Madenler ve Enerji Kaynakları 3

1. Paslanmaz çelik imalatında alaşım elementi olarak kullanılan yüksek tenörlü krom madeninin en fazla çıkarıldığı Guleman ve Fethiye yatakları sırasıyla hangi illerimizdedir?

• A) Elazığ ve Muğla ✓
• B) Muğla ve Antalya
• C) Antalya ve Denizli
• D) Tekirdağ ve Konya

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu'daki Elazığ (Guleman) ile Ege'deki Muğla (Fethiye-Köyceğiz havzası), Türkiye metalik krom rezervlerinin ve ihracatlık maden üretiminin en yoğun yapıldığı iki ana kutuptur.

2. Tarımsal gübre endüstrisinde kullanılan fosfat kayaçlarının ve fosforik asit hammaddesinin Türkiye'deki en önemli rezerv alanı olan Mazıdağı yatakları hangi ilimizdedir?

• A) Şanlıurfa
• B) Mardin ✓
• C) Batman
• D) Diyarbakır

Mardin'in‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mazıdağı ilçesindeki fosfat yatakları Türkiye'nin en büyük gübre hammaddesi alanıdır. Ancak bu yerli üretim iç piyasa talebini karşılayamadığı için gübre endüstrisinde ithalat çok yüksektir.

3. Türkiye'nin nükleer enerji teknolojisine geçiş basamağını oluşturan, Rusya ortaklığıyla dört reaktör halinde inşa edilen Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) hangi şehrimizdedir?

• A) Sinop
• B) Mersin ✓
• C) İzmir
• D) Yalova

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilk nükleer santral yatırımı, deprem riskinin azlığı ve deniz suyuyla soğutma imkanları nedeniyle Akdeniz kıyısında, Mersin ilinin Gülnar ilçesine bağlı Akkuyu sahasında kurulmaktadır.

4. Mardin (Mazıdağı) havzasında çıkarılan ve kimyasal gübre endüstrisinde hammadde olarak kullanılan maden hangisidir?

• A) Demir
• B) Fosfat ✓
• C) Bor
• D) Bakır

Mardin-Mazıdağı,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Türkiye'nin ticari öneme sahip ve gübre fabrikalarında hammadde olarak işlenen tek fosfat kayaç yataklarının bulunduğu yerdir.

5. Türkiye yer yapısı incelendiğinde, aşağıdaki madenlerden hangisi ülkenin geneline dağılmayıp sadece tek bir lokal havza sınırlarında sıkışmıştır?

• A) Altın
• B) Trona ✓
• C) Barit
• D) Boksit

Trona‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (soda külü) madeni Türkiye'de sadece Ankara havzasında (Beypazarı ve Kahramankazan) yer alan devasa yataklarla sınırlıdır. Diğer madenler ise farklı bölgelerde dağınık rezervler halindedir.

6. I. Bursa Uludağ'da yatakları bulunur; tel ve filament yapımında kullanılır. II. İnşaat sıvası ve hafif dolgu malzemesi yapımında kullanılan volkanik camdır. III. Isıya son derece dayanıklı, yanmaz bir mineraldir. IV. Volkanik kökenli, hafif ve gözenekli bir yapı malzemesidir. Yukarıda açıklanan özellikler göz önüne alındığında, aşağıdaki madenlerden hangisi hakkında bilgi verilmemiştir?

• A) Perlit
• B) Feldspat ✓
• C) Asbest
• D) Volfram

Paragrafta‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sırasıyla Volfram, Perlit, Asbest ve Pomza taşının özellikleri açıklanmıştır. Cam, seramik ve boya sanayi hammaddesi olan feldspat hakkında bir bilgi yoktur.

7. Aşağıdaki yeraltı zenginliklerinden hangisi, çıkarıldığı Batman (Raman Dağı) havzasında bulunan yerel tesiste rafine edilen bir fosil kaynaktır?

• A) Demir
• B) Bor
• C) Petrol ✓
• D) Mermer

Batman‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Raman Dağı çevresindeki kuyulardan çıkarılan yerli ham petrol, hammaddeye yakınlık ilkesi gereği hemen oradaki Batman Petrol Rafinerisi'nde işlenir.

8. Büyük doğal gaz kombine çevrim santralleri (DGÇS) genellikle enerji tüketiminin yoğun olduğu Marmara'da toplanmıştır. Aşağıdaki gaz santrallerinden hangisi bu coğrafi bölgenin dışındadır?

• A) Ambarlı DGÇS
• B) Ovaakça DGÇS
• C) Hamitabat DGÇS
• D) Aliağa DGÇS ✓

Ambarlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (İstanbul), Ovaakça (Bursa) ve Hamitabat (Kırklareli) Marmara Bölgesi'ndeyken; Aliağa Doğal Gaz Çevrim Santrali İzmir'de (Ege Bölgesi) yer almaktadır.

9. Türkiye'nin küresel ölçekte en büyük yeraltı zenginliğini oluşturan, dünya rezervlerinin %73'ünden fazlasına sahip olduğumuz bor minerallerinin aktif olarak çıkarıldığı havzaların tamamı hangi il grubunda yer alır?

• A) Eskişehir Balıkesir Kütahya ve Bursa ✓
• B) Zonguldak Bartın ve Karabük
• C) Kahramanmaraş Adana ve Hatay
• D) Artvin Rize ve Kastamonu

Türkiye'deki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bor yatakları Güney Marmara ve İç Batı Anadolu kuşağında kümelenmiştir. Eskişehir (Kırka), Balıkesir (Bigadiç), Kütahya (Emet) ve Bursa (Kestelek) sahaları ham bor cevherinin çıkarıldığı ana merkezlerdir.

10. Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim portföyü analiz edildiğinde, dışa bağımlı olduğumuz ithal kaynakların (ithal kömür ve doğal gaz) toplam üretimdeki payı ortalama hangi aralıktadır?

• A) %10-%15
• B) %25-%30
• C) %40-%50 ✓
• D) %85-%90

Yerli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve yenilenebilir kaynakların payı artsa da, Rusya, İran ve Azerbaycan'dan alınan ithal doğal gaz ile ithal kömürle çalışan termik santraller, yıllık elektrik üretiminin yaklaşık %40 ila %50'lik kısmını karşılar.

11. Hafifliği nedeniyle havacılık ve otomotiv sanayisinde kullanılan alüminyum metalinin hammaddesi olan boksit yatakları en çok hangi iki şehrimizin kesişim hatlarında bulunur?

• A) Konya ve Antalya ✓
• B) Zonguldak
• C) Sivas
• D) Edirne

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en önemli boksit (alüminyum cevheri) yatakları Konya (Seydişehir) ve Antalya (Akseki) ilçelerinin dağlık karstik tabakalarında bulunur. Çıkarılan maden Seydişehir Alüminyum Fabrikası'nda işlenir.

12. Mersin Akkuyu sahasındaki nükleer santral inşaatının ardından, Türkiye'nin nükleer enerji stratejisinde ikinci santral projesinin kurulması için seçilen kıyı sahası neresidir?

• A) Mersin
• B) Kırklareli
• C) İzmir
• D) Sinop ✓

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikinci nükleer güç santrali yerleşkesi olarak, deprem hassasiyet derecesinin düşüklüğü ve soğutma suyu kriterleri doğrultusunda Sinop'un İnceburun yarımadası kıyı sahası tescillenmiştir.

13. Sivas Divriği ile Malatya Hekimhan yataklarından çıkarılan ham demir cevherleri, eritilip mamul maddeye dönüştürülmek üzere aşağıdaki endüstri tesislerinin hangisine sevk edilir?

• A) Karabük, Ereğli ve İskenderun Demir-Çelik ✓
• B) Samsun Bakır İşletmeleri
• C) Seydişehir Alüminyum Fabrikası
• D) Murgul Bakır Fabrikası

İç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Doğu Anadolu'dan demiryolu hatlarıyla yüklenen demir cevheri; yakıt kaynağına yakınlığı nedeniyle Batı Karadeniz'deki Karabük ve Ereğli (ERDEMİR) fabrikalarına; lojistik ve liman kolaylığı nedeniyle Akdeniz'deki İskenderun (İSDEMİR) tesislerine taşınır.

14. Türkiye'nin sıvılaştırılmış gazı şebekeye bağlayan 'yüzer doğal gaz üretim ve depolama tesisleri' (FSRU) hangi kıyı lokasyonlarında kurulmuştur?

• A) Dörtyol - İzmir - Saros ✓
• B) Zonguldak - Antalya - Samsun
• C) Sinop - Mersin - İskenderun
• D) Trabzon - Ambarlı - Bodrum

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ LNG transferi ve gaz arz güvenliği için FSRU limanları Hatay Dörtyol, İzmir (Aliağa) ve son olarak Çanakkale Saros Körfezi'nde kurulmuştur.

15. Türkiye'nin enerjide dışa bağımlılığını ve döviz çıkışını azaltmak adına atılacak en stratejik adım hangisidir?

• A) İthal kömür kullanımını artırmak
• B) Doğal gaz ithalatını artırmak
• C) Yerli ve yenilenebilir kaynakların payını artırmak ✓
• D) Nükleer enerji ithalatını kesintisiz kılmak

Dışa‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bağımlılığı azaltmanın temel yolu, ithal edilen petrol ve doğal gaz yerine ülkenin kendi yerli (linyit) ve yenilenebilir (güneş, rüzgar, hidroelektrik) kaynaklarına ağırlık vermesidir.

16. Geniş kullanım alanına sahip bor mineralinin Türkiye'deki çıkarım alanları düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bu alanlardan biri değildir?

• A) Seyitgazi
• B) Susurluk
• C) Emet
• D) Bozüyük ✓

Eskişehir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Seyitgazi (Kırka), Balıkesir Susurluk (Bigadiç) ve Kütahya Emet bor çıkarım alanlarıdır. Bilecik Bozüyük'te bor yatağı yoktur; burası seramik endüstrisi merkezidir.

17. Kimya ve gıda endüstrisinde kullanılan en önemli 'kaya tuzu' yatakları hangi ilimizde yoğunlaşmıştır?

• A) Çankırı ✓
• B) İzmir
• C) Bursa
• D) Muğla

Çankırı,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kırşehir ve Yozgat çevresi Türkiye'nin en büyük kaya tuzu (halit) maden yataklarına sahiptir. İzmir Çamaltı ise deniz tuzlasıdır.

18. Tekstilde, inşaatta ve yalıtımda kullanılan hafif, gözenekli camsı bir kayaç olan pomza taşının yataklarına aşağıdaki illerin hangisinde rastlanmaz?

• A) Van
• B) Nevşehir
• C) Kayseri
• D) Antalya ✓

Pomza‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ taşı volkanik püskürme ürünüdür ve Doğu ile İç Anadolu volkanik sahalarında yaygındır. Antalya'da ise volkanik değil, saf karstik (kireçtaşı) araziler egemen olduğundan pomza bulunmaz.

19. Hava şartları ve nem rejimleri düşünüldüğünde, aşağıdaki illerin hangisinde bulutluluk oranının yüksekliğinden ötürü güneş enerjisi santrali (GES) kurulum verimliliği en düşüktür?

• A) Konya
• B) Kayseri
• C) Şanlıurfa
• D) Bartın ✓

Güneş‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ panellerinden yüksek verim alınması için açık gün sayısı fazla olmalıdır. Bartın, her mevsim yağışlı ve bulutlu Karadeniz iklim kuşağında kaldığı için radyasyon potansiyeli en düşüktür.

20. Yüksek dayanımlı paslanmaz çelik alaşımı elde etmek için kullanılan en önemli iki krom işleme (Ferrokrom) metalürji tesisi hangi illerimizdedir?

• A) İstanbul ve İzmir
• B) Elazığ ve Antalya ✓
• C) Konya ve Ankara
• D) Samsun ve Mersin

Krom‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ madeninin çıkarıldığı ve lojistik kolaylığa sahip olan Elazığ (Guleman) ile Antalya liman çeperinde, ham cevheri ferrokroma dönüştüren stratejik fabrikalar yer almaktadır.

21. Kastamonu (Küre) ve Artvin (Murgul) bölgelerinden çıkarılan bakır cevheri, hangi ilimizdeki büyük izabe (işleme) tesisine gönderilir?

• A) Samsun ✓
• B) Ankara
• C) Kayseri
• D) İzmir

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sahalardan çıkarılan bakır cevheri, hinterlandı geniş bir liman kenti olması ve lojistik kolaylığı nedeniyle Samsun'daki bakır işletmelerinde işlenir.

22. Cam, nükleer sanayi ve deterjan endüstrisinde yaygın kullanılan bor mineralleri, aşağıdaki yerlerin hangisinde çıkarılmamaktadır?

• A) Emet
• B) Bigadiç
• C) Kırka
• D) Akseki ✓

Emet‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Kütahya), Bigadiç (Balıkesir) ve Kırka (Eskişehir) asli bor havzalarıdır. Antalya Akseki ise bor yatakları barındırmaz; burası alüminyumun hammaddesi olan boksit rezervleriyle bilinir.

23. Aşağıda verilen enerji kaynaklarından hangisi 'yenilenebilir' (tükenmeyen) temiz enerji sınıfları içerisinde yer almaz?

• A) Güneş
• B) Rüzgar
• C) Doğal Gaz ✓
• D) Jeotermal

Güneş,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ rüzgâr ve jeotermal tükenmeyen kaynaklardır. Doğal gaz ise yer kabuğunun altındaki organik kalıntıların milyonlarca yılda fosilleşmesiyle oluşan ve tüketildikçe eksilen fosil bir yakıttır.

24. Eskişehir Kırka veya Kütahya Emet havzalarından çıkarılan ham bor minerallerinin, katma değerli son ürüne dönüştürüldüğü asli rafine tesisleri nerededir?

• A) Balıkesir ve Eskişehir ✓
• B) Zonguldak
• C) Samsun
• D) Konya

Çıkarılan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bor madenleri, hammaddeye yakın Eskişehir (Kırka) boraks fabrikası ile lojistik-liman avantajına sahip olan Balıkesir (Bandırma) asit borik fabrikalarında işlenir.

25. Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim potansiyeli en yüksek baraj silsilesi (Atatürk, Karakaya, Keban) hangi nehrimizin yatağı üzerine konuşlandırılmıştır?

• A) Kızılırmak
• B) Sakarya Nehri
• C) Fırat Nehri ✓
• D) Seyhan Nehri

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ üç devasa enerji barajı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'yu kat eden, su debisi ve yatak eğimi en yüksek nehrimiz olan Fırat Nehri üzerinde konumlandırılmıştır.