Genel Tekrar Testi - 210
Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdar çocuklarının taşra yönetiminde görevlendirilerek tecrübe kazanmalarını sağlayan uygulamada bu çocuklara verilen unvan nedir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdar çocuklarının taşra yönetiminde görevlendirilerek tecrübe kazanmalarını sağlayan uygulamada bu çocuklara verilen unvan nedir?
- A) Atabeg
- B) Melik ✓
- C) Şıhne
- D) Emir
- E) Vezir
Büyük Selçuklularda hükümdar çocukları 'melik' unvanıyla taşra vilayetlerine vali olarak atanırdı. Bu meliklerin yanında onları yetiştiren ve koruyan 'atabeg'ler bulunurdu. Zamanla atabeglik kurumu güçlenmiş ve bazı atabeglikler bağımsız devletlere dönüşmüştür. Şıhne ise askeri vali anlamına gelir.
2. Karahanlılar, İslam dinini resmen kabul eden ilk Türk devletidir. Bu kabulün gerçekleştiği yaklaşık tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 960 ✓
- B) 840
- C) 920
- D) 751
- E) 1040
Karahanlılar, 960 yılında İslam dinini resmen kabul etmiştir. Bu olay, Türk tarihinde bir dönüm noktası olup İslamiyet'i benimseyen ilk Türk devleti olmaları bakımından büyük önem taşır.
3. Gazneli Mahmut, Hindistan üzerine toplamda kaç sefer düzenlemiştir?
- A) 12
- B) 17 ✓
- C) 7
- D) 21
- E) 25
Gazneli Mahmut, 1000-1027 yılları arasında Hindistan'a toplam 17 sefer düzenlemiştir. Bu seferler hem İslamiyet'in yayılması hem de büyük miktarda ganimet elde edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
4. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çağrı Bey
- B) Tuğrul Bey ✓
- C) Melikşah
- D) Alparslan
- E) Selçuk Bey
Büyük Selçuklu Devleti'ni Tuğrul Bey kurmuştur. 1040 Dandanakan Savaşı'nda Gaznelileri yenilgiye uğratan Tuğrul Bey, devletin temellerini atmış ve 1055'te Bağdat'a girerek Abbasi halifesinden 'Doğunun ve Batının Sultanı' unvanını almıştır.
5. Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik görevini uzun süre yürüten ve "Siyasetname" adlı eserin yazarı olan devlet adamı kimdir?
- A) Gazali
- B) Nizamülmülk ✓
- C) İbn-i Sina
- D) Ömer Hayyam
- E) Biruni
Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapmıştır. Devlet yönetimi hakkındaki görüşlerini kaleme aldığı 'Siyasetname' adlı eseri, Türk-İslam siyasi düşüncesinin önemli kaynaklarından biridir.
6. Karahanlılar döneminde yazılan ve Türk dilinin bilinen ilk sözlüğü olma özelliğini taşıyan eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Divan-ı Lügati't-Türk ✓
- B) Divan-ı Hikmet
- C) Siyasetname
- D) Kutadgu Bilig
- E) Atabetü'l-Hakayık
Divan-ı Lügati't-Türk, Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072-1074 yılları arasında yazılmıştır. Türk dilinin bilinen ilk kapsamlı sözlüğü olma özelliğini taşıyan bu eser, Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla kaleme alınmıştır.
7. Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Erzurum
- B) Kayseri
- C) Konya ✓
- D) Ankara
- E) Sivas
Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti Konya'dır. Devlet 1077'de İznik'te kurulmuş, ardından başkent Konya'ya taşınmıştır. Konya, devletin çöküşüne dek siyasi ve kültürel merkez olma özelliğini korumuştur.
8. Büyük Selçuklu Devleti'nde kurulan ve medrese sisteminin öncüsü sayılan eğitim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Darülfünun
- B) Darüşşifa
- C) Nizamiye Medreseleri ✓
- D) Bimarhane
- E) Kervansaray
Nizamiye Medreseleri, Vezir Nizamülmülk tarafından 11. yüzyılda Büyük Selçuklu Devleti bünyesinde kurulmuştur. Bağdat başta olmak üzere birçok şehirde açılan bu medreseler, İslam dünyasında sistematik yükseköğretimin temelini oluşturmuştur.
9. "Kutadgu Bilig" adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Ali Şir Nevai
- B) Edip Ahmet Yükneki
- C) Yusuf Has Hacip ✓
- D) Kaşgarlı Mahmut
- E) Ahmet Yesevi
Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacip tarafından 1069-1070 yıllarında Karahanlılar döneminde yazılmıştır. 'Mutluluk Veren Bilgi' anlamına gelen bu eser, Türkçe yazılmış ilk siyasetname örneği olarak kabul edilmektedir.
10. Türk-İslam tarihinde "sultan" unvanını kullanan ilk hükümdar kimdir?
- A) Melikşah
- B) Gazneli Mahmut ✓
- C) Tuğrul Bey
- D) Karahanlı Satuk Buğra Han
- E) Alparslan
Türk-İslam tarihinde 'sultan' unvanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmut'tur. Abbasi halifesi tarafından kendisine bu unvan verilen Mahmut, İslam dünyasında sultanın siyasi gücü temsil ettiği yeni bir dönemin kapısını aralamıştır.
11. Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdarın yokluğunda devlet işlerini yürüten ve "niyabet" sistemiyle bağlantılı olan görevli unvanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pervaneci
- B) Kadı
- C) Atabeg ✓
- D) Muhtesip
- E) Şıhne
Atabeg, Selçuklularda genç şehzadelerin eğitiminden ve yöneticiliğinden sorumlu olan devlet görevlisidir. Zamanla şehzadeye vasi olan atabeglar, bulundukları bölgelerde fiilî yönetimi ele geçirmiş ve bazıları bağımsız devletler kurmuştur.
12. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti döneminde Nizamiye Medresesi'nde ders veren ünlü İslam düşünürüdür?
- A) Farabi
- B) İbn-i Haldun
- C) Gazali ✓
- D) Biruni
- E) İbn-i Rüşd
Gazali (Gazzali), Büyük Selçuklu döneminde Bağdat Nizamiye Medresesi'nde müderrislik (hocalık) yapmıştır. İslam felsefesi ve tasavvuf alanındaki eserleriyle tanınan Gazali'nin en önemli yapıtları arasında 'İhyau Ulumid-Din' sayılabilir.
13. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucusu kimdir?
- A) Tuğrul Bey ✓
- B) Melikşah
- C) Kutalmış
- D) Alparslan
- E) Çağrı Bey
Büyük Selçuklu Devleti 1040 yılında Dandanakan Savaşı'nın ardından Tuğrul Bey tarafından kurulmuştur. Alparslan ise Tuğrul Bey'in yeğeni olup devleti daha da genişleten ikinci hükümdarıdır.
14. Karahanlılar, Türk tarihinde hangi açıdan önemli bir yere sahiptir?
- A) İlk Türk-İslam medresesini kurmalarıyla
- B) İlk Türk denizcilik devleti olmalarıyla
- C) İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olmalarıyla ✓
- D) Abbasiler'i yıkan devlet olmalarıyla
- E) Moğollara karşı en uzun süre direnen devlet olmalarıyla
Karahanlılar, 940 yılında İslamiyet'i toplu olarak kabul eden ilk Türk devletidir. Bu nedenle Türk-İslam sentezinin başlangıcı sayılırlar. İlk Türk-İslam medresesini ise Selçuklular kurmuştur (Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri).
15. Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından kurulan ve dönemin en önemli eğitim kurumları olan yapılar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ribatlar
- B) Külliyeler
- C) Zaviyeler
- D) Darüşşifalar
- E) Nizamiye Medreseleri ✓
Büyük Selçuklu Devleti'nin ünlü veziri Nizamülmülk, 11. yüzyılda Bağdat başta olmak üzere pek çok şehirde Nizamiye Medreselerini kurmuştur. Bu medreseler, Sünni İslam anlayışını yaymak ve nitelikli devlet adamı yetiştirmek amacıyla oluşturulmuştur. İmam Gazali bu medreselerde ders vermiştir.
16. Gazneli Mahmut'un, Hindistan'a düzenlediği seferler kaç kez gerçekleşmiştir?
- A) 17 ✓
- B) 25
- C) 21
- D) 12
- E) 7
Gazneli Mahmut, 1000-1027 yılları arasında Hindistan'a toplam 17 sefer düzenlemiştir. Bu seferler İslamiyet'i yaymak ve ganimet elde etmek amacıyla yapılmış olup Gazneli Devleti'ne büyük bir servet kazandırmıştır. Gazneli Mahmut, aynı zamanda Abbasi halifesi tarafından 'Sultan' unvanı verilen ilk Türk hükümdarıdır.
17. Türk-İslam tarihinde 'Sultan' unvanını kullanan ilk hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karahanlı Buğra Han
- B) Gazneli Mahmut ✓
- C) Tuğrul Bey
- D) Alparslan
- E) Melikşah
Abbasi Halifesi Kadir Billah tarafından 'Sultan' unvanı verilen ilk Türk hükümdarı Gazneli Mahmut'tur (998-1030). Bu unvan, siyasi ve askeri liderliği simgeleyen önemli bir paye olup Gazneli Mahmut'tan sonra birçok Türk hükümdarı tarafından kullanılmıştır.
18. Büyük Selçuklu Devleti'nde toprak yönetim sistemi olan ve devlet topraklarının hükümdar ailesine bölüştürüldüğü uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İkta sistemi ✓
- B) Has sistemi
- C) Toygun sistemi
- D) Tımar sistemi
- E) Dirlik sistemi
İkta sistemi, Büyük Selçuklularda uygulanan ve devlet görevlilerine maaş karşılığında belirli bölgelerin vergi gelirlerinin tahsis edildiği toprak düzenidir. Bu sistemde toprak devletin mülkü olmaya devam eder; ikta sahibi yalnızca vergi toplama hakkına sahip olurdu. Osmanlı'daki tımar sisteminin temelini oluşturmuştur.
19. Türk-İslam tarihinin ilk büyük Türk devleti olan Karahanlıların başkenti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Buhara
- B) Balasagun ✓
- C) Semerkant
- D) Merv
- E) Taşkent
Karahanlı Devleti'nin başkenti Balasagun'dur. Daha sonra Kaşgar da önemli bir merkez hâline gelmiştir. Devlet, doğu ve batı olmak üzere ikiye bölününce Batı Karahanlıların merkezi Semerkant, Doğu Karahanlıların merkezi ise Kaşgar olmuştur.
20. Türkçenin ilk kapsamlı sözlüğü ve Türk lehçelerini karşılaştırmalı biçimde ele alan Divan-ı Lügati't-Türk'ün yazarı kimdir?
- A) Edip Ahmet Yükneki
- B) Ahmed Yesevi
- C) Nizamülmülk
- D) Yusuf Has Hacip
- E) Kaşgarlı Mahmut ✓
Divan-ı Lügati't-Türk, Karahanlı döneminde Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072-1074 yılları arasında yazılmıştır. Eser, Türkçeyi Araplara öğretmek amacıyla kaleme alınmış olup Türk dili, kültürü ve coğrafyası hakkında son derece değerli bilgiler içermektedir.
21. Abbasi Halifeliğine son veren ve Bağdat'ı 1258'de ele geçiren güç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gazneliler
- B) Haçlılar
- C) Karahanlılar
- D) Moğollar ✓
- E) Selçuklular
1258 yılında Hülagü Han komutasındaki Moğol ordusu Bağdat'ı ele geçirerek Abbasi Halifeliğine son vermiştir. Halife Mutasım öldürülmüş, şehir büyük tahribata uğramıştır. Bu olay İslam dünyası için son derece büyük bir yıkım olarak kabul edilmektedir.
22. Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdarın danışma ve yönetim organı olarak görev yapan kurumun adı nedir?
- A) Büyük Divan (Divan-ı Âlî) ✓
- B) Divan-ı Hümayun
- C) Kengeş
- D) Kurultay
- E) Toy
Büyük Selçuklularda devlet işlerinin görüşüldüğü en yüksek yönetim organına Büyük Divan (Divan-ı Âlî) denilmektedir. Bu kurumun başında vezir bulunurdu. Osmanlı'daki Divan-ı Hümayun'un temelini oluşturmuştur. Kurultay ve Toy ise daha çok İslam öncesi Türk devlet geleneğine ait kavramlardır.
23. Aşağıdakilerden hangisi, Türk-İslam tarihinde tasavvuf düşüncesini ve 'Hikmet' adlı şiirleriyle Türk edebiyatını derinden etkileyen mutasavvıf şairdir?
- A) Edip Ahmet Yükneki
- B) Mevlana Celaleddin Rumi
- C) Yunus Emre
- D) Hacı Bektaş Veli
- E) Ahmed Yesevi ✓
Ahmed Yesevi, 12. yüzyılda yaşamış ve Divan-ı Hikmet adlı eseriyle Türk-İslam tasavvuf geleneğinin kurucusu sayılmaktadır. Türkçe yazdığı 'hikmet'ler (şiirler) aracılığıyla İslamiyet'i Orta Asya Türkleri arasında yaymıştır. Mevlana ise Farsça eserler vermiş olup Anadolu Selçukluları döneminde yaşamıştır.
24. Karahanlılar döneminde kaleme alınan ve Türkçenin ilk büyük sözlüğü olarak kabul edilen 'Divanü Lügati't-Türk' adlı eserin yazılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arapların Türkçeyi öğrenmesini sağlamak ve Türkçenin zenginliğini kanıtlamak ✓
- B) İslam hukukunu Türkçeye aktarmak
- C) Türk boylarının soy kütüğünü oluşturmak
- D) Orta Asya coğrafyasını tanıtmak
- E) Karahanlı hükümdarlarının biyografilerini yazmak
Kaşgarlı Mahmut, 11. yüzyılda Divanü Lügati't-Türk'ü Arap halifesine sunmak amacıyla yazmıştır. Temel amacı, Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu kanıtlamaktı. Bu eser, aynı zamanda dönemin Türk kültürü, coğrafyası ve folkloruna ilişkin önemli bilgiler içermektedir.
25. Büyük Selçuklu Devleti'nde 'iktâ sistemi' uygulamasının temel sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ticaret yolları üzerindeki gümrük gelirlerinin özel kişilere devredilmesi
- B) Askeri hizmet karşılığında komutanlara belirli bölgelerin vergi gelirlerinin bırakılması ✓
- C) Dini vakıfların devlet arazileri üzerindeki denetiminin artması
- D) Merkezi otoritenin güçlenmesi ve vergi gelirlerinin hazineye aktarılması
- E) Toprağın köylülere kalıcı olarak devredilmesi
İktâ sistemi, Büyük Selçuklularda askeri ve idari örgütlenmenin temelini oluşturuyordu. Bu sistemde komutanlar ve devlet görevlilerine maaş yerine belirli bölgelerden vergi toplama hakkı veriliyordu. Ancak bu arazi mülkiyet değil gelir devri anlamına geliyordu; kişi ölünce iktâ devlete iade edilirdi. Sistem zamanla merkezi otoriteyi zayıflattı.