Madenler ve Enerji Kaynakları 1

1. Türkiye genelindeki yeraltı karbon stokları incelendiğinde, toplam linyit rezerv miktarının (jeolojik birikim kapasitesinin) en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) Ege Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Türkiye'de toplam linyit rezerv miktarının en yüksek olduğu coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Bunun temel sebebi, Türkiye'nin en büyük linyit havzası olan Afşin-Elbistan havzasının coğrafi olarak Doğu Anadolu Bölgesi sınırları (Yukarı Fırat Bölümü) içinde yer almasıdır. Linyit üretimi ve işletme sayısı bakımından ise Ege Bölgesi ilk sırada yer alır.

2. Türkiye'nin küresel ölçekte en büyük yeraltı zenginliğini oluşturan, dünya rezervlerinin %73'ünden fazlasına sahip olduğumuz bor minerallerinin aktif olarak çıkarıldığı havzaların tamamı hangi il grubunda yer alır?

• A) Eskişehir Balıkesir Kütahya ve Bursa ✓
• B) Zonguldak Bartın ve Karabük
• C) Kahramanmaraş Adana ve Hatay
• D) Artvin Rize ve Kastamonu

Türkiye'deki bor yatakları Güney Marmara ve İç Batı Anadolu kuşağında kümelenmiştir. Eskişehir (Kırka), Balıkesir (Bigadiç), Kütahya (Emet) ve Bursa (Kestelek) sahaları ham bor cevherinin çıkarıldığı ana merkezlerdir.

3. Gabar Dağı havzasında (Şehit Esma Çevik ve Şehit Aybüke Yalçın kuyularında) gerçekleştirilen yeni ve devasa keşiflerin ardından, günlük ham petrol üretim kapasitesiyle liderliği ele geçiren ilimiz hangisidir?

• A) Batman
• B) Adıyaman
• C) Şırnak ✓
• D) Gaziantep

Uzun yıllar boyunca Raman Dağı kuyularıyla Batman petrol üretiminde ilk sırada yer almıştır. Ancak Gabar Dağı'ndaki yüksek graviteye sahip yeni petrol keşifleri sonrasında Şırnak, günlük varil üretiminde Batman'ı geride bırakarak Türkiye'nin yeni petrol üssü olmuştur.

4. Türkiye'nin enerji bağımsızlığı stratejisinde dönüm noktası olan ve Fatih Sondaj Gemisi tarafından keşfedilen Sakarya Gaz Sahası doğal gaz rezervleri hangi denizimiz sınırları içerisindedir?

• A) Akdeniz
• B) Ege Denizi
• C) Van Gölü
• D) Karadeniz ✓

Sakarya Gaz Sahası, Batı Karadeniz baseninde (Zonguldak ve Filyos açıkları) yer alan, deniz tabanından çıkarılarak karadaki işleme tesislerine ulaştırılan Türkiye'nin en büyük yerli doğal gaz rezerv sahasıdır.

5. Birinci Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşan ve demir-çelik metalürji sanayisinde yüksek kalori değeriyle yakıt (koklaşabilir kömür) olarak kullanılan taş kömürü yatakları hangi bölgemizde yoğunlaşmıştır?

• A) Karadeniz Bölgesi ✓
• B) Marmara Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Taş kömürü Türkiye'de sadece Zonguldak ve çevresindeki (Ereğli, Bartın, Armutçuk) Paleozoik yaşlı masif tortul katmanlar arasında çıkarılmaktadır. Ülkenin tek taş kömürü havzası burasıdır.

6. Türkiye genelinde elektrik enerjisi portföyü incelendiğinde, yenilenebilir enerji kaynakları içinde 'toplam kurulu güç kapasitesi' en yüksek olan enerji kaynağı hangisidir?

• A) Rüzgar
• B) Güneş
• C) Jeotermal
• D) Hidroelektrik ✓

Yenilenebilir kaynaklar içinde nehirler ve barajlar üzerine kurulu olan hidroelektrik santralleri (HES), topoğrafik eğimin sağladığı avantajla Türkiye'nin kurulu gücü en yüksek temiz enerji koludur.

7. Tektonik hatlardaki graben sistemleri ve derin kırık fay şebekelerinin yaygınlığına bağlı olarak, yeraltı sıcak su akiferlerinden elde edilen jeotermal enerji potansiyeli en yüksek bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Horst-graben kırık sisteminin kalbi olan kıyı Ege şeridi, özellikle Denizli (Sarayköy) ve Aydın (Germencik) sahalarındaki yüksek akışkan sıcaklıklarıyla jeotermal elektrik üretiminin merkezidir.

8. Atmosferik rüzgâr koridorlarının sürekliliği ve coğrafi konumu sayesinde, işletmedeki rüzgâr enerjisi santrallerinin (RES) en yoğun kümelendiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Akdeniz Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Rüzgâr hızı ve sürekliliği parametrelerinde Kıyı Ege (İzmir, Çeşme, Manisa hatları) ile Güney Marmara (Balıkesir, Çanakkale) rüzgâr türbinlerinin ticari olarak en yoğun konuşlandığı sahalardır.

9. Siyanür liçi yöntemiyle altın saflaştırma işlemlerinin yapıldığı, Türkiye'nin ilk modern altın madeni işletmelerini barındıran Bergama (Ovacık) ve Efemçukuru yatakları hangi ilimizdedir?

• A) Manisa
• B) Artvin
• C) Kocaeli
• D) İzmir ✓

İzmir ili sınırlarında yer alan Bergama Ovacık sahası ile Efemçukuru yatakları, Türkiye'nin metalik altın cevheri çıkarımında ve işletmesinde en köklü ve yüksek kapasiteli sahalarındandır.

10. Bulutluluk oranının düşüklüğü, gökyüzü açıklığı ve yıllık güneşlenme süresinin (saat/yıl) zirvede olması sebebiyle en yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahip bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Ekvator'a yakın güney enlemleri ve yazın etkili olan Basra termik alçak basıncının getirdiği açık havalar sayesinde Türkiye'nin güneş enerjisi potansiyeli en yüksek alanıdır.

11. Paslanmaz çelik imalatında alaşım elementi olarak kullanılan yüksek tenörlü krom madeninin en fazla çıkarıldığı Guleman ve Fethiye yatakları sırasıyla hangi illerimizdedir?

• A) Elazığ ve Muğla ✓
• B) Muğla ve Antalya
• C) Antalya ve Denizli
• D) Tekirdağ ve Konya

Doğu Anadolu'daki Elazığ (Guleman) ile Ege'deki Muğla (Fethiye-Köyceğiz havzası), Türkiye metalik krom rezervlerinin ve ihracatlık maden üretiminin en yoğun yapıldığı iki ana kutuptur.

12. Ağır sanayi komplekslerini besleyen metalik demir yataklarının kalbi olan Malatya (Hekimhan) ve Sivas (Divriği) cevher havzaları sırasıyla hangi coğrafi bölgelerimizin mülki sınırları içerisindedir?

• A) Ege ve Marmara
• B) Karadeniz ve Akdeniz
• C) Doğu Anadolu ve İç Anadolu ✓
• D) Marmara ve Karadeniz

Türkiye'nin en zengin demir cevheri yataklarından Hekimhan ilçesi Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Malatya'ya; Divriği ilçesi ise İç Anadolu Bölgesi sınırlarında kalan Sivas iline bağlıdır. Çıkarılan bu cevherler Ereğli ve İskenderun demir-çelik tesislerine taşınır.

13. Türkiye'nin en geniş elektrik üretim kapasiteli linyit yakıtlı termik santrali olan Afşin-Elbistan enerji üretim kompleksi hangi ilimiz sınırları içerisindedir?

• A) Manisa
• B) Kahramanmaraş ✓
• C) Zonguldak
• D) Muğla

Kahramanmaraş ilinde yer alan Afşin-Elbistan havzası, Üçüncü Zaman tortullanmasıyla oluşmuş devasa linyit yataklarına sahiptir. Bu yerli linyitle çalışan termik santral kompleksi, kurulu gücü ve havza büyüklüğüyle ülkenin en büyük linyitli termik tesisidir. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

14. Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim portföyü analiz edildiğinde, dışa bağımlı olduğumuz ithal kaynakların (ithal kömür ve doğal gaz) toplam üretimdeki payı ortalama hangi aralıktadır?

• A) %10-%15
• B) %25-%30
• C) %40-%50 ✓
• D) %85-%90

Yerli ve yenilenebilir kaynakların payı artsa da, Rusya, İran ve Azerbaycan'dan alınan ithal doğal gaz ile ithal kömürle çalışan termik santraller, yıllık elektrik üretiminin yaklaşık %40 ila %50'lik kısmını karşılar.

15. Akarsuların akış hızlarının yüksekliği, yatak eğimleri ve sarp vadi morfolojileri düşünüldüğünde, barajlı hidroelektrik enerji (HES) üretim potansiyeli en yüksek bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi ✓

Yükselti basamaklarının en dik olduğu Doğu Anadolu Bölgesi, Fırat, Dicle ve Çoruh gibi derin vadilerden akan nehirlerin yarattığı yüksek hidrolik düşüş avantajıyla HES potansiyeli en yüksek bölgedir.

16. Tarımsal gübre endüstrisinde kullanılan fosfat kayaçlarının ve fosforik asit hammaddesinin Türkiye'deki en önemli rezerv alanı olan Mazıdağı yatakları hangi ilimizdedir?

• A) Şanlıurfa
• B) Mardin ✓
• C) Batman
• D) Diyarbakır

Mardin'in Mazıdağı ilçesindeki fosfat yatakları Türkiye'nin en büyük gübre hammaddesi alanıdır. Ancak bu yerli üretim iç piyasa talebini karşılayamadığı için gübre endüstrisinde ithalat çok yüksektir.

17. Türkiye'nin nükleer enerji teknolojisine geçiş basamağını oluşturan, Rusya ortaklığıyla dört reaktör halinde inşa edilen Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) hangi şehrimizdedir?

• A) Sinop
• B) Mersin ✓
• C) İzmir
• D) Yalova

Türkiye'nin ilk nükleer santral yatırımı, deprem riskinin azlığı ve deniz suyuyla soğutma imkanları nedeniyle Akdeniz kıyısında, Mersin ilinin Gülnar ilçesine bağlı Akkuyu sahasında kurulmaktadır.

18. Karabük ve Ereğli demir-çelik fabrikalarının yer seçiminde fabrikaların buraya kurulmasını sağlayan, metalürjide yakıt olarak yakılan maden kömürünün (taş kömürü) havzası hangisidir?

• A) Erzurum Havzası
• B) Afşin-Elbistan Havzası
• C) Zonguldak Havzası ✓
• D) Soma Havzası

Karabük ve Ereğli fabrikaları demir yataklarına yakın değildir. Buraya kurulmalarının yegane sebebi, demiri eritecek yüksek ısıyı sağlayan taş kömürünün sadece Zonguldak Havzası'ndan (enerji kaynağına yakınlık) çıkarılmasıdır.

19. Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim istatistiklerinde, elektrik imalatı gerçekleştiren termik santrallerde tüketilen ithal fosil yakıtlar arasında payı en yüksek olan kaynak hangisidir?

• A) Linyit kömürü
• B) İthal taş kömürü
• C) Doğal gaz ✓
• D) Fuel-oil (Petrol türevleri)

Çevresel faktörler, yüksek verimlilik ve santrallerin hızlı devreye girip çıkma avantajları nedeniyle, elektrik üretiminde ithal fosil kaynaklar arasında doğal gaz en büyük paya sahiptir. 💡 Önemli İpucu: Türkiye'nin genel elektrik üretiminde tüm kömürler (yerli linyit + ithal taş kömürü) toplamda 1. sıradadır. Ancak soruda 'İTHAL FOSİL YAKITLAR' sorulduğu için yerli linyit elenir; ithal yakıtlar (Doğal Gaz vs. İthal Taş Kömürü) arasında ise lider Doğal Gaz'dır.

20. Türkiye'nin dış ticaret açığı vermesindeki en büyük kalem olan enerji ithalatı faturasında, devlet bütçesinden en fazla döviz ödenen iki fosil kaynak hangisidir?

• A) Doğal gaz ve Petrol ✓
• B) Kömür
• C) Uranyum cevheri
• D) Jeotermal

Türkiye net bir enerji ithalatçısı ülkedir. Sanayinin, konutların ve ulaşım sektörünün tükettiği ham petrol (akaryakıt) ile boru hatlarıyla alınan doğal gaz, ithalat faturamızın en büyük iki kalemidir.

21. Elektrik iletkenliği yüksek olduğu için kablo ve jeneratör sargısı imalatında kullanılan bakır madeninin en gür rezervlerinin yer aldığı Murgul yatakları hangi ilimizdedir?

• A) Rize
• B) Trabzon
• C) Artvin ✓
• D) Amasya

Artvin'in Murgul ilçesi ile Kastamonu'nun Küre ilçesi, Türkiye'deki bakır aşınım sülfür yataklarının en zengin olduğu ve cevher çıkarımının kesintisiz sürdürüldüğü Karadeniz merkezleridir.

22. Hafifliği nedeniyle havacılık ve otomotiv sanayisinde kullanılan alüminyum metalinin hammaddesi olan boksit yatakları en çok hangi iki şehrimizin kesişim hatlarında bulunur?

• A) Konya ve Antalya ✓
• B) Zonguldak
• C) Sivas
• D) Edirne

Türkiye'nin en önemli boksit (alüminyum cevheri) yatakları Konya (Seydişehir) ve Antalya (Akseki) ilçelerinin dağlık karstik tabakalarında bulunur. Çıkarılan maden Seydişehir Alüminyum Fabrikası'nda işlenir.

23. Jeolojik olarak metamorfizma süreçleriyle kalkerlerin basınca maruz kalarak kristalleşmesiyle oluşan ve ihracat değeri yüksek olan mermer yatakları en çok hangi bölgelerimizdedir?

• A) Marmara ve Ege ✓
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Türkiye bir mermer ülkesidir. Birinci sınıf blok mermer yatakları Güney Marmara (Balıkesir Adası, Bursa) ile kıyı ve iç Ege (Afyonkarahisar, Muğla, Denizli) masif yaşlı kristalen arazilerinde yaygındır.

24. Mersin Akkuyu sahasındaki nükleer santral inşaatının ardından, Türkiye'nin nükleer enerji stratejisinde ikinci santral projesinin kurulması için seçilen kıyı sahası neresidir?

• A) Mersin
• B) Kırklareli
• C) İzmir
• D) Sinop ✓

Türkiye'nin ikinci nükleer güç santrali yerleşkesi olarak, deprem hassasiyet derecesinin düşüklüğü ve soğutma suyu kriterleri doğrultusunda Sinop'un İnceburun yarımadası kıyı sahası tescillenmiştir.

25. Sivas Divriği ile Malatya Hekimhan yataklarından çıkarılan ham demir cevherleri, eritilip mamul maddeye dönüştürülmek üzere aşağıdaki endüstri tesislerinin hangisine sevk edilir?

• A) Karabük, Ereğli ve İskenderun Demir-Çelik ✓
• B) Samsun Bakır İşletmeleri
• C) Seydişehir Alüminyum Fabrikası
• D) Murgul Bakır Fabrikası

İç ve Doğu Anadolu'dan demiryolu hatlarıyla yüklenen demir cevheri; yakıt kaynağına yakınlığı nedeniyle Batı Karadeniz'deki Karabük ve Ereğli (ERDEMİR) fabrikalarına; lojistik ve liman kolaylığı nedeniyle Akdeniz'deki İskenderun (İSDEMİR) tesislerine taşınır.