Sanayi ve Endüstri 3

1. Türkiye genelinde sarp engebe, çetin iklim şartları ve ulaştırma koridorlarına sapa kalması nedeniyle sanayileşmenin en az geliştiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi; sarp morfolojik yapı, kış şartlarının ağırlığı, yüksek lojistik maliyetleri ve büyük tüketim pazarlarına uzaklık nedeniyle sanayi yatırımlarının en zayıf kaldığı alandır.

2. Türkiye'deki büyük gübre sanayi entegrelerinin (Bandırma, Mersin, İzmir) kıyı şeridinde ve liman çeperlerinde kurulmasının temel gerekçesi hangisidir?

• A) Hammadde yüksek oranda ithal edildiği için ✓
• B) İklim kıyılarda daha elverişli olduğu için
• C) Fosfat yatakları o sahil şeridinden çıkarıldığı için
• D) Kıyı ovalarında toprak tuzluluğu az olduğu için

Türkiye gübre imalatında kritik olan fosfat ve potas hammaddelerinde dışa bağımlıdır. Bu yüzden fabrikalar, ithal hammaddenin gemilerle ulaştığı liman kentlerinde (ulaşım-lojistik avantajı) konuşlandırılmıştır.

3. Endüstriyel imalatta randıman ve ürün kalitesini belirleyen 'nitelikli iş gücü' parametresinin artması doğrudan aşağıdaki faktörlerin hangisine bağlıdır?

• A) Yeraltı hammadde çıkarım hızına
• B) Eğitim ve mesleki teknik eğitim kalitesine ✓
• C) Bölgesel turizm gelirlerine
• D) Demografik doğum oranlarına

Nitelikli (kalifiye) eleman, endüstrinin ihtiyaç duyduğu teknik donanıma sahip iş gücüdür. Bu iş gücü potansiyeli sadece mesleki teknik liseler, enstitüler ve üniversitelerin eğitim kalitesiyle tırmandırılabilir.

4. Sanayi kuruluşlarının Marmara Bölgesi'nde (İstanbul-Kocaeli aksında) aşırı yoğunlaşmasının doğurduğu en büyük yapısal risk ve dezavantaj hangisidir?

• A) Bölgedeki iş gücü açığının kapatılamaması
• B) Tüketim pazarlarına ve limanlara uzaklık
• C) Deprem riskinin yüksek olması ve çevre kirliliği ✓
• D) Tarımsal hammadde nakliye ağlarının olmaması

Ülke sanayisinin Marmara'da aşırı kümelenmesi, sismik açıdan aktif Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) üzerinde devasa bir risk birikmesine ve yoğun nüfusa bağlı ekstrem çevre kirliliğine yol açmaktadır.

5. Yasal mevzuat çerçevesinde kurulan 'Serbest Ticaret Bölgeleri'nin faaliyet alanları ve işleyişleri düşünüldüğünde, hangisi bu alanların kuruluş amaçlarından biri değildir?

• A) Dış ticaret gelirlerini ve yabancı sermayeyi artırmak
• B) İhracata dönük faaliyetleri teşvik etmek
• C) Yeni iş imkânları ile istihdama katkı sağlamak
• D) Ülke içindeki sanayi ürünlerinin iç tüketimdeki payını azaltmak ✓

Serbest bölgeler dış ticareti, gümrüksüz imalatı ve ülkeye döviz girdisi sağlamayı amaçlar; yerli iç piyasadaki tüketim oranlarını düşürmek veya iç ticareti baltalamak gibi bir misyonları yoktur.

6. Aşağıda verilen endüstri tesislerinin hangisinin yer seçimi analizinde, işletmenin kurulduğu yöredeki tarımsal hammaddeye erişim kolaylığı (hammaddeye yakınlık) temel esastır?

• A) Ereğli - Demir Çelik Fabrikası
• B) Edirne - Bitkisel Yağ Sanayi ✓
• C) Ankara - Savunma Sanayi
• D) İskenderun - Demir Çelik Fabrikası

Edirne ve çevresi (Trakya) ayçiçeği üretiminde lider tarım sahasıdır. Bu yüzden bitkisel yağ fabrikaları nakliye maliyetini düşürmek adına hammadde kaynağının (tarlanın) kalbine kurulmuştur.

7. Hammaddeye bağlı olarak Elazığ (Maden) ve Artvin'de (Murgul), ulaşıma ve gelişmiş liman şartlarına bağlı olarak ise Samsun'da kurulu olan metalürji tesisi hangisidir?

• A) Bakır İşletmeleri ✓
• B) Demir-Çelik Tesisleri
• C) Kağıt Fabrikaları
• D) Alüminyum Tesisleri

Murgul ve Küre yataklarından çıkarılan bakır cevherleri, kıyı lojistiği ve liman imkanları nedeniyle Samsun'daki izabe tesislerine taşınarak işlenir. Elazığ ve Artvin'de ise hammaddeye yakınlık esastır.

8. Türkiye genelinde hammadde teminine (tarımsal ürünün tarladan söküldükten sonra hızla işlenmesi zorunluluğuna) bağlı olarak en yaygın coğrafi dağılış gösteren fabrika türü hangisidir?

• A) Demir-çelik fabrikaları
• B) Şeker fabrikaları ✓
• C) Kağıt fabrikaları
• D) Petrol rafinerileri

Şeker pancarı aşırı nemli Karadeniz sahili ve Güneydoğu hariç her bölgede yetişebilir. Ürün çabuk bozulduğu için fabrikalar iç bölgelerin (İç Anadolu, Ege, Doğu Anadolu) geneline yayılmış durumdadir.

9. Hammadde tedariki yönüyle gür orman stoğuna ihtiyaç duyan selüloz, kağıt ve kereste sanayi tesisleri en çok hangi coğrafi bölgemizde gelişim göstermiştir?

• A) Karadeniz Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Orman varlığının ve nem rejiminin en yüksek olduğu Karadeniz Bölgesi (Zonguldak Çaycuma, Giresun Aksu hattı), hammadde yakınlık avantajıyla kereste ve kağıt endüstrisinin lokomotifidir.

10. Türkiye'nin endüstrileşme tarihi kronolojisi incelendiğinde; ilk cam fabrikası, ilk demir-çelik fabrikası ve ilk petrol rafinerisinin kurulduğu şehirler arasında hangisi yer almaz?

• A) İstanbul
• B) Karabük
• C) Batman
• D) Ankara ✓

İlk cam fabrikası İstanbul Paşabahçe/Beykoz'da, ilk ağır metalürji Karabük'te ve ilk yerli petrol rafinerisi Batman'da açılmıştır. Ankara savunma ve makine sanayisinde devleşse de bu spesifik ilk tesislere ev sahipliği yapmamıştır.

11. Türkiye'nin dış ticaret istatistikleri analiz edildiğinde, hem yıllık ithalat faturamızda hem de ihracat bilançomuzda geleneksel olarak ilk 5 ülke arasında yer alan en dengeli ticari ortak çifti hangisidir?

• A) Çin ve Rusya
• B) Almanya ve ABD ✓
• C) Irak ve İngiltere
• D) Yunanistan ve Suriye

Rusya ve Çin'e karşı büyük dış ticaret açığı (ithalat ağırlıklı) veririz. Almanya ve ABD ise endüstriyel makine, otomotiv ve kimya emtialarında hem alımda hem satımda en dengeli iki büyük ticaret partnerimizdir.

12. Akdeniz kıyı kuşağında yer alan İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın (İSDEMİR) hammadde ocaklarından uzak olmasına rağmen bu lokasyona kurulmasının ana coğrafi nedeni hangisidir?

• A) Ulaşım avantajı ve liman imkanları ✓
• B) Enerji kaynağı (taş kömürü) yatakları orada olduğu için
• C) İklim şartlarının işçiler için çok konforlu olması
• D) Zengin boksit yataklarının körfezde bulunması

İskenderun'da demir cevheri veya kömür çıkmaz. Tesisin buraya kurulma tek nedeni; hinterlandı geniş limanı sayesinde ithal kömürün denizden kolay gelmesi ve üretilen çeliğin dünyaya gemilerle ihraç edilebilmesidir (ulaşım-lojistik kolaylığı).

13. Deniz yolu ulaştırmasında boğaz transit geçiş koridoru üzerinde olmasına karşın, art bölgesindeki (hinterlant) karayolu ağlarına sapa kalması nedeniyle imalat sanayisi yeterince gelişemeyen ilimiz hangisidir?

• A) Kocaeli
• B) İzmir
• C) Gaziantep
• D) Çanakkale ✓

Çanakkale, boğaz transit lojistiğinin kalbinde olsa da ana tüketim akslarına bağlayan kara ulaşım yollarının sapa kalması nedeniyle İzmit veya Bursa ölçeğinde bir sanayi büyümesine ulaşamamıştır.

14. Türkiye fiziki ve askeri coğrafyasında deniz yolu araçları imalatına, büyük tonajlı gemi yapımı ve bakımına (Tersane endüstrisine) yön veren kilit merkezler hangi seçenekte birlikte verilmiştir?

• A) Pendik - Gölcük - Tuzla ✓
• B) Alanya - Taşucu - Mersin
• C) Çanakkale - İzmir - Antalya
• D) Zonguldak - Sinop - Hopa

Türkiye'de askeri ve sivil tersane inşa sanayisinin (gemi metalürjisinin) devasa kapasiteli ana üsleri İstanbul Tuzla-Pendik koridoru ile Kocaeli Gölcük askeri deniz limanı hattında toplanmıştır.

15. Kış ılıklığı isteyen zeytin tarımına endeksli olarak, hammadde yakınlık faktörüyle zeytinyağı sıkma ve rafine endüstri tesislerinin en yoğun kümelendiği alanlar hangileridir?

• A) İç Anadolu ve Doğu Anadolu
• B) Karadeniz ve Marmara'nın Kuzeyi
• C) Doğu Anadolu ve Karadeniz
• D) Ege ve Akdeniz kıyı kuşağı ✓

Zeytin ağacı varlığının ve hasat miktarının en yüksek olduğu kıyı Ege (Aydın, İzmir, Balıkesir körfez hattı) ile Akdeniz (Hatay yöresi), zeytinyağı sanayi tesislerinin hammaddeye bağlı konuşlandığı lider alanlardır.

16. Milli savunma ve yüksek teknoloji havacılık stratejileri doğrultusunda, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ/TAI) ana yerleşkesi ve üretim hangarları hangi ilimizdedir?

• A) Eskişehir
• B) Ankara ✓
• C) İstanbul
• D) Kocaeli

Ankara (Kahramankazan ilçesi sahası), havacılık, jet uçak gövde imalatı, insansız hava araçları ve uydu teknolojileri üreten devasa TUSAŞ tesisleriyle havacılık sanayimizin kalbidir.

17. Aşağıdaki ağır metalürji tesislerinden hangisinin coğrafi lokasyon seçimi, hammadde ocaklarına yakınlığa göre değil, doğrudan 'enerji kaynağına yakınlık' ilkesine göre belirlenmiştir?

• A) İskenderun Demir Çelik
• B) Karabük Demir Çelik ✓
• C) Sivas Demir Çelik
• D) İzmir Demir Çelik

Karabük ve Ereğli (ERDEMİR) tesisleri demir yataklarından uzaktır. Buraya kurulmalarının yegane coğrafi nedeni, demiri eritecek yüksek ısı kalorisini veren taş kömürünün sadece bu bölgede (Zonguldak karbon havzasında) çıkarılmasıdır.

18. Gıda endüstrisinin en yaygın kollarından biri olan şeker fabrikalarının, pazar alanlarından ziyade doğrudan tarımsal üretim sahalarının (pancar tarlalarının) yanı başına kurulmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Şeker pancarı söküldükten sonra çabuk bozulduğu için ✓
• B) Enerji kaynağına yakın olmak için
• C) Tesislerin yüksek neme ihtiyaç duyması
• D) İş gücü maliyetlerini sıfırlamak için

Şeker pancarı tarladan söküldükten sonra bünyesindeki şeker oranını kaybetmeye ve hızla çürümeye (bozulmaya) başlar. Bu fizyolojik riskten ötürü fabrikalar tarlaların (hammadde alanlarının) çeperine kurulur.

19. Hammaddeye yakınlık ilkesi doğrultusunda, pamuklu dokuma, iplik ve tekstil sanayisinin hammadde bolluğu avantajıyla 'tarihsel süreçte ilk olarak' geliştiği iki coğrafi alanımız hangisidir?

• A) Karadeniz ve Doğu Anadolu
• B) Ege ve İç Anadolu
• C) İç Anadolu ve Marmara
• D) Akdeniz ve Ege kıyı ovaları ✓

Pamuklu dokuma sanayisi, pamuk tarımının geleneksel ve en köklü merkezleri olan Akdeniz (Çukurova) ve kıyı Ege graben ovalarında hammaddeye yakınlık avantajıyla ilk büyük endüstriyel kapasitesine ulaşmıştır.

20. Türkiye'de işletilen petrol rafinerileri içinde, lojistik veya pazar kriterlerine göre değil, doğrudan 'yerli hammadde kuyularına yakınlık' ilkesine göre konuşlandırılan yegane rafineri hangisidir?

• A) Tüpraş İzmit Rafinerisi
• B) Batman Petrol Rafinerisi ✓
• C) Star İzmir Rafinerisi
• D) Orta Anadolu Kırıkkale Rafinerisi

İzmir, İzmit ve Kırıkkale rafinerileri ulaşım/pazar odaklıdır. Batman Rafinerisi ise Türkiye'nin yerli petrol yataklarının (Raman Dağı kuyularının) kalbinde yer aldığı için doğrudan hammaddeye yakın kurulmuş tek rafineridir.

21. Konya Ovası Projesi'nin (KOP) bölgedeki sulu tarım alanlarını genişletmesi, öncelikle hangi sanayi dalının hammaddesel büyümesini doğrudan desteklemiştir?

• A) Otomotiv sanayisi
• B) Petrokimya rafinajı
• C) Gıda ve Unlu Mamuller sanayisi ✓
• D) Ağır metalürji sanayisi

KOP kanalları ovada şeker pancarı, dane mısır ve tahıl hasat tonajını katlamıştır. Bu hammadde bolluğu Konya'da un, bisküvi, makarna, nişasta ve şeker gibi gıda sanayi kollunun devleşmesini sağlamıştır.

22. Türkiye'deki endüstriyel tesisler ve kuruldukları şehirlerin coğrafi eşleştirmeleri incelendiğinde, aşağıdaki eşleştirmelerin hangisinde sektörel bir hata yapılmıştır?

• A) Karabük - Demir-Çelik Fabrikası
• B) Seydişehir - Alüminyum Fabrikası
• C) Kırıkkale - Petrol Rafinerisi
• D) Aydın - Sigara ve Tütün Fabrikası ✓

Karabük'te demir-çelik, Seydişehir'de alüminyum, Kırıkkale'de rafineri bulunur. Aydın ise zeytin, incir ve pamuk imalatında güçlüdür; il sınırları içerisinde aktif endüstriyel ölçekte bir tütün işleme fabrikası yer almaz.

23. Aşağıda verilen imalat sanayi kollarından hangisi, hammadde girdisinin bozulabilir olmamasından ötürü 'hammaddeye yakınlık' ilkesine en az bağımlılık gösterir?

• A) Şeker fabrikaları
• B) Konserve fabrikaları
• C) Hazır Giyim ve Konfeksiyon sanayisi ✓
• D) Çay fabrikaları

Pancar, yaş sebze ve taze çay yaprağı hızla bozulan hassas hammaddelerdir. Ancak hazır giyimde kullanılan dokunmuş kumaş bozulmaz; bu yüzden sektör pamuk tarlasına değil, iş gücü ve pazarın devasa olduğu İstanbul'a kurulur.

24. Endüstri kolları kullandıkları ana girdilere göre ayrıldığında, aşağıdaki sanayi dallarından hangisinin üretim altyapısı 'toprağa dayalı mineral kayaçlara' bağımlı değildir?

• A) Düz Cam sanayisi
• B) Porselen ve Seramik sanayisi
• C) Petrokimya sanayisi ✓
• D) Çimento ve klinker üretimi

Cam (silis kumu), seramik (kil/kaolin) ve çimento (kalker/kil) doğrudan toprağa dayalı mineral kayaçları işler. Petrokimya ise yer kabuğunun altındaki organik kökenli fosil yakıtların (petrol, doğalgaz) rafinajına dayalı bir kimya koludur.

25. Otomotiv ana sanayisinde küresel markaların binek araç, zırhlı askeri araç ve modern traktör fabrikalarına ev sahipliği yapan ulaştırma kavşağı şehrimiz hangisidir?

• A) Kocaeli
• B) Yozgat
• C) Sakarya ✓
• D) Eskişehir

Sakarya (Adapazarı), transit demiryolu ve otoban koridorlarının kalbinde yer alan stratejik konumuyla Toyota, Otokar ve Türk Traktör gibi devasa sanayi komplekslerini barındıran önemli bir otomotiv üssüdür.