Genel Tekrar Testi - 240
Yeni Osmanlılar (Genç Osmanlılar) hareketinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Yeni Osmanlılar (Genç Osmanlılar) hareketinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı topraklarında federal bir yönetim kurmak
- B) Osmanlı'yı tam bağımsız bir cumhuriyete dönüştürmek
- C) Meşruti monarşiyi ve anayasal düzeni getirmek ✓
- D) Panislamizm aracılığıyla İslam dünyasını birleştirmek
- E) Halifeliği kaldırarak laikliği yerleştirmek
Namık Kemal, Ziya Paşa gibi aydınlardan oluşan Yeni Osmanlılar, meşruti monarşiyi ve anayasal yönetimi Osmanlı'ya getirmeyi hedeflemiştir. Bu hareket 1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanında önemli bir itici güç olmuştur.
2. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın Osmanlı tarihi açısından önemini doğru biçimde ifade etmektedir?
- A) Tüm vatandaşlara seçme-seçilme hakkı tanıyan ilk metindir.
- B) Osmanlı Devleti'nde padişahlığı kaldıran ilk belgedir.
- C) Osmanlı'yı çok partili sisteme geçiren ilk düzenlemedir.
- D) Devletin tebaasına yazılı güvenceler veren ilk resmi belgedir. ✓
- E) Şer'iye mahkemelerini tamamen kaldıran ilk fermandır.
Tanzimat Fermanı, Osmanlı padişahının kendi iradesiyle tebaalara can, mal ve namus güvenliği gibi temel hakları yazılı olarak güvence altına aldığı ilk resmi belgedir. Bu yönüyle hukukun üstünlüğü anlayışına doğru atılmış önemli bir adım sayılmaktadır.
3. Tanzimat Fermanı'nın diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gülhane Hatt-ı Hümayunu ✓
- B) Islahat Fermanı
- C) Sened-i İttifak
- D) Hatt-ı Şerif
- E) Kanun-i Esasi
Tanzimat Fermanı, ilan edildiği yer olan Gülhane Parkı'ndan dolayı 'Gülhane Hatt-ı Hümayunu' olarak da bilinmektedir. Islahat Fermanı 1856'da ayrı bir belgedir.
4. I. Meşrutiyet hangi yılda ilan edilmiştir?
- A) 1839
- B) 1876 ✓
- C) 1869
- D) 1908
- E) 1856
I. Meşrutiyet, 23 Aralık 1876'da Sultan II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi de aynı tarihte yürürlüğe girmiştir.
5. Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kanun-i Esasi ✓
- B) Mecelle
- C) Sened-i İttifak
- D) Tanzimat Fermanı
- E) Islahat Fermanı
Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası Kanun-i Esasi'dir. 1876'da hazırlanmış ve I. Meşrutiyet'in ilanıyla yürürlüğe girmiştir. Midhat Paşa'nın öncülüğünde hazırlanmıştır.
6. Islahat Fermanı hangi savaşın ardından ilan edilmiştir?
- A) Osmanlı-Rus Savaşı (1877-78)
- B) Trablusgarp Savaşı
- C) Osmanlı-Yunan Savaşı
- D) Balkan Savaşları
- E) Kırım Savaşı ✓
Islahat Fermanı, 1856'da Kırım Savaşı'nın ardından Paris Konferansı öncesinde ilan edilmiştir. Avrupa devletlerinin baskısıyla gayrimüslimlere daha fazla hak tanıyan bu ferman, büyük ölçüde dış baskının ürünüdür.
7. II. Meşrutiyet'i ilan eden örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İttihat ve Terakki Cemiyeti ✓
- B) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
- C) Osmanlı Hürriyet Cemiyeti
- D) Ahrar Fırkası
- E) Fedakaran-ı Millet Cemiyeti
II. Meşrutiyet, 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (İttihatçılar) baskısı sonucunda II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir. İttihatçılar, Makedonya'daki faaliyetleriyle bu süreci hızlandırmıştır.
8. Tanzimat Fermanı ile aşağıdakilerden hangisi güvence altına alınmamıştır?
- A) Vergi düzenlemesi
- B) Mal güvenliği
- C) Seçimle yönetime katılma hakkı ✓
- D) Irz ve namus güvenliği
- E) Can güvenliği
Tanzimat Fermanı can, mal, ırz ve namus güvenliğini güvence altına almış; vergilerde düzenleme yapılacağını vaat etmiştir. Ancak seçimle yönetime katılma hakkı bu fermanda yer almamaktadır; bu hak ancak 1876 Kanun-i Esasi ile gündeme gelmiştir.
9. I. Meşrutiyet'i hangi padişah askıya almıştır?
- A) V. Murat
- B) Abdülaziz
- C) Abdülmecit
- D) Mehmet Reşat
- E) II. Abdülhamit ✓
II. Abdülhamit, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek 1878'de meclisi tatil etmiş ve I. Meşrutiyet'i fiilen askıya almıştır. Meclis ancak 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden toplanmıştır.
10. Tanzimat döneminin önemli devlet adamlarından Mustafa Reşit Paşa'nın en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) II. Meşrutiyet'i ilan etmesi
- B) Kanun-i Esasi'yi hazırlaması
- C) Tanzimat Fermanı'nı ilan etmesi ✓
- D) Islahat Fermanı'nı kaleme alması
- E) Mecelle'yi hazırlaması
Mustafa Reşit Paşa, Tanzimat Fermanı'nın mimarı ve ilan eden devlet adamıdır. Dışişleri bakanı ve sadrazam olarak görev yapmış, Osmanlı modernleşmesinin öncüsü kabul edilmektedir.
11. Osmanlı Devleti'nde ilk kez anayasal monarşiye geçiş hangi dönemde gerçekleşmiştir?
- A) Senedi İttifak Dönemi
- B) II. Meşrutiyet
- C) Islahat Dönemi
- D) I. Meşrutiyet ✓
- E) Tanzimat Dönemi
Osmanlı Devleti'nde ilk kez anayasal monarşiye geçiş I. Meşrutiyet (1876) ile gerçekleşmiştir. Kanun-i Esasi ile padişahın yetkileri ilk kez bir anayasa ile sınırlandırılmış ve iki meclisli bir yapı oluşturulmuştur.
12. Tanzimat döneminde çıkarılan ve modern Osmanlı hukuku açısından önemli olan kanun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arazi Kanunnamesi
- B) Islahat Nizamnamesi
- C) Kanun-i Esasi
- D) Hatt-ı Hümayun
- E) Mecelle ✓
Mecelle, Tanzimat döneminde Ahmed Cevdet Paşa öncülüğünde hazırlanan ve İslam hukukunu modernleştiren medeni hukuk kodifikasyonudur. Osmanlı Devleti'nde ilk kapsamlı kanun derleme çalışması olması bakımından önem taşır.
13. II. Meşrutiyet hangi yılda ilan edilmiştir?
- A) 1912
- B) 1908 ✓
- C) 1876
- D) 1919
- E) 1878
II. Meşrutiyet, 23 Temmuz 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısı üzerine II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir. Bu tarihten sonra Osmanlı yönetiminde İttihatçılar belirleyici bir güç haline gelmiştir.
14. Kanun-i Esasi'yi hazırlayan komisyonun başında bulunan devlet adamı kimdir?
- A) Ali Paşa
- B) Ziya Paşa
- C) Fuat Paşa
- D) Mustafa Reşit Paşa
- E) Midhat Paşa ✓
Kanun-i Esasi'yi hazırlayan komisyonun başında Midhat Paşa bulunmaktadır. Bu nedenle Kanun-i Esasi zaman zaman 'Midhat Anayasası' olarak da anılmaktadır. Midhat Paşa, I. Meşrutiyet'in ilanında en etkin rol oynayan devlet adamıdır.
15. Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesinde aşağıdaki gelişmelerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?
- A) Mısır Sorunu ve Avrupalı devletlerin baskısı ✓
- B) Kırım Savaşı'nın başlaması
- C) Balkan milletlerinin bağımsızlık ilan etmesi
- D) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
- E) II. Mahmut'un tahta çıkması
Tanzimat Fermanı'nın ilanında Mısır Sorunu (Mehmet Ali Paşa isyanı) ve bu süreçte Avrupalı devletlerin desteğine ihtiyaç duyulması belirleyici olmuştur. Osmanlı Devleti, Avrupa'nın desteğini kazanmak için reformları ilan etme yoluna gitmiştir.
16. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat döneminin özelliklerinden biri değildir?
- A) Hukuk alanında modernleşme çabası
- B) Batı tarzı eğitim kurumlarının açılması
- C) Basın ve yayın faaliyetlerinin gelişmesi
- D) Osmanlı kimliği fikrinin ön plana çıkması
- E) Çok partili siyasi hayata geçiş ✓
Tanzimat döneminde (1839-1876) çok partili siyasi hayata geçiş yaşanmamıştır. Bu dönemde Batı tarzı okullar açılmış, Osmanlıcılık fikri gelişmiş, hukuk modernleştirilmiş ve gazetecilik ilerlemiştir. Çok partili hayat ancak II. Meşrutiyet sonrasında başlamıştır.
17. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'nın temel ilkeleri arasında yer alan 'can, mal ve ırz güvenliğinin sağlanması' hangi geleneksel Osmanlı uygulamasını fiilen kaldırmıştır?
- A) Tımar sistemi
- B) Yeniçeri Ocağı
- C) Müsadere uygulaması ✓
- D) Lonca teşkilatı
- E) Devşirme sistemi
Tanzimat Fermanı'nın 'mal güvenliği' ilkesi, devletin herhangi bir gerekçe göstermeksizin kişilerin mülklerine el koyması anlamına gelen müsadere uygulamasını fiilen sona erdirmiştir. Devşirme sistemi daha önce, Yeniçeri Ocağı ise 1826'da (Vaka-i Hayriye) kaldırılmıştı. Tımar sistemi 18. yüzyılda fiilen işlevsiz kalmış, lonca teşkilatı ise Tanzimat'la doğrudan kaldırılmamıştır.
18. Islahat Fermanı (1856) ile Tanzimat Fermanı (1839) karşılaştırıldığında Islahat Fermanı'nı diğerinden ayıran en temel özellik hangisidir?
- A) Osmanlı vatandaşlarının can ve mal güvencesini ilk kez tanımlaması
- B) Osmanlı Devleti'nin ilk kez Batılı devletlerle ortak bir belge imzalaması
- C) Vergi sisteminde köklü değişiklikler yaparak iltizam usulünü tamamen kaldırması
- D) Müslüman ve gayrimüslim tebaanın hukuki eşitliğini açıkça düzenlemesi ✓
- E) Anayasal monarşiyi ilk kez öngören bir belge niteliği taşıması
Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı'nda yer almayan ve doğrudan gayrimüslim tebaayı ilgilendiren düzenlemeler içermektedir. Müslümanlarla gayrimüslimlerin mahkemede eşit biçimde yargılanması, camilere yapılanların kilise ve havralara da yapılması gibi hükümler Islahat Fermanı'na özgüdür. Can ve mal güvencesi Tanzimat Fermanı ile zaten verilmişti. Ferman, Kırım Savaşı'nın ardından büyük güçlerin baskısıyla ilan edilmiştir.
19. Mustafa Reşit Paşa'nın öncülük ettiği Tanzimat döneminde kurulan Meclis-i Ahkâm-ı Adliye'nin tarihsel önemi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru biçimde açıklanır?
- A) Osmanlı'da ilk kez anayasa hazırlama görevini üstlenen kurul olması
- B) Şer'i mahkemeleri tamamen kaldırarak laik yargıyı kuran kurum olması
- C) Osmanlı tarihinde ilk kez seçimle oluşturulan yasama organı olması
- D) Hristiyan tebaaya ilk kez yargı alanında eşit temsil hakkı tanıması
- E) Kanun yapımını padişahın tek taraflı iradesinden kısmen bağımsızlaştırması ✓
Meclis-i Ahkâm-ı Adliye, kanunları padişahın tek başına değil belirli bir kurul aracılığıyla hazırlanmasını sağlayarak yürütme ve yasama işlevlerini fiilen birbirinden ayırmaya başlamıştır. Bu yönüyle Osmanlı'da 'hukuk devleti' anlayışına geçişin ilk adımlarından biri sayılır. Seçimle oluşturulmamış, şer'i mahkemeleri kaldırmamış; Hristiyan tebaaya eşit temsil vermemiştir. Anayasa hazırlamakla da görevlendirilmemiştir.
20. 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi'ye göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Padişah, Heyeti Mebusan'ı süresiz olarak tatil etme yetkisine sahipti
- B) Heyeti Ayan üyeleri seçimle belirlenirken Heyeti Mebusan üyeleri atanmaktaydı ✓
- C) Yürütme yetkisi padişah ve onun atadığı nazırlar aracılığıyla kullanılmaktaydı
- D) Meclis iki kanatlı olup Heyeti Ayan ve Heyeti Mebusan'dan oluşmaktaydı
- E) Temel hak ve özgürlükler anayasal güvence altına alınmıştı
Kanun-i Esasi'ye göre durum tam tersidir: Heyeti Ayan üyeleri padişah tarafından atanıyordu; Heyeti Mebusan üyeleri ise seçimle belirleniyordu. Bu, Osmanlı anayasasının temel özelliklerinden biridir. Padişahın meclisi tatil etme yetkisi (madde 7) gerçekten mevcuttu ve Abdülhamit II bu yetkiyi kullanarak 1878'de meclisi kapattı. Diğer seçenekler anayasanın doğru özelliklerini yansıtmaktadır.
21. Aşağıdakilerden hangisi Birinci Meşrutiyet (1876) ile İkinci Meşrutiyet'in (1908) ilanı arasındaki temel farkı en doğru biçimde ortaya koymaktadır?
- A) Birinci Meşrutiyet padişahın iradesiyle askıya alınabilmiş, İkinci Meşrutiyet ise meclis denetimini kalıcı kılmıştır ✓
- B) Birinci Meşrutiyet yabancı baskıyla, İkinci Meşrutiyet ise tamamen iç dinamiklerle ilan edilmiştir
- C) İkinci Meşrutiyet'te saltanat kaldırılarak meşruti monarşiye geçilmiştir
- D) Birinci Meşrutiyet'te yalnızca Müslümanlar oy kullanırken İkinci Meşrutiyet'te tüm tebaaya seçme hakkı tanınmıştır
- E) Birinci Meşrutiyet anayasa içermezken İkinci Meşrutiyet'te ilk anayasa hazırlanmıştır
En temel fark kalıcılık meselesidir. Birinci Meşrutiyet'te Kanun-i Esasi'nin 7. maddesi padişaha meclisi tatil etme yetkisi tanıyordu ve Abdülhamit II bu yetkiyi kullanarak 1878'de meclisi kapattı; Meşrutiyet 30 yıl boyunca askıda kaldı. İkinci Meşrutiyet'te ise 1909 anayasa değişiklikleriyle padişahın bu yetkisi önemli ölçüde kısıtlandı ve parlamento denetimi güçlendirildi. Birinci Meşrutiyet de iç baskıların (Yeni Osmanlılar, Sırp-Karadağ savaşları) etkisiyle ilan edilmiştir, salt yabancı baskı değildir.
22. Namık Kemal'in Yeni Osmanlılar hareketi içindeki düşüncesi değerlendirildiğinde, onun Batı'dan alınmasını istediği unsurları hangi seçenek en doğru biçimde tanımlar?
- A) Batı'nın tüm kurumlarının ve değerlerinin eksiksiz biçimde Osmanlı'ya aktarılması
- B) Halifeliğin kaldırılarak laik bir devlet yapısının oluşturulması
- C) Yalnızca askeri ve teknik alandaki yeniliklerin alınması, kültürel değerlerin korunması
- D) Meşveret ve hürriyet gibi kavramların İslam ilkeleriyle bağdaştırılarak benimsenmesi ✓
- E) Osmanlıcılık yerine Türk milliyetçiliğinin temel ideoloji olarak kabul edilmesi
Namık Kemal, meşveret (danışma) ve hürriyet (özgürlük) gibi kavramların aslında İslam ilkelerinde de mevcut olduğunu savunmuştur. Batı'dan alınacak kurumların İslami değerlerle çelişmediğini, hatta bu değerlerin özüne uygun olduğunu göstermeye çalışmıştır. Bu düşünce yapısı onu hem Batıcılardan hem de salt gelenekçilerden ayırmaktadır. Osmanlıcılığı savunmuş, milliyetçiliğe karşı çıkmış; halifeliğin kaldırılmasını hiçbir zaman savunmamıştır.
23. Tanzimat döneminde çıkarılan 1858 tarihli Arazi Kanunnamesi'nin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tımar sahiplerinin toprak üzerindeki haklarını yeniden hukuki güvenceye alması
- B) Toprağın miras yoluyla bireysel mülkiyet olarak devredilebilmesinin yasal zemine kavuşması ✓
- C) Vakıf arazilerinin tamamen devlet mülkiyetine aktarılması
- D) Aşiret ve köy topluluklarına ait müşterek arazilerin dağıtılarak özel mülkiyete açılması
- E) Yabancıların Osmanlı topraklarında taşınmaz edinmesini ilk kez yasaklaması
1858 Arazi Kanunnamesi'nin en kritik sonucu, miri araziler üzerindeki tasarruf haklarının miras yoluyla kuşaktan kuşağa geçebilmesini hukuki temele oturtmasıdır. Bu düzenleme fiilen büyük toprak sahipliğinin (ağalık) güçlenmesine zemin hazırlamış ve köylülerin toprak üzerindeki geleneksel ortak kullanım haklarını zayıflatmıştır. Tımar sistemi çoktan çökmüştü; yabancılara mülk edinme hakkı 1867'de tanınmış, 1858'de kısıtlanmamıştır.
24. İkinci Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin iktidara geldikten sonra benimsediği yönetim anlayışına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi tarihsel açıdan en doğrudur?
- A) Osmanlı Devleti'ni federatif bir yapıya dönüştürme projesini hayata geçirmişlerdir
- B) Çok partili siyasi rekabeti teşvik ederek muhalefete geniş alan tanımışlardır
- C) Zamanla tek parti iktidarına yaklaşan merkeziyetçi ve otoriter bir yönetim kurmuşlardır ✓
- D) İslami değerleri ön plana alarak Şeriat'ı devletin temel hukuk sistemi yapmışlardır
- E) Tam anlamıyla liberal bir parlamenter demokrasi inşa etmeyi başarmışlardır
İttihat ve Terakki Cemiyeti başlangıçta meşrutiyet ve özgürlük vaatleriyle iktidara gelmiş olsa da zamanla giderek otoriter bir çizgiye kaymıştır. 1913 Bab-ı Ali baskını sonrasında Enver, Talat ve Cemal Paşaların öncülük ettiği 'Üç Paşalar' dönemi fiilen tek parti iktidarına dönüşmüştür. Liberal muhalefet bastırılmış, Hürriyet ve İtilaf Fırkası gibi muhalif partiler ciddi baskıyla karşılaşmıştır. Federalizm ve şeriat projeleri İTC'nin gündeminde hiçbir zaman yer almamıştır.
25. Tanzimat dönemiyle birlikte Osmanlı bürokrasisinde ortaya çıkan 'Bab-ı Ali ağırlığı' olgusunu açıklayan en doğru ifade hangisidir?
- A) Yürütme yetkisinin fiilen sadrazam ve nazırlar eli yle saraydan Bab-ı Ali'ye kayması ✓
- B) Askeri sınıfın sivil bürokrasi üzerindeki denetiminin zayıflaması
- C) Padişahın saray dışındaki devlet işlerinden tamamen çekilmesi
- D) Dini kurumların siyasi karar alma sürecindeki etkisinin büyük ölçüde azalması
- E) Yüksek bürokratların eğitim ve kariyer süreçlerinin Batı'ya göre şekillendirilmesi
Tanzimat dönemiyle birlikte Mustafa Reşit Paşa ve ardından gelen Ali ve Fuat Paşaların öncülüğünde yürütme gücü fiilen Bab-ı Ali'ye (Babıali) yani sadrazamlık makamına kaymıştır. Padişahlar sembolik bir konuma düşmese de günlük yönetim büyük ölçüde bürokratların eline geçmiştir. Bu olgu 'bürokratik modernleşme' olarak da değerlendirilir. Padişahların tamamen çekilmesi söz konusu olmamış; Abdülaziz ve özellikle Abdülhamit II ciddi biçimde iktidarı geri almaya çalışmışlardır.