Hayvancılık 2

1. Türkiye'deki bazı hayvancılık kolları ile 'pazarlama koridorları ve tüketici nüfus' arasında doğrudan ve çok güçlü bir mekansal bağ kurulmuştur. Aşağıdaki hayvancılık çiftlerinden hangisi bu duruma (büyük tüketim merkezlerine yakın kurulma kuralına) en net örnektir?

• A) Arıcılık ve Mera hayvancılığı
• B) Kümes hayvancılığı ve Besi hayvancılığı ✓
• C) İpek böcekçiliği ve Kümes hayvancılığı
• D) Deniz Kültür Balıkçılığı ve İpek böcekçiliği

Endüstriyel kümes (kanatlı eti/yumurta) ve besi (ahır) hayvancılığı faaliyetleri, pazarın yani büyük tüketici nüfusun bulunduğu metropollerin etrafında (Marmara ve Ege gibi) lojistik maliyetleri düşürmek amacıyla yoğunlaşmıştır.

2. Türkiye'nin yıllık toplam bal üretim rekoltesinde ve kalitesinde küresel ölçekte lider ülkeler arasında yer almasının temel coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dağların kıyıya paralel uzanmasıyla
• B) Karasal iklimin geniş yer kaplamasıyla
• C) Akarsu ağlarının çok sık olmasıyla
• D) Bitki örtüsünün çeşitliliğiyle ✓

Türkiye'de kısa mesafelerde yer şekillerinin ve makro iklimlerin değişmesi, zengin bir flora (bitki örtüsü ve çiçek çeşitliliği) doğurmuştur. Arıcılık doğrudan bu bitki çeşitliliğine bağlı olduğundan, zengin flora ülkeyi küresel bir arıcılık merkezi yapar.

3. Türkiye genelinde hayvancılık sektörünün modernize edilmesi, et ve süt üretiminde kalıcı bir verim artışı sağlanması için atılacak stratejik adımlar arasında hangisi yer almaz?

• A) Meraların aşırı ve zamansız otlatılmasını önlemek.
• B) Kaliteli yem bitkileri üretimini artırmak.
• C) Hayvan soylarını ıslah etmek.
• D) Sadece geleneksel mera hayvancılığına odaklanmak. ✓

Doğa koşullarına bağlı olan ve verimi düşük kalan mera hayvancılığına tek başına odaklanmak hayvancılığı geriletir. Sektörün gelişmesi için besi ve ahır hayvancılığına ağırlık verilmesi, yem girdilerinin ucuzlatılması ve ırk ıslahı şarttır.

4. Orijinal adı Angora Keçisi olan tiftik keçisinin Türkiye demografisi ve ekonomisindeki yeri hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur? I. Tekstil sanayisinde çok değerli olan esnek moher yünü elde etmek amacıyla yetiştirilir. II. Akdeniz kıyı kuşağındaki sarp Toroslar'da maki sürgünleri ile beslenir. III. Son yıllarda sentetik lif ve yapay yün üretiminin artmasıyla ekonomik önemi gerilemiştir.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve III ✓
• D) I ve II

Tiftik keçisi İç Anadolu'ya (Ankara çevresine) has bir türdür ve moher yünü için beslenir; yapay kumaşların yaygınlaşmasıyla eski popülerliğini kaybetmiştir (I ve III doğru). Toroslar'da maki yiyerek ormanlara zarar veren tür ise kıl keçisidir (II yanlış).

5. Bir coğrafi bölgede arıcılık faaliyetlerinin canlanması, kovan verimliliğinin artması ve bal üretimi doğrudan aşağıdaki doğal faktörlerin hangisine bağlıdır?

• A) Büyükbaş hayvan sayısına
• B) Bitki örtüsü çeşitliliğine ✓
• C) Yeraltı sularının sıcaklığına
• D) Toprağın humus miktarına

Arıcılık doğrudan klimatik ve botanik şartlara bağlıdır. Arıların bal özü (nektar) toplayabileceği çiçekli bitkilerin, endemik otların ve çam ormanlarının (flora) zenginliği, arıcılık başarısının birincil belirleyicisidir.

6. Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada olmasına rağmen deniz avcılığı ve tuzlu su balıkçılığı sektörü istenen gelişmişlik düzeyine ulaşamamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun (deniz balıkçılığımızın yetersiz kalmasının) nedenlerinden biri olarak gösterilemez?

• A) Açık deniz balıkçılığı yerine kıyı balıkçılığının yapılması
• B) Ulaşım ve soğuk hava depolama imkanlarının yetersiz olması
• C) Zararlı ve kaçak avlanma yöntemlerinin yaygın olması
• D) Modern ve radarlı avlanma gemilerinin çok aşırı yaygın olması ✓

Açık denizlere (okyanuslara) açılamama, soğuk zincir lojistik eksikliği ve trollerle yapılan kaçak avlanma balıkçılığımızın önündeki büyük engellerdir. İleri teknolojiye sahip gemilerin varlığı balıkçılığı geriletmez; tam aksine eksikliği hissedilen bir durumdur.

7. Türkiye genelinde arıcılık faaliyetlerinin mekansal dağılış kalıpları incelendiğinde, ortaya konan; I. Yer şekillerinin sarp, dağlık ve engebeli olduğu alanlarda daha yoğun icra edilir. II. Sanayi ve tarımsal endüstrinin gelişmediği bakir sahalarda daha çok tercih edilir. III. Ekonomik getirisi çok stabil olduğundan düz ova tabanlarının tamamında yapılır. genellemelerinden hangileri coğrafi olarak doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve II ✓

Türkiye'de arıcılık; sanayinin kirletmediği, tarım ilaçlarının bitkilere zarar vermediği sarp engebeli dağlık alanlarda (Muğla, Ordu, Hakkari, Artvin gibi) çok daha verimli yapılır. Düz ova tabanları (monokültür tarımdan dolayı) arıcılığa çok uygun değildir (I ve II doğrudur).

8. Canlı hayvan sayısının en fazla olduğu iller (Van, Konya, Erzurum) Doğu ve İç Anadolu'da yoğunlaşırken; mezbahalardaki resmi kırmızı et üretim tonajının en yüksek olduğu illerin batıda (İzmir, Balıkesir, Sakarya) kümelenme nedeni hangisidir?

• A) Doğudaki hayvanlar batıdaki modern besi çiftliklerine gönderilir. ✓
• B) Doğuda sadece süt üretimi yapılır.
• C) Batı Anadolu'da tarla tarımının tamamen yasaklanması.
• D) Konya ve Van'daki canlı hayvanların et veriminin sıfır olması.

İç ve Doğu Anadolu'daki meralarda yetiştirilen hayvanlar, kesim çağına geldiklerinde beslenip et kütlesi kazanmaları ve tüketim pazarına (büyük şehirlere) yakın olmaları amacıyla batıdaki entansif (modern) besi çiftliklerine taşınır.

9. Özellikle 1980'lerden sonra Marmara ve Ege'deki büyük metropollerin çeperlerinde (Bolu, Balıkesir, Sakarya, Manisa hattında) devasa bir kapasiteye ulaşan endüstriyel kümes hayvancılığı hakkında hangisi söylenebilir?

• A) Üretim büyük ölçüde iklim koşullarından etkilenir.
• B) Pazarlama olanaklarına bağlı olarak yayılış gösterir. ✓
• C) Yıllık yağış miktarının yüksek olduğu sahaları seçer.
• D) Hayvan soylarının ıslahına hiçbir şekilde ihtiyaç duyulmaz.

Kümes hayvancılığı tam otomasyonlu kapalı bilgisayarlı kümeslerde yapıldığı için dışarıdaki havadan ve yağıştan etkilenmez. Bu sektörün yer seçimindeki tek kural, üretilen beyaz etin hızla satılabileceği devasa tüketim pazarlarına (metropollere) yakınlıktır.

10. Koyunun, kıl keçisi ve sığıra kıyasla Türkiye genelinde en yaygın yetiştirilen, sayıca lider küçükbaş hayvan türü olmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Büyükbaş hayvanlara göre daha çok süt vermesi
• B) İç bölgelerdeki bozkır iklimine uyum sağlaması ✓
• C) Sarp kalker kayalıklarına çok rahat tırmanabilmesi
• D) Sulak nehir yataklarını ve bataklık ovaları sevmesi

Koyun, küçük ağız yapısı ve narin bacaklarıyla düz-plato arazilerdeki kısa boylu step (bozkır) otlarını otlamaya en uygun hayvandır. Türkiye'nin büyük kısmını kaplayan yarı kurak iç bölgeler koyun yetiştiriciliği için doğal bir matrah oluşturur.

11. Türkiye hayvancılık sektörü yapısal yönleriyle analiz edildiğinde, aşağıdakilerden hangisi sektörün kronik sorunları ve darboğazları arasında yer almaz?

• A) Yem fiyatlarının yüksekliği
• B) Meraların aşırı ve erken otlatılması
• C) Yerli ırkların et/süt veriminin düşük olması
• D) Üretilen et ve sütün satılacağı bir pazar sıkıntısı yaşanması ✓

Türkiye'de nüfusun et ve süt talebi çok yüksektir; nitekim ülke zaman zaman arz açığını kapatmak için ithalat yapar. Dolayısıyla hayvancılıkta satacak pazar (talep) bulma sorunu yoktur; asıl yük yüksek girdi ve yem maliyetleridir.

12. Türkiye'de toplam küçükbaş hayvan (koyun-keçi) kafası sayısı büyükbaş sayısından katbekat fazla olmasına rağmen, yıllık resmi kırmızı et üretim bilançosunda en büyük paya sahip olan hayvan grubu hangisidir?

• A) Koyun
• B) Kıl Keçisi
• C) Manda
• D) Sığır ✓

Koyun sayısı çok daha fazla olsa da, tek bir sığırdan elde edilen karkas et ağırlığı ve kemiksiz et verimi küçükbaş hayvanların çok üzerindedir. Bu biyolojik farktan dolayı sığır (büyükbaş), kırmızı et üretimimizin asıl omurgasını oluşturur.

13. Türkiye fiziki ve beşeri coğrafyasında küçükbaş hayvancılık faaliyetlerinin ülkenin neredeyse dörtte üçüne yayılmasının altındaki en temel etken hangisidir?

• A) İklim ve bitki örtüsünün elverişliliği ✓
• B) Geleneksel hayvancılık kültürünün sürmesi
• C) Dış satımda hayvansal ürünlerin payının artması
• D) Yem üretim maliyetlerinin çok düşük olması

Anadolu yarımadasının iç ve doğu kesimlerinde deniz etkisinden uzak yarı kurak karasal iklim şartları ve buna bağlı gelişen antropojen/doğal bozkırlar (step) geniş yer kaplar. Bu cılız ot formasyonu küçükbaş hayvancılığın coğrafi tabanını oluşturur.

14. Tekstil endüstrisinde kullanılmaya uygun ince, beyaz ve kaliteli yün (post) yapısıyla bilinen, Marmara Bölgesi'nde (özellikle Bursa Karacabey çevresinde) yoğun yetiştirilen melez koyun ırkı hangisidir?

• A) Kıvırcık
• B) Karaman
• C) Dağlıç
• D) Merinos ✓

Merinos koyunu, dokuma sanayisi için yün verimi ve kalitesi en yüksek olan özel bir ırktır. Türkiye'de devlet üretme çiftlikleri ve modern tesisler öncülüğünde en çok Güney Marmara ve çevresinde yetiştirilmektedir.

15. Marmara ve kıyı Ege şeridinde, endüstriyel yem rasyonlarına dayalı kapalı ahır hayvancılığının (besi sığırcılığının) çok yoğun bir şekilde gelişmesinin temel nedeni hangisidir?

• A) Geniş meraların bulunması
• B) Tüketim pazarlarına yakınlık ✓
• C) Yıllık yağış miktarının ekstrem yüksek olması
• D) Yem bitkilerinin sadece oradaki topraklarda yetişmesi

Besi sığırcılığı kapalı mekanda yapıldığı için iklim seçmez. Tesislerin batıda yoğunlaşmasının asıl nedeni; İstanbul, İzmir ve Bursa gibi devasa nüfuslu tüketim merkezlerine (pazara) yakın olması ve nakliye esnasında etin bozulma riskini azaltmasıdır.

16. Deniz sularına kurulan kafes ağlarında, kuluçkahane ortamında büyütülen yavruların beslenmesiyle yapılan çipura ve levrek kültür balıkçılığı en çok nerede sektörel liderliğe ulaşmıştır?

• A) Doğu Karadeniz kıyıları
• B) Güney Ege kıyıları ✓
• C) Antalya Körfezi
• D) İzmit Körfezi

Muğla (Bodrum, Milas kıyı hattı) ve İzmir çevresi, dalga kıran etkisi yapan korunaklı doğal koy ve körfez zenginliği, ideal su sıcaklığı ve gelişmiş entegre tesis altyapısıyla deniz kültür balıkçılığımızın kalbidir.

17. Türkiye denizlerinde geçmişte yaygın olan ancak günümüzde deniz kirliliği ve yapay alternatiflerin üretilmesiyle sadece Bodrum açıklarında çok kısıtlı oranda sürdürülen deniz altı avcılık faaliyeti hangisidir?

• A) Kültür balıkçılığı
• B) Sünger avcılığı ✓
• C) İpek böcekçiliği
• D) Dalyan balıkçılığı

Sünger avcılığı, deniz tabanındaki omurgasız canlıların dalgıçlar tarafından toplanmasına dayanan, Bodrum hafızasında önemli yer tutan ancak günümüzde nesli tükenme tehlikesi ve kirlilik yüzünden bitme noktasına gelen özel bir avcılıktır.

18. Karadeniz havzasının, Türkiye'deki ticari deniz balıkçılığında (avlanan hamsi ve istavrit tonajında) ezici bir üstünlükle ilk sırada yer almasının temel hidrografik nedeni hangisidir?

• A) Suların çok tuzlu olması
• B) Suların çok sıcak olması
• C) Suların aşırı sığ olması
• D) Suların serin, oksijence zengin ve planktonca bol olması ✓

Karadeniz'e dökülen nehirlerin taşıdığı organik besinler mikro bitkisel canlıları (planktonları) besler. Suların serin ve oksijenli yapısı, bu plankton zenginliğiyle birleştiğinde balık sürüleri için kusursuz bir yaşam havzası oluşturur.

19. Türkiye, canlı hayvan (kafa) sayısı bakımından Avrupa kıtasında ilk sıralarda yer almasına rağmen, hayvan başına elde edilen et ve süt tonajında (verimlilikte) geride kalmaktadır. Buna göre, hayvancılıkta birim hayvandan alınan verimin artırılması için aşağıdakilerden hangisinin yapılması beklenmez?

• A) Toplam canlı hayvan sayısının kontrolsüzce artırılması ✓
• B) Besi hayvancılığının geliştirilmesi
• C) Hayvan soylarının ıslahı
• D) Kaliteli yem üretiminin artırılması

Hayvan sayısını artırmak sadece niceliksel bir büyümedir. Verimlilik (kalite) ise mevcut hayvandan daha çok süt/et almaktır. Bu da yerli ırkların kültür ırklarıyla melezlenmesi (ıslah) ve kaliteli proteinli yemleme ile olur; kuru sayıyı artırmak verimi yükseltmez.

20. Akdeniz makro ikliminin etkili olduğu sahalarda geniş alan kaplayan sert yapraklı çalı ve bodur ağaççık topluluklarının (maki florası) coğrafi dağılışı, hangi hayvan türünün yetiştirilme alanıyla tam bir paralellik gösterir?

• A) Sığır
• B) İpek böceği
• C) Kıl keçisi ✓
• D) Koyun

Maki sürgünleri, çalılar ve zeytinlik filizleri kıl keçilerinin en sevdiği besinlerdir. Kıl keçisi sarp engebeli makilik arazilere tam uyum sağladığı için bu bitki örtüsüyle hayvanın coğrafi dağılımı örtüşür.

21. Küçükbaş hayvancılık faaliyetlerinin (koyunculuk) yaygın olarak yürütüldüğü yarı kurak karasal iklim düzlüklerinde, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin yetiştirilmesi ekolojik olarak daha kolaydır?

• A) Çay
• B) Fındık
• C) Üzüm
• D) Nohut ✓

Koyun yetiştirilen sahalar ilkbaharı yağışlı, yazları kurak step alanlarıdır. Nohut da tam olarak bu yarı kurak karasal iklim şartlarını ve yaz kuraklığını talep eden bir baklagildir. Çay ve fındık ise her mevsim nemli Karadeniz iklimine has ürünlerdir.

22. Bakanlıklar ve tarım kredi kooperatifleri tarafından yerli hayvancılık işletmelerine sağlanan sübvansiyonların (devlet desteklerinin) birincil makro amacı hangisidir?

• A) İthalat oranlarını ve dışa bağımlılığı artırmak
• B) Mera kullanımını engelleyip besi alanlarını büyütmek
• C) Üretim maliyetini düşürüp yerli üretimi artırmak ✓
• D) Sadece arıcılık ve kümes faaliyetlerini desteklemek

Devletin sunduğu hibe, faizsiz kredi ve yem desteklerinin asıl gayesi; yüksek hammadde maliyetleri altında ezilen yerli üreticiyi korumak, maliyetleri düşürerek üretimin sürekliliğini ve büyümesini sağlamaktır. 💡 ÖSYM Püf Noktası: Sübvansiyon (devlet desteği) üretim maliyetlerini düşürmeyi ve yerli üretimi teşvik etmeyi amaçlar.

23. Manda (camız) yetiştiriciliği, bu hayvanların kalın derileri nedeniyle terleme gözeneklerinin az olması ve serinlemek için sulak, bataklık alanlara ihtiyaç duyması sebebiyle sınırlı alanlarda yapılmaktadır. Buna göre, nehir deltalarındaki sulak alanların varlığıyla Türkiye'de en çok mandanın barındığı şehrimiz hangisidir?

• A) Samsun ✓
• B) Konya
• C) Erzurum
• D) Şanlıurfa

Samsun ili; Kızılırmak (Bafra) ve Yeşilırmak (Çarşamba) deltalarındaki geniş sazlık, bataklık ve sulak taban arazileri sayesinde manda ekolojisine en uygun ortamı sunar ve manda sayısında Türkiye lideridir.

24. Türkiye genelinde arıcılık yapan profesyonel üreticilerin 'gezginci arıcılık' metodunu (kovanları kamyonlarla şehir şehir taşımayı) yaygın kullanmasının temel amacı hangisidir?

• A) Arı soylarını laboratuvar ortamında ıslah etmek
• B) Farklı iklimlerdeki bitkilerin çiçeklenme dönemlerinden yıl boyu yararlanmak ✓
• C) Arı kovanlarını hırsızlık ve yabani hayvanlara karşı korumak
• D) İç sulardaki kirlilikten arıları korumak

Gezginci arıcılar, bitkilerin farklı dönemlerde çiçek açmasından faydalanır. İlkbaharda kıyılardaki (Akdeniz) çiçeklenmeden yararlanan arıcılar, yazın havalar ısınınca kovanları dağlardaki ve Doğu Anadolu'daki yüksek yaylalara taşıyarak bal üretim dönemini uzatırlar.

25. Büyükbaş hayvancılık sektöründe iklime olan bağımlılığı azaltmak, rekoltede istikrar sağlamak ve birim hayvandan alınan süt/et hacmini yükseltmek için hangisinin yapılması doğrudan beklenir?

• A) Mera hayvancılığının tüm yurtta yaygınlaştırılması
• B) Et ve süt ithalatını artırarak rekabet oluşturulması
• C) Yem üretiminin artırılarak beslenme koşullarının iyileştirilmesi ✓
• D) Hayvan sayısının kontrolsüz şekilde artırılması

Hayvancılıkta kaliteyi ve randımanı artırmanın en kesin yolu; besi hayvancılığına geçiş yapmak, kaliteli protein içeren (yonca, korunga, silajlık mısır) yem sanayisini büyüterek hayvanların beslenme konforunu iyileştirmektir.