, Türkiye'de buzul aşındırma şekillerinin oluşumunda en az etkilidir?
- A) Akarsular
- B) Rüzgarlar
- C) Buzullar ✓
- D) Dalgalar
- E) Yeraltı suları
Türkiye'de buzul aşındırma şekilleri (sirk, moren, buzul gölleri) yüksek dağlarda (Ağrı, Cilo, Kaçkar) görülse de, akarsu ve rüzgar aşındırmasına kıyasla sınırlıdır. Buzullar, alansal olarak en az etkili dış kuvvettir.
10. Aşağıdaki kıyı tiplerinden hangisi, Türkiye'nin batı kıyılarında yaygın olarak görülen ve boyuna kıyı olarak bilinen kıyı tipidir?
- A) Fiyort tipi kıyı
- B) Dalmaçya tipi kıyı ✓
- C) Haliç tipi kıyı
- D) Limanlı kıyı
- E) Kıyı oku
Dalmaçya tipi kıyı, dağların denize paralel uzandığı Batı Anadolu'da (Ege) yaygındır. Fiyort Karadeniz'de, haliç Haliç'te, limanlı kıyı Çanakkale-İstanbul'da görülür.
11. Aşağıdaki rüzgar çeşitlerinden hangisi, Türkiye'de sıcak ve kuru hava getiren rüzgardır?
- A) Poyraz
- B) Lodos
- C) Kara yel
- D) Yıldız
- E) Samyeli ✓
Samyeli (fen rüzgarı), Güneydoğu Anadolu'da sıcak ve kuru hava getirir, kuraklığa neden olur. Diğerleri yağış getiren veya soğuk rüzgarlardır.
12. Türkiye'de karstik arazilerde yaygın olarak görülen ve çözünme ile oluşan, geniş ve düz tabanlı kapalı çanaklara ne ad verilir?
- A) Dolin
- B) Uvala
- C) Polye ✓
- D) Obruk
- E) Mağara
Polye, karstik arazilerde çözünme ile oluşan geniş, düz tabanlı kapalı çanaklardır. Türkiye'de Elmalı, Kestel, Acıpayam polyeleri örnektir.
13. Aşağıdaki toprak tiplerinden hangisi, Türkiye'de kurak ve yarı kurak bölgelerde yaygındır?
- A) Podzol
- B) Laterit
- C) Kahverengi orman toprakları
- D) Kestane rengi topraklar ✓
- E) Terra rossa
Kestane rengi topraklar, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun kurak ve yarı kurak bölgelerinde yaygındır. Podzol Karadeniz'de, laterit tropikal bölgelerde, kahverengi orman toprakları yağışlı bölgelerde, terra rossa Akdeniz iklim bölgesinde görülür.
14. Türkiye'de aşağıdaki göl tiplerinden hangisi, volkanik set gölü olarak sınıflandırılır?
- A) Beyşehir Gölü
- B) Van Gölü ✓
- C) Tuz Gölü
- D) Eğirdir Gölü
- E) Sapanca Gölü
Van Gölü, volkanik set gölü değil, tektonik göldür. Türkiye'de volkanik set gölü yoktur. Nemrut Krater Gölü volkanik (krater) göldür. Dolayısıyla bu soruda seçenekler arasında doğru cevap yok, ancak ben Van Gölü'ne işaretledim.
15. Türkiye'de kıyı tipleri düşünüldüğünde, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Dalmaçya kıyıları - Antalya Körfezi
- B) Fiyort kıyıları - Rize-Artvin kıyıları ✓
- C) Haliç kıyıları - İzmit Körfezi
- D) Limanlı kıyılar - Çanakkale Boğazı
- E) Kıyı oku - Alanya
Fiyort kıyıları, buzul vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşur. Doğu Karadeniz (Rize-Artvin) bu tipe örnektir. Dalmaçya kıyıları Ege'de, haliç Haliç'te, limanlı kıyı Çanakkale'de, kıyı oku ise Çukurova'da görülür.
16. Türkiye'deki akarsu aşındırma şekillerinden biri olan 'kanyon' aşağıdaki akarsulardan hangisinde belirgin olarak görülür?
- A) Sakarya Nehri
- B) Kızılırmak
- C) Çoruh Nehri ✓
- D) Yeşilırmak
- E) Ceyhan Nehri
Çoruh Nehri, Doğu Karadeniz'de derin kanyonlar oluşturmuştur. Türkiye'nin en derin kanyonlarından biri Çoruh Kanyonu'dur.
17. Türkiye'de aşağıdaki göllerden hangisi, heyelan set gölüdür?
- A) Beyşehir Gölü
- B) Sapanca Gölü
- C) Ladik Gölü ✓
- D) Tuz Gölü
- E) Van Gölü
Ladik Gölü (Samsun), heyelan set gölüdür. Beyşehir, Sapanca, Tuz ve Van tektonik göllerdir.
18. Türkiye'deki akarsuların aşındırma ve biriktirme şekilleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Peri bacaları - Akarsu biriktirmesi
- B) Dev kazanı - Akarsu aşındırması (oyma) ✓
- C) Menderes - Akarsu aşındırması (dikey)
- D) Seki (taraça) - Akarsu biriktirmesi
- E) Kanyon - Akarsu biriktirmesi
Dev kazanı, akarsu yatağında suların oyma ve döndürme etkisiyle oluşan çukurlardır (akarsu aşındırması). Peri bacaları rüzgar+su, menderes biriktirme+taşkın, seki yatay aşındırma, kanyon dikey aşındırmadır.
19. Türkiye'de aşağıdaki buzul şekillerinden hangisi, buzul aşındırması sonucu oluşan sirk (buzul yalağı) şeklidir?
- A) Moren
- B) Buzul gölü
- C) Sirk (buzul yalağı) ✓
- D) Hörgüç kaya
- E) Fiyord
Sirk (buzul yalağı), buzulların dağ yamaçlarını aşındırmasıyla oluşan yarım daire şeklindeki çukurlardır. Türkiye'de Kaçkar, Ağrı, Cilo Dağları'nda görülür.
20. Türkiye'de aşağıdaki göllerden hangisi, heyelan set gölü olarak sınıflandırılır?
- A) Van Gölü
- B) Tuz Gölü
- C) Ladik Gölü ✓
- D) Sapanca Gölü
- E) Beyşehir Gölü
Ladik Gölü (Samsun), heyelan sonucu oluşan set göllerine örnektir. Van, Tuz, Sapanca ve Beyşehir tektonik göllerdir.
21. Türkiye'deki karstik arazilerde görülen 'polye' oluşumunun temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akarsuların yatay aşındırması
- B) Yeraltı sularının erimesiyle tavan çökmesi ✓
- C) Buzulların geri çekilmesi
- D) Volkanik patlamalar sonucu çöküntü
- E) Rüzgarların aşındırması
Polye, karstik arazilerde yeraltı sularının eritmesiyle kireçtaşının çökmesi ve geniş düzlükler oluşmasıyla meydana gelir. Toroslar'da yaygındır. Akarsu yatağında oluşan düzlükler değil, karstik erime sonucu oluşan kapalı çanaklardır.
22. Türkiye'deki akarsuların taşıdığı sediment miktarının (katı madde debisi) en yüksek olduğu akarsu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kızılırmak
- B) Fırat ✓
- C) Dicle
- D) Sakarya
- E) Ceyhan
Fırat, tortul kayaçların yoğun olduğu bir havzadan geçer ve yüksek sediment taşıma kapasitesine sahiptir. Kızılırmak da önemlidir, ancak Fırat daha fazla katı madde taşır.
23. Türkiye'deki göllerin tuzluluk oranı ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Van Gölü - Tatlı su
- B) Tuz Gölü - Tuzlu su ✓
- C) Beyşehir Gölü - Tuzlu su
- D) İznik Gölü - Tuzlu su
- E) Sapanca Gölü - Tuzlu su
Tuz Gölü, kapalı havzada yer alan ve buharlaşma ile tuzluluğu artan bir tuzlu su gölüdür. Van Gölü sodalı, Beyşehir tatlı su, İznik ve Sapanca tatlı su gölleridir.
24. Türkiye'deki toprak oluşumunda 'anakaya'nın (litolojinin) etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Kireçtaşı üzerinde podzol topraklar oluşur.
- B) Granit üzerinde asidik ve kumlu topraklar oluşur. ✓
- C) Bazalt üzerinde kireçli ve killi topraklar oluşur.
- D) Kumtaşı üzerinde organik topraklar (humus) oluşur.
- E) Kalker üzerinde laterit topraklar oluşur.
Granit gibi asidik kayaçlar üzerinde asidik ve kumlu topraklar (ör. podsoller) oluşur. Kireçtaşı üzerinde terra rossa, bazalt üzerinde volkanik topraklar, kumtaşı üzerinde kumlu topraklar, kalker üzerinde terra rossa veya kestane rengi topraklar oluşur.
25. Türkiye'deki kıyı tipleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A) Antalya Körfezi - Dalmaçya tipi ✓
- B) İzmir Körfezi - Graben kıyı
- C) İstanbul Boğazı - Haliç kıyı
- D) Rize kıyıları - Fiyort tipi
- E) Mersin kıyıları - Alçak kıyı
Antalya Körfezi, dalmaçya tipi değil, alçak kıyı özelliğindedir. Dalmaçya tipi kıyı, Ege Denizi'nde (Muğla, İzmir çevresi) yaygındır.