Genel Tekrar Testi - 80
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Oğuş' (aile), 'Urug' (sülale), 'Boy' (klan) ve 'Bodun' (millet) şeklinde bir sosyal örgütlenme bulunurdu. Bu yapı içinde 'Bodun' aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Oğuş' (aile), 'Urug' (sülale), 'Boy' (klan) ve 'Bodun' (millet) şeklinde bir sosyal örgütlenme bulunurdu. Bu yapı içinde 'Bodun' aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
- A) En küçük toplumsal birim olan aileyi
- B) Aynı soydan gelen ailelerin oluşturduğu sülaleyi
- C) Sülalelerin birleşmesiyle oluşan klanı
- D) Bir veya birkaç boyun birleşmesiyle oluşan milleti ✓
- E) Tüm Türkleri kapsayan üst kimliği
Bodun, İslamiyet öncesi Türk toplumunda bir veya birkaç boyun birleşmesiyle oluşan ve ortak bir yönetici tarafından idare edilen siyasi teşkilatlanmış topluluğu ifade eder. Günümüzdeki 'millet' veya 'ulus' kavramına karşılık gelir.
2. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Töre' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Töre, toplum düzenini sağlayan yazısız hukuk kurallarıdır.
- B) Töre, sadece ceza hukukunu kapsar. ✓
- C) Töre, kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
- D) Töre, hükümdarı da bağlayan kurallardır.
- E) Töre, sosyal ve kültürel hayatı düzenler.
Töre, İslamiyet öncesi Türk devletlerinde toplum düzenini sağlayan yazısız hukuk kurallarıdır. Sadece ceza hukukunu değil, aynı zamanda sosyal, kültürel, idari ve askeri hayatı da düzenler. Hükümdar da töreye bağlıdır.
3. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'İl' (devlet) anlayışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) İl, sadece askeri güce dayanan bir yapıydı.
- B) İl, hükümdarın mülkü olarak görülür ve halk onun tebaasıdır.
- C) İl, halkın, ülkenin ve hükümdarın birliğini ifade eder. ✓
- D) İl, göçebe toplumlarda hiç görülmemiştir.
- E) İl, sadece devlet teşkilatını ifade eder.
Eski Türk devlet geleneğinde 'İl', halkı, ülkeyi ve hükümdarı bir araya getiren; töre ile düzenlenen; Tanrı'dan alınan kut ile yönetilen bir bütündür. Hükümdar, ilin bekası için adaletli ve töreye uygun davranmakla yükümlüdür.
4. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Oğuş', 'Urug', 'Boy' ve 'Bodun' kavramları arasındaki hiyerarşik ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bodun > Boy > Urug > Oğuş ✓
- B) Oğuş > Urug > Boy > Bodun
- C) Urug > Oğuş > Boy > Bodun
- D) Boy > Bodun > Urug > Oğuş
- E) Hepsi eşit düzeydedir.
İslamiyet öncesi Türk toplumunda sosyal yapı: Oğuş (aile) en küçük birim, Urug (sülale) ailelerin birleşimi, Boy (klan) sülalelerin birleşimi, Bodun (millet) ise boyların siyasi bir çatı altında birleşimidir. Bu hiyerarşi, Türk toplumunun organik yapısını yansıtır.
5. Osmanlı Devleti'nde 'Tımar' sisteminin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devletin vergi gelirlerini artırmak
- B) Merkezi otoriteyi güçlendirmek
- C) Tarımsal üretimi teşvik etmek
- D) Eyalet yönetiminde yerelliği sağlamak
- E) Atlı asker yetiştirerek ordunun ihtiyacını karşılamak ✓
Tımar sistemi, toprakların hizmet karşılığında sipahilere verilmesi ve bu sipahilerin savaş zamanında atlı asker yetiştirmesi esasına dayanır. Sistemin temel amacı, devletin sürekli ordu ihtiyacını karşılamak ve taşrada düzeni sağlamaktır.
6. Osmanlı Devleti'nde 'Devşirme Sistemi' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Devşirme sistemi, sadece Müslüman ailelerin çocuklarını kapsamıştır.
- B) Devşirme sistemi, gayrimüslim tebaadan çocukların alınıp devlet hizmetinde yetiştirilmesidir. ✓
- C) Devşirme sistemi, sadece askeri alanda kullanılmıştır.
- D) Devşirme sistemi, Osmanlı'da ilk kez Tanzimat Dönemi'nde uygulanmıştır.
- E) Devşirme sistemi, toprak yönetimini düzenleyen bir sistemdir.
Devşirme sistemi, Osmanlı Devleti'nde gayrimüslim tebaadan (genellikle Balkanlar'dan) çocukların alınıp, sarayda eğitilerek devletin askeri (Yeniçeri) ve bürokratik kademelerinde (sadrazam, vezir) görevlendirilmesidir.
7. Osmanlı Devleti'nde 'İltizam' sistemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Devlet görevlilerinin maaşlarının düzenli ödenmesini sağlayan bir sistemdir.
- B) Taşrada görev yapan kadıların atanma usulünü belirler.
- C) Vergi gelirlerinin devlet adına toplanmasının kişilere açık artırma ile ihale edilmesidir. ✓
- D) Yeniçeri Ocağı'na asker alımını düzenleyen sistemdir.
- E) Devlet topraklarının miras yoluyla intikal etmesini sağlayan hukuki düzenlemedir.
İltizam, Osmanlı mali sisteminde vergi gelirlerinin peşin olarak devlet hazinesine ödenmek üzere kişilere (mültezim) açık artırma ile verilmesidir. Mültezimler vergileri toplama yetkisine sahip olurdu.
8. XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşanan 'Coğrafi Keşifler' sürecinin Osmanlı ekonomisine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı Devleti, Coğrafi Keşifler'den olumlu etkilenerek ticaret hacmini artırmıştır.
- B) Coğrafi Keşifler, Osmanlı ekonomisini doğrudan etkilememiştir.
- C) Coğrafi Keşifler, Akdeniz ticaretinin önemini azaltarak Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemiştir. ✓
- D) Osmanlı Devleti, Coğrafi Keşifler'e katılarak sömürge elde etmiştir.
- E) Coğrafi Keşifler, Osmanlı'da sanayileşmeyi hızlandırmıştır.
Coğrafi Keşifler (15-16. yüzyıl), ticaret yollarının Atlas Okyanusu'na kaymasına ve Akdeniz ticaretinin önemini yitirmesine neden olmuş, bu durum Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemiştir.
9. Osmanlı Devleti'nde 'Sened-i İttifak' (1808) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Sened-i İttifak, padişahın yetkilerini artırmıştır.
- B) Sened-i İttifak, ayanların (taşra güçleri) padişah karşısındaki haklarını güvence altına almıştır. ✓
- C) Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı ile ilan edilmiştir.
- D) Sened-i İttifak, sadece Müslüman tebaayı kapsamıştır.
- E) Sened-i İttifak, Osmanlı Devleti'nin ilk anayasasıdır.
Sened-i İttifak (1808), II. Mahmut döneminde ayanlarla (taşradaki güçlü aileler) imzalanan, ayanların padişah karşısındaki haklarını ve yetkilerini güvence altına alan bir belgedir. Osmanlı'daki ilk sözleşme örneğidir.
10. Osmanlı Devleti'nde 'Islahat Fermanı' (1856) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Islahat Fermanı, sadece Müslüman tebaayı kapsamıştır.
- B) Islahat Fermanı, gayrimüslimlere eşitlik ve memuriyet yolu açmıştır. ✓
- C) Islahat Fermanı, Tımar sistemini kaldırmıştır.
- D) Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı'ndan önce ilan edilmiştir.
- E) Islahat Fermanı, sadece askeri alanda düzenleme yapmıştır.
Islahat Fermanı (1856), gayrimüslimlere eşitlik, memuriyet yolu, askerlik hizmeti, yabancı okul açma gibi haklar tanımıştır. Tanzimat Fermanı'ndan (1839) sonra ilan edilmiş olup, Paris Antlaşması öncesinde Avrupa devletlerinin baskısıyla kabul edilmiştir.
11. Osmanlı Devleti'nde 'Tanzimat Fermanı' (1839) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Tanzimat Fermanı, sadece askeri alanda yenilik yapmıştır.
- B) Tanzimat Fermanı, padişahın yetkilerini sınırlandıran ilk belgedir.
- C) Tanzimat Fermanı, can, mal ve namus güvenliğini, vergi adaletini ve askerlik hizmetini düzenlemiştir. ✓
- D) Tanzimat Fermanı, Müslüman ve gayrimüslim ayrımını pekiştirmiştir.
- E) Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti'nin ilk anayasasıdır.
Tanzimat Fermanı (1839), can, mal ve namus güvenliğini, vergi adaletini ve askerlik hizmetini düzenleyen önemli bir belgedir. Tüm tebaaya eşitlik vaat etmiş, padişahın yetkilerini sınırlandırmış ancak ilk anayasa (Kanun-i Esasi) 1876'da ilan edilmiştir.
12. Osmanlı Devleti'nde 'Millet Sistemi' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Millet Sistemi, sadece Müslümanları kapsamıştır.
- B) Millet Sistemi, gayrimüslim toplulukların din ve mezheplerine göre örgütlenmesidir. ✓
- C) Millet Sistemi, Osmanlı'da askeri sınıfı ifade eder.
- D) Millet Sistemi, Tanzimat Dönemi'nde ortaya çıkmıştır.
- E) Millet Sistemi, toprak yönetimini düzenlemiştir.
Millet Sistemi, Osmanlı Devleti'nde gayrimüslim tebaanın (Rum, Ermeni, Yahudi) din ve mezheplerine göre örgütlenerek kendi iç işlerinde (eğitim, hukuk, ibadet) özerk olmalarını sağlayan sistemdir. Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'un fethinden sonra uygulanmaya başlamıştır.
13. Osmanlı Devleti'nin Klasik Döneminde (15-17. yüzyıl), eyalet yönetiminde 'Beylerbeyi' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Beylerbeyi, yalnızca askeri işlerden sorumluydu.
- B) Beylerbeyi, sultan adına eyalette en yetkili yöneticiydi ve hem askeri hem idari görevleri vardı. ✓
- C) Beylerbeyi, sadece İstanbul çevresinde görev yapardı.
- D) Beylerbeyi, divan-ı hümayunda söz hakkı olmayan bir görevliydi.
- E) Beylerbeyi, padişahın doğrudan akrabalarından seçilirdi.
Beylerbeyi, Osmanlı Klasik Dönem'inde bir eyaletin en yetkili yöneticisiydi. Askeri (serasker) ve idari (vali) görevleri vardı, eyaletteki tımarlı sipahileri komuta eder, adalet ve vergi işlerini yürütürdü.
14. Osmanlı Devleti'nde 'Kürek Cezası' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Kürek cezası, sadece askeri kaçaklara uygulanırdı.
- B) Kürek cezası, suçluların kadırgalarda kürek çekmeye zorlanmasıdır. ✓
- C) Kürek cezası, Osmanlı'nın son döneminde ortaya çıkmıştır.
- D) Kürek cezası, sadece devlet görevlilerine uygulanırdı.
- E) Kürek cezası, para cezasına çevrilebilirdi.
Kürek cezası, Osmanlı'da suçluların (özellikle korsanlar, kaçakçılar, asker kaçakları) ceza olarak kadırga gemilerinde kürek çekmeye zorlanmasıdır. Bu ceza, hem cezalandırma hem de donanma için iş gücü sağlama amacı taşırdı.
15. Osmanlı Devleti'nde 18. yüzyılda başlayan ve batılı tarzda yeniliklerin ilk örneklerinin görüldüğü Lale Devri, hangi padişah döneminde yaşanmıştır?
- A) II. Mustafa
- B) III. Ahmet ✓
- C) I. Mahmut
- D) III. Mustafa
- E) I. Abdülhamit
Lale Devri (1718-1730), III. Ahmet döneminde, sadrazam Damat İbrahim Paşa'nın etkisiyle yaşanmıştır. Dönem, sanat, mimari, matbaa ve batılı tarzda yeniliklerin (elçilikler, kâğıt fabrikası) başladığı bir dönem olarak bilinir.
16. Osmanlı Devleti'nde, 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'nın temel amaçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Can ve mal güvenliğinin sağlanması
- B) Vergi adaletinin getirilmesi
- C) Askerlik hizmetinin düzenlenmesi
- D) Osmanlı tebaasının tamamına eşitlik vaadi
- E) Saltanatın kaldırılması ✓
Tanzimat Fermanı, can, mal, namus güvenliği, vergi adaleti ve askerlik düzenlemesi gibi konuları içerirken saltanatın kaldırılması söz konusu değildir. Saltanat 1922'de TBMM tarafından kaldırılmıştır. Tanzimat, padişahın yetkilerini sınırlandıran bir belgeydi.
17. Osmanlı Devleti'nde 'Şeyhülislam'ın görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devletin en yüksek askeri komutanı olmak
- B) Padişaha danışmanlık yapmak ve fetva vermek ✓
- C) Veziriazamın yardımcısı olmak
- D) Toprak yönetimini düzenlemek
- E) Ticaret işlerinden sorumlu olmak
Şeyhülislam, Osmanlı'da İslam hukukunun (şeriat) en yetkili temsilcisiydi. Padişaha ve devlet yöneticilerine dini konularda fetva vermek, hukuki kararların şeriata uygunluğunu denetlemekle görevliydi. Sadrazamdan sonra en yetkili kişiydi.
18. Osmanlı Devleti'nde 'Mühimme Defterleri' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Mühimme Defterleri, tımar kayıtlarının tutulduğu defterlerdir.
- B) Mühimme Defterleri, padişahın özel mülklerine ait defterlerdir.
- C) Mühimme Defterleri, Divan-ı Hümayun'un taşra yönetimine gönderdiği emir ve fermanların kopyalarının kaydedildiği defterlerdir. ✓
- D) Mühimme Defterleri, hazine gelir ve giderlerini gösteren defterlerdir.
- E) Mühimme Defterleri, asker ihtiyaçlarını kaydeden defterlerdir.
Mühimme Defterleri, Osmanlı Divan-ı Hümayun'unda alınan kararların ve padişahın taşraya gönderdiği emir, ferman ve hükümlerin kopyalarının kaydedildiği önemli arşiv belgeleridir. Osmanlı taşra yönetimi ve toplumsal yaşamı hakkında zengin bilgiler içerir.
19. Osmanlı Devleti'nde 'Divan-ı Hümayun' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Divan-ı Hümayun, sadece askeri işlerle ilgilenirdi.
- B) Divan-ı Hümayun, padişahın başkanlığında toplanan ve devletin idari, askeri, adli işlerini görüşen en yüksek kuruldur. ✓
- C) Divan-ı Hümayun, sadece hukuk işlerine bakardı.
- D) Divan-ı Hümayun, padişahın özel mülklerini yönetirdi.
- E) Divan-ı Hümayun, taşra yönetiminde görev yapardı.
Divan-ı Hümayun, Osmanlı Devleti'nde padişahın başkanlığında (veya sadrazamın başkanlığında) toplanan, devletin idari, askeri, adli ve mali işlerini görüşen en yüksek yürütme ve danışma kuruludur. Sadrazam, vezirler, kazaskerler, defterdarlar ve nişancı divan üyeleridir.
20. Osmanlı Devleti'nde 'Sipahi' ve 'Yeniçeri' arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sipahiler Kapıkulu, Yeniçeriler ise eyalet askeridir.
- B) Sipahiler tımarlı (toprak karşılığı), Yeniçeriler maaşlı (Kapıkulu) askerlerdir. ✓
- C) Sipahiler donanmada, Yeniçeriler karada görev yapardı.
- D) Sipahiler devşirme, Yeniçeriler ise Türk kökenlidir.
- E) Sipahiler sadece barışta, Yeniçeriler sadece savaşta görev yapardı.
Sipahiler, tımar sistemiyle toprak karşılığında asker yetiştiren eyalet (taşra) askerleridir. Yeniçeriler ise Kapıkulu (merkez) ordusunun maaşlı, profesyonel piyade askerleridir. Her ikisi de Osmanlı ordusunun bel kemiğini oluşturmuştur.
21. Osmanlı Devleti'nde 'Enderun' mektebi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Enderun, sadece askeri eğitim veren bir okuldur.
- B) Enderun, devşirme çocukların sarayda eğitilerek devlet adamı yetiştirildiği bir okuldur. ✓
- C) Enderun, medreselerin eğitim programını uygulamıştır.
- D) Enderun, İstanbul'un fethinden sonra kurulmuştur.
- E) Enderun, sadece Müslüman Türk çocuklarına açıktı.
Enderun Mektebi, Osmanlı'da devşirme sistemiyle getirilen çocukların (gayrimüslim) sarayda eğitilerek, devletin en üst düzey bürokratları (sadrazam, vezir, kaptan-ı derya) ve Yeniçeri kumandanları olarak yetiştirildiği bir okuldu. Eğitim, sanat, dil, askeri, idari ve dini dersleri içeriyordu.
22. Osmanlı Devleti'nde 'Müsadere' uygulaması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Müsadere, sadece gayrimüslimlerin mallarına el konulmasıdır.
- B) Müsadere, devlet görevlilerinin ölümü veya azli durumunda mallarının devlet tarafından hazineye alınmasıdır. ✓
- C) Müsadere, vergi toplama yöntemidir.
- D) Müsadere, sadece askerî sınıfa uygulanırdı.
- E) Müsadere, II. Mahmut döneminde başlamıştır.
Müsadere, Osmanlı'da devlet görevlilerinin (vezir, beylerbeyi, defterdar vb.) ölümleri veya görevden alınmaları durumunda, devletin onların mallarına el koyması uygulamasıdır. Amaç, devlet hazinesini güçlendirmek ve rüşvet/yolsuzluğu önlemektir.
23. Osmanlı Devleti'nde 'Vakıf' sisteminin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vergi toplamak
- B) Asker yetiştirmek
- C) Sosyal hizmetleri (eğitim, sağlık, imar) finanse etmek ✓
- D) Toprak yönetimini düzenlemek
- E) Ticareti teşvik etmek
Vakıf sistemi, Osmanlı'da cami, medrese, hastane, imarethane, çeşme, köprü gibi sosyal hizmet kurumlarının gelirlerini sürekli kılmak için kurulan, özel mülkün belirli bir amaç için bağışlanmasıdır. Vakıflar, Osmanlı toplumunda belediyecilik, eğitim, sağlık ve sosyal yardım hizmetlerinin temelini oluşturmuştur.
24. Osmanlı Devleti'nde 'Nizam-ı Cedid' hareketi ile 'Tanzimat' arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nizam-ı Cedid sadece askeri alanda; Tanzimat ise idari ve hukuki alanda yenilik yapmıştır. ✓
- B) Nizam-ı Cedid Batılı, Tanzimat ise Doğulu bir yaklaşımdır.
- C) Nizam-ı Cedid III. Selim, Tanzimat ise II. Mahmut döneminde yapılmıştır.
- D) Nizam-ı Cedid tüm tebaayı kapsarken, Tanzimat sadece Müslümanları kapsamıştır.
- E) Nizam-ı Cedid ve Tanzimat aynı dönemin farklı adlarıdır.
Nizam-ı Cedid (1789-1807), III. Selim döneminde daha çok askeri alanda (yeni ordu, teşkilat) yapılan yeniliklerdir. Tanzimat (1839-1876) ise Abdülmecit döneminde hukuk, idare, eğitim, vergi gibi daha geniş alanlarda yapılan, tüm tebaayı kapsayan kapsamlı bir reform dönemidir.
25. Osmanlı Devleti'nde 'Millet Sistemi' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Millet Sistemi, gayrimüslim toplulukların din ve mezheplerine göre örgütlenmesidir.
- B) Millet Sistemi, toplumsal bütünleşmeyi ve düzeni sağlamaya yönelikti.
- C) Millet Sistemi, tüm gayrimüslimlere eşit siyasi haklar tanımıştır. ✓
- D) Millet Sistemi, Tanzimat'la birlikte değişime uğramıştır.
- E) Millet Sistemi, Osmanlı'da dini çeşitliliği yönetmenin bir yoluydu.
Millet Sistemi, gayrimüslim toplulukların kendi iç işlerinde özerk olmalarını sağlamış olsa da, Müslümanlara göre ikinci sınıf statüsünde olan cizyeyi ödemek gibi yükümlülükleri vardı ve siyasi haklar eşit değildi. Tanzimat ve Islahat ile eşitlik vaat edilmiş, ancak tam olarak uygulanmamıştır.