Sanayi ve Endüstri 2

1. Yabancı otomotiv üreticilerinin Türkiye'de üretim üsleri kurarak yatırım yapmalarında aşağıdakilerden hangisinin payı en azdır?

• A) Avrupa pazarına olan coğrafi yakınlık
• B) Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği anlaşmasının olması
• C) Nüfus potansiyeli ve iç tüketim gücü
• D) İş gücü maliyetlerinin Doğu Asya ülkelerinden daha ucuz olması ✓

Türkiye; lojistik konumu ve Gümrük Birliği sayesinde caziptir. İş gücü maliyetleri Batı Avrupa'ya kıyasla avantajlı olsa da Çin, Hindistan veya Vietnam gibi Doğu Asya ülkelerinden daha ucuz değildir.

2. Mobilya endüstrisi, hammaddesi uzaktan taşınsa bile doğrudan tüketici nüfusa (pazara) yakın gelişir. Buna göre mobilya sanayisinin aşağıdaki illerin hangisinde gelişim gösterdiği söylenemez?

• A) İzmir
• B) Kayseri
• C) İstanbul
• D) Kütahya ✓

Kayseri, İstanbul, İzmir ve Bursa mobilya imalatında küresel pazar payına sahiptir. Kütahya ise pazar hacminden ziyade, hammadde altyapısıyla seramik ve porselen üretimine odaklanmış bir merkezdir.

3. Türkiye'de faaliyet gösteren şeker fabrikalarıyla ilgili verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Hammaddeye yakın alanlarda kurulurlar.
• B) Şeker pancarı kolay bozulduğu için ekim alanları fabrika çevresindedir.
• C) Türkiye'nin ilk şeker fabrikası Konya ilinde kurulmuştur. ✓
• D) Fabrika atıkları nedeniyle çevresinde besi hayvancılığı gelişir.

Türkiye'nin ilk şeker fabrikaları Alpullu (Kırklareli) ve Uşak'ta faaliyete geçmiştir; Konya'da değil. Tarımsal hammadde yakınlığı ve fabrikaların yan ürünü olan küspeyle besicilik yapılması kuralları doğrudur.

4. Türkiye genel endüstriyel üretiminin yarısından fazlasını barındıran Marmara Bölgesi'nde, aşağıdaki sanayi kollarından hangisinin faal olduğu söylenemez?

• A) Şeker ve Yağ sanayisi
• B) Gemi yapımı (Tersaneler)
• C) Ferro-krom metalürji tesisleri ✓
• D) Kimya ve İlaç sanayisi

Krom cevherini işleyen ferro-krom metalürji tesisleri Türkiye'de sadece Elazığ ve Antalya'da kuruludur; sanayileşmiş Marmara Bölgesi'nde bu tesisler yer almaz.

5. Demiryolu ulaşım lokomotifleri ve vagon araçları imalatı (TÜRASAŞ) aşağıdaki şehirlerimizin hangisinde bir üretim merkezine sahip değildir?

• A) Eskişehir
• B) Adapazarı
• C) Sivas
• D) Çankırı ✓

Eskişehir, Sivas, Ankara ve Sakarya (Adapazarı) demiryolu sanayisinin lokomotif ve vagon imalatı yapan tarihi üsleridir. Çankırı ise bu sektörel üretim ağında yer almaz.

6. Bir imalat sanayi tesisinin kuruluş yeri fizibilitesi yapılırken aşağıdakilerden hangisi en az öncelikli kriterdir?

• A) Pazara yakınlık
• B) Bölgenin turizm potansiyeli ✓
• C) Ulaşım ve enerji kolaylığı
• D) Hammaddeye yakınlık

Fabrika lokasyonu seçilirken hammadde, lojistik (liman, tren hattı), enerji ve pazar payı hayati önem taşır; bölgenin turistik değeri sanayi yatırımlarında ön koşul değildir.

7. Türkiye'de bazı önemli fabrikaların yer seçimlerinde hata yapıldığı veya potansiyelin yanlış eşleştirildiği düşünülürse; aşağıdaki şehir-sanayi eşleştirmelerinden hangisinde yer alan endüstri kolları kendi aralarında 'yer değiştirdiğinde' coğrafi ve ekonomik olarak doğru bir planlama yapılmış olur?

• A) Eskişehir - Lokomotif ve Ankara - Savunma
• B) İzmit - Lastik ve Adana - Pamuklu Dokuma
• C) Bursa - Şeker ve Kayseri - Otomotiv ✓
• D) Batman - Petrol Rafinerisi ve Karabük - Demir Çelik

Bursa, Türkiye'de binek ve ticari araç (otomotiv) üretiminin ve yan sanayinin tartışmasız kalbidir. Kayseri ise İç Anadolu'nun geniş şeker pancarı tarım havzalarına entegre büyük bir şeker fabrikasına ev sahipliği yapar. Seçenekte Bursa'ya şeker, Kayseri'ye otomotiv yazılması coğrafi bir hatadır; bu iki endüstri kolu yer değiştirdiğinde fabrikalar gerçek üretim üslerine kavuşmuş olur. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.

8. Kağıt, kereste, kereste hammaddesi ve sunta gibi orman ürünleri sanayisi hammaddeye yakın kurulur. Buna göre aşağıdaki illerin hangisinde orman endüstrisinin gelişmesi beklenemez?

• A) Sinop
• B) Düzce
• C) Çankırı ✓
• D) Kastamonu

Sinop, Düzce ve Kastamonu orman stokları gür olan Batı Karadeniz illeridir. Çankırı ise İç Anadolu karasallığında step florasına sahip olduğundan orman sanayisini besleyecek hammaddeye sahip değildir.

9. Türkiye'nin en yüksek işlem hacmine ve üretim kapasitesine sahip petrol rafinerileri (TÜPRAŞ, STAR) hangi ilimiz sınırları içerisindedir?

• A) İzmir ✓
• B) İstanbul
• C) Mersin
• D) Adana

İzmir (Aliağa ilçesi), devasa TÜPRAŞ ve STAR rafinerilerine, petrokimya tesislerine ve hammadde lojistiğini sağlayan büyük liman komplekslerine ev sahipliği yapar.

10. Türkiye ekonomisinde dış ticaret açığının kapatılması ve döviz dengesinin korunması adına aşağıdakilerden hangisi doğrudan bir çözüm üretmez?

• A) Yüksek katma değerli teknolojik ürünlerin ihracatını artırmak
• B) Enerjide dışa bağımlılığı azaltmak için yerli ve alternatif kaynaklara yönelmek
• C) Turizm gelirlerini artırarak hizmet ihracatını desteklemek
• D) Gıda ürünlerinin ithalatını artırarak iç piyasada fiyatları düşürmek ✓

Gıda veya endüstriyel emtiaların dışarıdan ithal edilmesi doğrudan döviz çıkışına neden olur ve ticaret açığını büyütür. Açığı kapatmak için ihracat tırmandırılmalı veya enerjide yerli üretime geçilmelidir.

11. Elazığ'da faal olan Ferrokrom Metalürji Tesisleri'nin yer seçimi kriteri aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Pazara yakınlık
• B) Hammaddeye yakınlık ✓
• C) Liman ulaşımı
• D) Doğal gaz enerji hattı

Elazığ (Guleman), Türkiye'nin en zengin ve yüksek tenörlü krom yataklarını barındırır. Cevheri işleyen ferrokrom tesisleri de nakliye maliyetini düşürmek için hammadde kaynağına yakın buraya kurulmuştur.

12. İç Anadolu Bölgesi'nin sanayi aksını oluşturan Konya, Kayseri ve Ankara kentlerinde son yıllarda en hızlı büyüme kaydeden lokomotif sanayi kolları hangileridir?

• A) Makine ve Gıda Sanayisi ✓
• B) Petrokimya rafinajı
• C) Ağır Demir-Çelik
• D) Kağıt ve Selüloz Sanayisi

Konya (tarım makineleri, unlu mamuller), Kayseri (mobilya, gıda entegreleri) ve Ankara (savunma, iş makineleri) imalat ve gıda alanında İç Anadolu'nun en hızlı endüstrileşen merkezleridir.

13. Yeraltı hammadde rezervleri ve fosil enerji kaynakları yönüyle fakir olmasına rağmen, sanayileşmenin Marmara Bölgesi'nde yoğunlaşmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Maden çeşitliliğinin fazla olması
• B) Ulaşım koridorları, pazar hacmi ve nitelikli iş gücü avantajları ✓
• C) Geniş tarım düzlükleri
• D) Zengin petrol kuyuları

Marmara Bölgesi; kıtalararası demiryolu/karayolu hatları, gelişmiş limanları (ulaşım), devasa tüketici nüfusu (pazar) ve kalifiye eleman altyapısı sayesinde sanayinin çekim merkezidir.

14. Aşağıdaki ağır sanayi kuruluşlarından hangisinin yer seçimi kriteri, hammadde veya enerji kaynaklarına değil, tamamen 'ulaşım ve liman' avantajlarına dayanmaktadır?

• A) İskenderun Demir Çelik Fabrikası ✓
• B) Konya Şeker Fabrikası
• C) Çorum Tuğla Fabrikası
• D) Seydişehir Alüminyum Tesisleri

İskenderun çevresinde ne demir madeni ne de taş kömürü çıkar; fakat İskenderun Limanı deniz yoluyla gelen hammadde ve yakıtı karşılamak, mamul maddeyi ihraç etmek için ideal bir ulaşım matrahı sunar.

15. Yünlü dokuma ve halı endüstrisi, hammadde girdisi olarak küçükbaş hayvancılığa (yapağı) endekslidir. Buna göre, aşağıdaki merkezlerin hangisinde halı dokumacılığı gelişmiş bir sanayi kolu değildir?

• A) Bartın ✓
• B) Hereke
• C) Isparta
• D) Uşak

Hereke, Isparta ve Uşak el ve makine halıcılığında dünyaca ünlü endüstriyel veya geleneksel üslerdir. Bartın ise küçükbaş yün potansiyelinin düşüklüğü nedeniyle bu sektörel gelişime sahip değildir.

16. Türkiye'deki petrol rafinerileri ve bu tesislerin kuruluş yerlerinin coğrafi gerekçeleri eşleştirildiğinde, hangisinde hata yapılmıştır?

• A) Batman Rafinerisi - Hammaddeye yakınlık
• B) İzmir Rafinerisi - Ulaşım ve Liman
• C) İzmit Rafinerisi - Ulaşım ve Pazar
• D) İstanbul Rafinerisi - Hammaddeye yakınlık ✓

Batman rafinerisi hammadde (yerli petrol) kaynağına kurulu tek tesistir. İzmir ve İzmit liman/pazar odaklıdır. Günümüz idari sınırları içerisinde İstanbul'da aktif bir petrol rafinerisi bulunmamaktadır.

17. Samsun'da kurulu olan bakır izabe (işleme) fabrikasının hammaddesi hangi Karadeniz şehirlerimizden tedarik edilmektedir?

• A) Sivas
• B) Artvin ve Kastamonu ✓
• C) Konya
• D) Tekirdağ

Artvin (Murgul) ve Kastamonu (Küre) ocaklarından çıkarılan zengin bakır cevherleri, kıyı lojistiği ve gelişmiş liman imkanları nedeniyle deniz yoluyla Samsun'daki fabrikalara taşınarak işlenir.

18. Büyükbaş mera hayvancılığının gür çayırlarla desteklendiği Kuzeydoğu Anadolu kırsalında, hammaddeye bağlı gelişen asli sanayi kolu hangisidir?

• A) Tekstil dokuma sanayisi
• B) Et ve Süt Ürünleri sanayisi ✓
• C) Otomotiv sanayisi
• D) Porselen imalatı

Erzurum, Kars ve Ardahan çevresinin en temel ekonomik faaliyeti hayvancılıktır. Sektöre bağlı olarak et kombinaları, mandıralar ve coğrafi işaretli Kars kaşarı/tereyağı işleme tesisleri gelişmiştir.

19. Aşağıdaki endüstri kollarından hangisinin coğrafi yer seçimi gerekçesi, 'enerji kaynağına yakınlık' ilkesiyle açıklanabilir?

• A) Edremit körfezinde zeytinyağı fabrikalarının bulunması
• B) Batı Karadeniz'de demir-çelik fabrikalarının bulunması ✓
• C) Orta Anadolu'da unlu mamul fabrikalarının yoğunlaşması
• D) Doğu Karadeniz'de çay fabrikalarının yer alması

Karabük ve Ereğli metalürji tesisleri, orada demir çıktığı için değil; demiri eritecek yüksek kalorili taş kömürü (enerji kaynağı) sadece o bölgede (Zonguldak havzasında) bulunduğu için kurulmuştur.

20. Bölgeler arasında iklim ve morfolojik farklardan dolayı tarımsal-hayvansal ürünlerin değişmesi ve imalat sanayisinin belirli illerde toplanması öncelikle hangisini canlandırmıştır?

• A) Dış ticaret hacminin azalmasını
• B) İç ticaretin oldukça hareketli olmasını ✓
• C) Uluslararası turizm gelirlerini
• D) Kırsal nüfus payının kentsel nüfusu geçmesini

Farklı bölgelerin farklı hammaddeler üretmesi ve fabrikaların batıda kümelenmesi, bölgeler arası sürekli bir mal ve emtia akışını (iç ticari sirkülasyonu) zorunlu kılarak canlandırmıştır.

21. Aşağıdaki imalat sanayi kollarından hangisi, Türkiye'nin toplam yıllık 'ihracat (dış satım) gelirleri' içinde en yüksek oransal paya sahiptir?

• A) Gıda sanayisi
• B) Otomotiv sanayisi ✓
• C) Maden sanayisi
• D) Çimento üretimi

Bursa, Kocaeli ve Sakarya aksında üretilen binek ve ticari araçlar ile yedek parça bileşenleri, Türkiye'nin yıllık ihracat şampiyonluğunu elinde tutan en stratejik sektördür.

22. Gümrük muafiyetleri, vergi kolaylıkları ve lojistik avantajlarla doğrudan ihracata yönelik üretim yapılan resmi serbest ticaret bölgeleri, aşağıdaki illerimizin hangisinde yer almaz?

• A) Kayseri
• B) Karaman ✓
• C) Mersin
• D) Samsun

Türkiye'de dış ticareti ve ihracatı artırmak amacıyla kurulan 19 serbest bölgeden bazıları kıyı lojistiğine sahip Mersin ve Samsun'da, bir diğeri ise iç bölge ticaret hacmi gelişmiş olan Kayseri'de yer alır. Ancak Karaman il sınırları içerisinde Ticaret Bakanlığı mevzuatına tabi yasal olarak ilan edilmiş aktif bir resmi serbest ticaret bölgesi bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

23. Türkiye'de topoğrafik, lojistik ve beşeri nedenlerle endüstri alanları belirli hatlarda toplanmıştır. Aşağıdaki alanlardan hangisi sanayinin yoğunlaştığı üretim kuşakları arasında gösterilemez?

• A) İzmit Körfezi ve çevresi
• B) Ege'deki Gediz Grabeni
• C) Doğu Karadeniz'deki Çoruh-Kelkit Oluğu ✓
• D) İskenderun Körfezi çevresi

İzmit, İskenderun ve Gediz havzaları sanayinin merkezidir. Gümüşhane ve Bayburt hattını içeren Çoruh-Kelkit Oluğu ise sarp dağlık yapısı ve transit yolların uzağında kalması nedeniyle sanayinin en az geliştiği yerdir.

24. Türkiye'nin en büyük kapasiteli petrol rafinerilerinin (Aliağa, İzmit, Kırıkkale) konumsal dağılışındaki ortak coğrafi payda hangisidir?

• A) Hammadde kuyularına yakın olmaları
• B) Tüketim bölgelerine ve/veya ulaşım olanaklarına yakın olmaları ✓
• C) Taş kömürü karbon yataklarına komşu olmaları
• D) Sadece yerli petrolü işlemeleri

Türkiye petrolü yüksek oranda dışarıdan ithal eder. Bu yüzden rafineriler hammadde kaynaklarına değil, tankerlerin yanaşabileceği limanlara (Aliağa, İzmit) veya tüketim merkezinin kalbine (Kırıkkale/Ankara) yakın kurulur.

25. Tütün endüstrisi ve sigara fabrikaları genellikle hammaddeye yakın tütün ekim alanlarında veya büyük ulaşım/pazar merkezlerinde kurulur. Buna göre aşağıdaki illerin hangisinde sigara fabrikası bulunmaz?

• A) İzmir
• B) Samsun
• C) Manisa
• D) Artvin ✓

Türkiye'de aktif sigara fabrikaları İzmir, Manisa, Samsun, Tokat, Bitlis ve İstanbul illerinde yer almaktadır. Her mevsim yağışlı nemli iklime sahip olan Artvin'de tütün tarımı yapılmadığı gibi sigara fabrikası da bulunmaz. 💡 ÖSYM Püf Noktası: Sigara fabrikalarının bulunduğu başlıca iller hammadde ve pazar imkanları dikkate alınarak kurulmuştur (İzmir, Manisa, Samsun, Tokat, Bitlis, İstanbul).