Genel Tekrar Testi - 219

1. Türk-İslam tarihinde 'melikşahlık' ve 'sultanat' kavramları arasındaki ilişki değerlendirildiğinde, Büyük Selçuklu taht anlayışında 'ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaşılması' geleneğinin yarattığı temel siyasi paradoks nedir?

• A) Ülkenin paylaşılması dinî hukuka aykırı görülmüş; bu yüzden Abbasi halifesi Selçuklu taht mücadelelerine sürekli müdahale etmiştir.
• B) Bu gelenek Selçuklu'yu Türkmen boylarından uzaklaştırarak tamamen İranlı bürokratlara teslim etmiştir.
• C) Paylaşım ilkesi merkezi sultana meşruiyet sağlarken aynı zamanda rakip güç odakları üreterek merkezi otoriteyi yapısal olarak zayıflatmıştır. ✓
• D) Bu gelenek, hanedan dışından vezir ve komutanların devlet yönetimine tamamen hâkim olmasını kaçınılmaz kılmıştır.
• E) Paylaşım ilkesi yalnızca teoride kalmış, pratikte hiçbir zaman uygulanmamıştır.

Türk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ devlet geleneğindeki 'ülke hanedan'ın ortak malıdır' anlayışı, büyük sultan ile onun gölgesinde yönetici melikler arasında süregelen bir gerilim yaratıyordu. Her melik, kendi bölgesinde ordu, divan ve saray oluşturabiliyordu. Bu durum, merkezi otoritenin güçlü bir sultan döneminde işlev görmesine karşın sultanın zayıfladığı dönemlerde melikler arasında taht savaşlarını körükledi. Kısaca sistem meşruiyet üretirken eş zamanlı olarak bölünme tohumları ekiyordu; bu, Selçuklu tarihindeki paradoksun özüdür. Diğer şıklar ya olgusal yanlışlık içermekte ya da abartılı genellemeler sunmaktadır.

2. Türk-İslam devletlerinde 'gulam sistemi' ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi en kapsamlı ve doğru yorumu yansıtmaktadır?

• A) Gulamlar dinî eğitim almış medrese mezunlarıdır ve ordu yerine divan örgütlenmesinde görev yapmışlardır.
• B) Gulamlar, köle statüsündeki yabancı askerlerden oluşan; ancak yüksek eğitimleri ve sultana olan mutlak bağlılıkları sayesinde önemli askeri ve idari makamlara yükselebilen özel bir zümreyi oluşturmuştur. ✓
• C) Bu sistem Moğol istilasıyla birlikte Orta Asya'dan Anadolu'ya taşınmış; Osmanlı'daki devşirme sisteminin doğrudan öncülü değil tamamen bağımsız bir uygulamadır.
• D) Gulam sistemi, hür Türkmen savaşçıların üst düzey subaylıklara getirildiği kurum olarak tanımlanabilir.
• E) Gulam sistemi yalnızca Gaznelilere özgü bir uygulamadır; Selçuklular bu sistemi reddetmiştir.

Gulam‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sistemi; köle ya da esir asker statüsündeki genç erkeklerin saraya alınarak yoğun askeri ve kültürel eğitimden geçirildiği bir sistemdir. Abbasilerden itibaren yaygınlaşmış, Gazneliler ve Selçuklularda doruk noktasına ulaşmıştır. Gulamlar yasal olarak köle sayılsa da sultanın mutlak güveniyle önemli komutanlık ve idari görevlere yükselebildi; Gazneli Mahmud'un kendisi de bir gulam hanedanının soyundan gelir. Selçuklular bu sistemi uygulamıştır; yalnızca Gaznelilere özgü değildir (A yanlış). Türkmen savaşçılarla karıştırılmamalıdır (C yanlış). Divan değil ordu örgütüyle ilişkilidir (D yanlış). Osmanlı devşirme sistemiyle yapısal benzerlikler tartışmalı olmakla birlikte 'tamamen bağımsız' nitelemesi aşırıdır (E tartışmalı ve yanıltıcı).

3. Aşağıda Türk-İslam tarihiyle ilgili dört önerme verilmiştir. Bu önermelerden hangisi/hangileri tarihsel açıdan doğrudur? I. Karahanlılar, Türk-İslam sentezini yansıtan ilk edebi eserlerin üretildiği siyasi ortamı sağlamıştır. II. Büyük Selçuklu Devleti, Abbasi halifeliğini ortadan kaldırarak 'sultan-halife' birliği oluşturmuştur. III. Gaznelilerin Hindistan seferlerinde kalıcı eyaletler kurmak yerine ganimet odaklı hareket etmesi, devletin uzun ömürlü bir Hint-İslam yönetimi oluşturamamasının temel nedenleri arasında gösterilmektedir. IV. Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'nun Türkleşmesi, Selçuklu sultanlarının merkezi planlı iskân politikasının doğrudan sonucudur.

• A) I, II, III ve IV
• B) Yalnızca II ve IV
• C) Yalnızca I ve III ✓
• D) I, III ve IV
• E) Yalnızca I ve II

Önerme‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ I doğrudur: Kutadgu Bilig, Divânü Lügâti't-Türk gibi eserler Karahanlı döneminde üretilmiştir. Önerme II yanlıştır: Selçuklular Abbasi halifeliğini ortadan kaldırmamış; aksine onu korumuş ve meşruiyet kaynağı olarak kullanmıştır. Önerme III büyük ölçüde doğrudur: Gazneli Mahmud'un seferleri kalıcı idari yapı kurmaktan ziyade ganimet ve prestij hedefliydi; bu yaklaşım Hindistan'da köklü bir Gazneli yönetiminin oluşmasını engelledi. Önerme IV ise tartışmalıdır ve büyük ölçüde yanlıştır: Anadolu'nun Türkleşmesi merkezi ve planlı bir iskân politikasının değil, Türkmen boylarının kendi inisiyatifleriyle ve savaş koşullarının yarattığı fırsatla gerçekleştirdiği organik bir sürecin ürünüdür. Dolayısıyla yalnızca I ve III doğrudur.

4. Osmanlı Devleti'nin kurucusu kabul edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gündüz Alp
• B) Ertuğrul Gazi
• C) Osman Bey ✓
• D) Alaeddin Bey
• E) Orhan Bey

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nin kurucusu Osman Bey'dir. Osman Bey, babası Ertuğrul Gazi'nin ölümünün ardından (1281) beyliğin başına geçmiş ve 1299'da bağımsızlığını ilan etmiştir. Ertuğrul Gazi ise Osmanlı Beyliği'nin temelini atan, ancak bağımsız bir devlet kurmayan kişidir.

5. Osmanlı Devleti'nde ilk divan teşkilatını kuran padişah aşağıdakilerden hangisidir?

• A) I. Mehmet
• B) Yıldırım Bayezid
• C) Osman Bey
• D) I. Murat
• E) Orhan Bey ✓

Divan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ teşkilatı Orhan Bey döneminde kurulmuştur. Orhan Bey, devlet yönetimini düzenlemek amacıyla vezirlik makamını ve divan örgütünü oluşturmuştur. İlk Osmanlı veziri de Orhan Bey döneminde atanan Alâeddin Paşa'dır.

6. Osmanlı Devleti'nde yaya ve müsellem adıyla ilk düzenli orduyu kuran padişah kimdir?

• A) Orhan Bey ✓
• B) I. Murat
• C) Osman Bey
• D) II. Murat
• E) Yıldırım Bayezid

Orhan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bey döneminde yaya ve müsellem adlarıyla ilk düzenli piyade ve süvari birlikleri oluşturulmuştur. Bu birlikler maaşlı askerlerden oluşmakta olup Osmanlı ordusunun düzenli yapıya kavuşmasının ilk adımını temsil eder.

7. Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu Ocakları'nın temelini oluşturan Yeniçeri Ocağı hangi padişah döneminde kurulmuştur?

• A) Yıldırım Bayezid
• B) I. Murat ✓
• C) Orhan Bey
• D) II. Murat
• E) I. Mehmet

Yeniçeri‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ocağı, I. Murat döneminde kurulmuştur. Devşirme sistemiyle toplanan Hristiyan çocuklardan oluşturulan bu ocak, doğrudan padişaha bağlı, düzenli ve disiplinli bir piyade gücü niteliği taşımaktaydı. Bu gelişme Osmanlı askeri teşkilatlanmasında önemli bir dönüm noktasıdır.

8. Osmanlı Devleti Avrupa'ya ilk geçişini hangi bölgeden gerçekleştirmiştir?

• A) Gelibolu Yarımadası ✓
• B) Edirne
• C) Çanakkale Boğazı
• D) İstanbul Boğazı
• E) Selanik

Osmanlılar‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Avrupa'ya ilk kez Gelibolu Yarımadası'ndan geçiş yapmıştır. Orhan Bey'in oğlu Süleyman Paşa, Bizans'ın iç çekişmelerinden yararlanarak 1354'te Gelibolu'yu ele geçirmiş ve Osmanlıların Rumeli'ye yerleşmesinin önünü açmıştır.

9. I. Murat döneminde 1389'da yapılan ve Osmanlıların Balkanlardaki hâkimiyetini pekiştirdiği savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Haçlı Seferi
• B) Varna Savaşı
• C) Sırpsındığı Savaşı
• D) I. Kosova Savaşı ✓
• E) Niğbolu Savaşı

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kosova Savaşı 1389'da I. Murat döneminde yapılmıştır. Bu savaşta Osmanlı kuvvetleri Sırp, Bosna ve diğer Balkan güçlerinden oluşan ittifakı yenilgiye uğratmıştır. I. Murat bu savaşta şehit düşmüş, yerine oğlu Yıldırım Bayezid geçmiştir.

10. Osmanlı tarihinde "İlk Osmanlı parası" hangi hükümdar döneminde bastırılmıştır?

• A) I. Murat
• B) Yıldırım Bayezid
• C) Alaeddin Bey
• D) Orhan Bey ✓
• E) Osman Bey

Osmanlıların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilk parasını (gümüş akçe) Orhan Bey döneminde bastırıldığı kabul edilmektedir. Para bastırmak, bağımsız bir devletin en temel egemenlik sembollerinden biri sayıldığından bu gelişme Osmanlı Devleti'nin kurumsallaşmasında önemli bir adımdır.

11. Osmanlı Devleti'nde ilk kez "sultan" unvanını kullanan hükümdar kimdir?

• A) Orhan Bey
• B) I. Murat ✓
• C) Osman Bey
• D) I. Mehmet
• E) Yıldırım Bayezid

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hükümdarları arasında ilk kez sultan unvanını kullanan kişi I. Murat'tır. Bu unvan, Osmanlı hükümdarının İslam dünyasındaki prestijini artırmış ve devletin uluslararası alanda tanınırlığını güçlendirmiştir.

12. Yıldırım Bayezid'in Anadolu'daki Türk beyliklerini ortadan kaldırarak Osmanlı topraklarına katması üzerine bu beylikleri himaye eden ve Yıldırım Bayezid'i 1402'de Ankara Savaşı'nda yenilgiye uğratan hükümdar kimdir?

• A) İlhanlı Hükümdarı Hülagü
• B) Altın Orda Hanı Toktamış
• C) Timur ✓
• D) Karakoyunlu Kara Yusuf
• E) Memlük Sultanı Baybars

Timur‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Aksak Timur), Anadolu beyliklerini himaye ettiğini ileri sürerek Yıldırım Bayezid'e savaş açmış ve 1402 Ankara Savaşı'nda Osmanlı ordusunu ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Yıldırım Bayezid esir düşmüş, bu olay Osmanlı tarihinde 'Fetret Devri'ni başlatmıştır.

13. Osmanlı tarihinde "Fetret Devri" olarak adlandırılan dönem hangi yıllar arasını kapsamaktadır?

• A) 1402–1413 ✓
• B) 1421–1444
• C) 1389–1402
• D) 1413–1421
• E) 1444–1451

Fetret‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devri, 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında yaşanan taht kavgalarını kapsayan 1402–1413 dönemini ifade eder. Bu süreç, Çelebi Mehmet'in (I. Mehmet) kardeşlerini etkisiz kılarak tek hükümdar olmasıyla sona ermiştir.

14. Osmanlı Devleti'nin Rumeli'deki ilk başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Edirne ✓
• B) İstanbul
• C) Filibe
• D) Selanik
• E) Sofya

Osmanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Rumeli'ye geçtikten ve Balkan topraklarını genişlettikten sonra başkenti 1369'da Edirne'ye taşımışlardır. Edirne (Adrianopolis), 1453'te İstanbul'un fethine kadar Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalmıştır.

15. Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde Anadolu'daki Moğol baskısından kaçan Türkmen kitlelerin Batı Anadolu'ya yerleşmesiyle ortaya çıkan uç beyliği hangisidir?

• A) Germiyanoğulları
• B) Osmanoğulları ✓
• C) Eretna Beyliği
• D) Candaroğulları
• E) Karamanoğulları

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Beyliği, Moğol istilasından kaçan Türkmen boylarının Batı Anadolu uçlarına yerleşmesiyle ortaya çıkmıştır. Ertuğrul Gazi önderliğindeki Kayı boyu, Söğüt ve Domaniç çevresine iskân edilerek Bizans sınırında bir uç beyliği oluşturmuştur. Bu coğrafi konumun sağladığı sürekli gazâ imkânı beyliğin hızla büyümesinde belirleyici olmuştur.

16. Osmanlı padişahlarının "halife" unvanını resmen hangi padişah döneminde aldığı genel kabul görmektedir?

• A) Yavuz Sultan Selim ✓
• B) II. Bayezid
• C) Fatih Sultan Mehmet
• D) II. Selim
• E) Kanuni Sultan Süleyman

Halifelik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ unvanının Osmanlı padişahlarına geçişi Yavuz Sultan Selim dönemine (1517) tarihlendirilir. Memlük Sultanı'nın yenilgisinin ardından son Abbasi halifesinin sembolik olarak halifeliği Yavuz'a devrettiği rivayet edilmektedir. Bu gelişme Osmanlıların İslam dünyasındaki dinî liderliğini pekiştirmiştir.

17. Osmanlı Devleti'nde "tımar sistemi" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Tımarlı sipahiler doğrudan hazineden maaş alırdı.
• B) Tımar sistemi yalnızca Yeniçerilere uygulanmıştır.
• C) Tımar, belirli bir bölgenin vergi gelirlerinin askere veya memurlara tahsis edilmesidir. ✓
• D) Tımar, devlet memurlarına aylık maaş yerine verilen nakit paradır.
• E) Tımar sistemi ilk kez Kanuni döneminde uygulanmaya başlanmıştır.

Tımar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ belirli bir bölgenin vergi gelirlerinin askerî veya idarî hizmet karşılığında bir kişiye (tımarlı sipahi) tahsis edilmesi sistemine verilen addır. Tımarlı sipahiler devlet hazinesinden maaş almaz; kendilerine tahsis edilen bölgenin geliriyle geçimlerini sağlar ve sefere çıkmaları gerektiğinde yanlarında belirli sayıda atlı asker getirirlerdi.

18. Osmanlı padişahları arasında "Kanuni" lakabıyla anılan ve kanunname çalışmalarıyla öne çıkan padişah kimdir?

• A) Kanuni Sultan Süleyman ✓
• B) II. Selim
• C) Yavuz Sultan Selim
• D) II. Bayezid
• E) III. Murat

Kanuni‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sultan Süleyman (1520–1566), kapsamlı kanunname düzenlemeleri nedeniyle Osmanlı tarihinde 'Kanuni' lakabıyla anılmaktadır. Batı'da ise gücünün zirvesini simgelemesi nedeniyle 'Muhteşem Süleyman' (Suleiman the Magnificent) olarak bilinir. Dönemi, Osmanlı Devleti'nin siyasi, hukuki ve kültürel açıdan en parlak dönemlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

19. Osmanlı Devleti'nin kurucusu olarak kabul edilen kişi kimdir?

• A) Alaeddin Bey
• B) Ertuğrul Gazi
• C) Dündar Bey
• D) Orhan Gazi
• E) Osman Gazi ✓

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nin kurucusu Osman Gazi'dir. Babası Ertuğrul Gazi, Söğüt ve Domaniç yöresine yerleşmiş olan Kayı boyunun beyi idi. Osman Gazi, 1299 yılında bağımsızlığını ilan ederek devleti kurmuştur.

20. Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bursa
• B) Söğüt ✓
• C) İstanbul
• D) İznik
• E) Edirne

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nin ilk başkenti Söğüt'tür. Daha sonra sırasıyla Bursa (1326), Edirne (1363) ve İstanbul (1453) başkent olmuştur. Söğüt, Ertuğrul Gazi döneminden itibaren Osmanlıların merkezi konumundaydı.

21. Osmanlı Devleti hangi Türk boyundan gelmektedir?

• A) Avşar
• B) Döğer
• C) Salur
• D) Bayat
• E) Kayı ✓

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hanedanı, Oğuzların Bozok koluna bağlı Kayı boyundan gelmektedir. Kayı boyu, Moğol baskısı sonucunda Orta Asya'dan Anadolu'ya göç etmiş ve Söğüt-Domaniç yöresine yerleşmiştir.

22. Osmanlı Devleti'nde ilk büyük fetih olarak kabul edilen Bursa'nın alınması hangi hükümdar döneminde gerçekleşmiştir?

• A) Çelebi Mehmet
• B) Orhan Gazi ✓
• C) Murat I
• D) Yıldırım Bayezid
• E) Osman Gazi

Bursa,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 1326 yılında Orhan Gazi döneminde fethedilmiştir. Osman Gazi'nin ölümünden hemen önce teslim olan Bursa, Osmanlıların ilk büyük şehir fethi sayılmakta ve başkent yapılmaktadır.

23. Osmanlı Devleti'nde ilk düzenli ordu olan Yaya ve Müsellem birlikleri hangi dönemde kurulmuştur?

• A) Yıldırım Bayezid
• B) Çelebi Mehmet
• C) Murat I
• D) Osman Gazi
• E) Orhan Gazi ✓

Yaya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Müsellem birlikleri, Orhan Gazi döneminde kurulmuştur. Bu birlikler, Osmanlı'nın ilk düzenli ve maaşlı askeri kuvvetleridir. Savaş zamanı askerlik yapanlar Yaya, barış döneminde ise Müsellem adını alırdı.

24. Osmanlı Devleti'nin Rumeli'ye ilk geçişi hangi dönemde gerçekleşmiştir?

• A) Fatih Sultan Mehmet
• B) Murat I
• C) Orhan Gazi ✓
• D) Osman Gazi
• E) Yıldırım Bayezid

Osmanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Rumeli'ye ilk kez Orhan Gazi döneminde geçmiştir. Bizans taht mücadelelerinde yardım amacıyla Avrupa'ya geçen Osmanlı kuvvetleri, 1352-1354 yıllarında Çimpe Kalesi'ni alarak Rumeli'de ilk kalıcı üssü kurmuştur.

25. I. Murat döneminde gerçekleştirilen ve Osmanlıların Balkanlar'daki hâkimiyetini pekiştiren önemli savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mohaç Savaşı
• B) Varna Savaşı
• C) Sırpsındığı Savaşı ✓
• D) Maltepe Savaşı
• E) Niğbolu Savaşı

Sırpsındığı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı (1364), I. Murat döneminde Meriç Nehri kıyısında Sırp, Bosna ve Macar kuvvetlerine karşı kazanılmıştır. Bu zafer, Osmanlıların Balkanlar'daki üstünlüğünü kesinleştirmiş ve bölge devletlerini vergi öder hale getirmiştir.