I. TBMM Dönemi ve Kurtuluş Savaşı 1
I. TBMM'nin _Güçler Birliği_ ilkesini benimsemesinin temel nedeni nedir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. I. TBMM'nin _Güçler Birliği_ ilkesini benimsemesinin temel nedeni nedir?
- A) Padişahın yetkilerini artırmak
- B) Demokrasiyi güçlendirmek
- C) Saltanatı kaldırmak
- D) Savaş koşullarında hızlı karar alıp uygulamak ✓
I. TBMM, 'Güçler Birliği' (Yasama, Yürütme ve Yargı yetkilerinin Meclis'te toplanması) ilkesini benimsemiştir. Bunun nedeni, olağanüstü savaş koşullarında (Kurtuluş Savaşı) hızlı ve etkili kararlar alıp derhal uygulayabilmektir. Bu, demokratik bir uygulama olmasa da, o günün şartlarında zorunluydu.
2. I. TBMM döneminde kabul edilen 1921 Anayasası’nın (Teşkilat-ı Esasiye) _en önemli maddesi_ nedir?
- A) 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' ✓
- B) 'Saltanat kaldırılmıştır'
- C) 'Laiklik temel ilkedir'
- D) 'Türkiye Devleti'nin dini İslam'dır'
1921 Anayasası'nın (20 Ocak 1921) 1. Maddesi olan 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' (Hakimiyet bila kayd ü şart milletindir) maddesi, Türk tarihinde egemenliğin kaynağını Padişahtan alıp millete veren ilk anayasal düzenlemedir. Bu, bir devrim niteliğindedir.
3. Aşağıdakilerden hangisi, 23 Nisan 1920 tarihinde faaliyetlerine başlayan Büyük Millet Meclisinin temel kuruluş hedeflerinden biri değildir?
- A) Millet iradesini ön plana çıkarma
- B) Ulusal birlik ve beraberliği sağlama
- C) İşgallere karşı düzenli bir ordu kurma
- D) Siyasi, toplumsal ve hukuk alanında yapılacak olan tüm inkılapları belirleme ✓
I.TBMM'nin öncelikli amacı vatanın kurtuluşu olduğu için köklü inkılaplar (savaş sırasında ayrılık yaratmamak amacıyla) bu dönemin önceliği olmamıştır.
4. 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM tarafından saltanata son verilmesini sağlayan en temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumsal ve hukuksal alanda yapılacak olan inkılapların önünde engel oluşturması
- B) Çok partili hayata geçilme isteği
- C) İstanbul Hükümetinin de içinde olduğu tarafa karşı askerî zaferin kesin olarak kazanılması ✓
- D) Cumhuriyet'in ilan edilmiş olması
Askeri zaferin kazanılması (Mudanya Mütarekesi) sonrası Lozan'a İstanbul Hükümeti'nin de davet edilmesi, saltanatın kaldırılmasını zorunlu kılmıştır.
5. Birinci TBMM'nin gerçekleştirdiği _ilk ve tek inkılap_ hareketi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Halifeliğin kaldırılması
- B) Medeni Kanun'un kabulü
- C) Saltanatın kaldırılması ✓
- D) Cumhuriyetin ilanı
I. TBMM (Savaş Meclisi), inkılaplara odaklanmamıştı; tek amacı vatanı kurtarmaktı. Ancak Lozan Konferansı öncesi ortaya çıkan 'ikilik' sorununu çözmek amacıyla 1 Kasım 1922'de Saltanatı kaldırmıştır. Bu, I. TBMM'nin yaptığı ilk ve tek inkılaptır.
6. 26 Ağustos 1922'de başlayan _Büyük Taarruz_ için kullanılan diğer isimlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sakarya Meydan Muharebesi
- B) Malazgirt Savaşı
- C) Başkumandanlık Meydan Muharebesi ✓
- D) Subaylar Savaşı
Büyük Taarruz, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından bizzat Kocatepe'den yönetildiği için 'Başkumandanlık Meydan Muharebesi' olarak da anılır. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da düşman çember içine alınmış ve zafer kazanılmıştır.
7. Aşağıdaki isyanlardan hangisi I. TBMM döneminde ortaya çıkan ayaklanmalar arasında yer almaz?
- A) Milli Aşireti
- B) Menemen ✓
- C) Bozkır
- D) Çerkez Ethem
Menemen Olayı (kubilay Olayı) 1930 yılında, Cumhuriyet döneminde gerçekleşmiş bir irticai ayaklanmadır. I. TBMM döneminde değildir.
8. Hangi olay sonucunda I. TBMM'nin açılması _hızlanmıştır_?
- A) Sivas Kongresi
- B) Amasya Genelgesi
- C) Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Misak-ı Milli'yi kabul etmesi ve İstanbul'un işgali ✓
- D) Mondros Ateşkes Antlaşması
İstanbul'un işgali (16 Mart 1920) sonucunda I. TBMM'nin açılması kararlaştırılmıştır. İtilaf Devletleri'nin Misak-ı Milli'yi kabul eden Mebusan Meclisi'ni basması, milli iradenin Ankara'da yeni bir mecliste toplanmasını zorunlu kılmıştır.
9. I. TBMM döneminde _Kuvâ-yi Milliye_ birliklerinin kaldırılmasının temel sebebi nedir?
- A) Düzenli ordunun kurulması ve Kuvâ-yi Milliye'nin disiplinsizliği ✓
- B) Lozan Antlaşması’nın imzalanması
- C) Saltanatı desteklemeleri
- D) Milli Mücadele’nin sona ermesi
Kuvâ-yi Milliye birlikleri, işgaller karşısında (özellikle Batı Cephesi'nde) düşmanı yavaşlatmış ancak durduramamıştır. Emir-komuta zincirinden yoksun olmaları, ihtiyaçlarını halktan zorla karşılamaları (Çerkez Ethem İsyanı) ve Yunan ilerleyişine karşı yetersiz kalmaları (Gediz Muharebesi) üzerine TBMM, düzenli orduyu kurma kararı almıştır.
10. Milli Mücadele Dönemi'nde, Ankara merkezli I. TBMM Hükümeti'ni resmen tanıyan 'ilk büyük Avrupa devleti' aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya
- B) İngiltere
- C) Sovyet Rusya ✓
- D) Fransa
TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Sovyet Rusya'dır. Adaylar genellikle bu bilgiyi Fransa ile karıştırırlar. Fransa, 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması ile TBMM'yi tanıyan 'ilk İtilaf Devleti' olma özelliğini taşır. TBMM'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan (Gümrü Antlaşması), ilk Müslüman devlet ise Afganistan'dır.
11. Sevr Antlaşması'nın hazırlanıp imzalanma sürecinin uzamasında; I. İtilaf güçleri arasındaki paylaşım sorunları, II. Anadolu'da Milli Mücadele'nin filizlenmesi, III. TBMM'ye yönelik isyanların baş göstermesi gibi gelişmelerden hangileri rol oynamıştır?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız I
- C) I ve II ✓
- D) I ve III
Antlaşmanın gecikmesinde İtilaf devletleri arasındaki çıkar çatışmaları ve Anadolu'daki direniş hareketi (Milli Mücadele) etkili olmuştur.
12. I. TBMM döneminde çıkarılan _Tekalif-i Milliye Emirleri_'nin (Milli Yükümlülükler) amacı nedir?
- A) Halktan ek vergiler toplayarak hazineyi güçlendirmek
- B) Milli iradeyi meclis kararlarıyla egemen kılmak
- C) Düzenli ordunun kuruluş ve eğitim sürecini başlatmak
- D) Ordunun acil ihtiyaçlarını halkın desteğiyle karşılamak ✓
Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921), Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Başkomutan Mustafa Kemal tarafından 'Başkomutanlık Kanunu'na' dayanarak çıkarılmıştır. Ordunun Sakarya Savaşı'na hazırlanması için halktan (geri ödenmek kaydıyla) gıda, giyim, silah ve ulaşım aracı talep edilmiştir.
13. I. TBMM ne zaman açılmıştır?
- A) 23 Nisan 1920 ✓
- B) 1 Kasım 1922
- C) 29 Ekim 1923
- D) 19 Mayıs 1919
I. TBMM, 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da (Hacı Bayram Camii'nde kılınan Cuma namazı sonrası) açılmıştır. Bu meclis, İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmesi sonrasında kurulmuştur. Meclis, Kurtuluş Savaşı'nı yönetmek ve milli egemenliği sağlamak amacıyla açılmıştır.
14. I. TBMM'nin açılış amacı nedir?
- A) Yeni bir anayasa yapmak
- B) Cumhuriyeti ilan etmek
- C) Saltanatı kaldırmak
- D) Vatanın bütünlüğünü ve milletin bağımsızlığını sağlamak ✓
I. TBMM, 'Milli Egemenliği' sağlamak ve vatanı (Misak-ı Milli) işgalden kurtarmak (İstiklal-i Tam) amacıyla açılmıştır. Meclis, İstanbul Hükümeti'nin işgal altında olması nedeniyle kurulmuştur. Bu meclis, ulusal kurtuluş hareketinin merkezi olmuştur.
15. I. TBMM’nin özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tek parti tarafından yönetilmiştir
- B) Saltanat yanlısıdır
- C) İhtilalci bir meclistir ✓
- D) Çift meclisli bir sistemdir
I. TBMM, ihtilalci (Saltanat ve İstanbul Hükümeti'ni yok sayan) ve kurucu (1921 Anayasası'nı yapan) bir meclistir. Savaş koşullarında kurulmuş, olağanüstü yetkilere sahip olmuş ve Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiştir.
16. I. TBMM’nin üstlendiği en önemli görevlerden biri nedir?
- A) Halifeliğin kaldırılması
- B) Cumhuriyetin ilanı
- C) Kurtuluş Savaşı'nı yönetmek ✓
- D) Lozan Antlaşması'nı imzalamak
I. TBMM'nin en önemli görevi, _Kurtuluş Savaşı'nı_ yönetmek olmuştur. Bu meclis, bir 'Savaş Meclisi'dir. Ordunun kurulması, cephelerin yönetilmesi ve zaferin kazanılması bu meclisin liderliğinde olmuştur. (Lozan'ı II. TBMM onaylamış, Halifelik II. TBMM'de kaldırılmış, Cumhuriyet II. TBMM'de ilan edilmiştir).
17. I. TBMM’nin ilk başkanı kimdir?
- A) Kazım Karabekir
- B) Mustafa Kemal Atatürk ✓
- C) İsmet İnönü
- D) Fevzi Çakmak
I. TBMM'nin ilk başkanı Mustafa Kemal Paşa'dır. Meclis Hükümeti sisteminde Meclis Başkanı, aynı zamanda 'Hükümetin de Başkanı' idi. Mustafa Kemal, bu görevi Başkomutanlık Kanunu'na kadar sürdürmüştür.
18. I. TBMM’nin savaş yıllarında çıkardığı _ilk Anayasa_ hangisidir?
- A) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921) ✓
- B) Medeni Kanun (1926)
- C) Kanun-i Esasi (1876)
- D) Takrir-i Sükun Kanunu (1925)
1921 Anayasası olarak bilinen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921), I. TBMM tarafından çıkarılmıştır. Bu anayasa, 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' maddesiyle ulusal egemenliğin temelini atmıştır. Savaş koşullarında hazırlanmış kısa (çerçeve) bir anayasadır.
19. I. TBMM’nin uluslararası alanda imzaladığı _ilk antlaşma_ hangisidir?
- A) Sevr Antlaşması
- B) Gümrü Antlaşması ✓
- C) Moskova Antlaşması
- D) Ankara Antlaşması
Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920), I. TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır. Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) kronolojik olarak daha önce olsa da TBMM tarafından değil, İstanbul Hükümeti (Osmanlı Devleti) tarafından imzalanmıştır ve TBMM bu antlaşmayı kesinlikle tanımamıştır. Gümrü Antlaşması ile Ermenistan, TBMM'yi tanıyan ilk devlet olmuştur.
20. I. TBMM döneminde (1920-1923) aşağıdaki olaylardan hangisi _gerçekleşmemiştir_?
- A) Saltanatın kaldırılması
- B) Başkomutanlık Kanunu’nun çıkarılması
- C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun kabulü
- D) Cumhuriyetin ilanı ✓
Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), I. TBMM döneminde değil, II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir. I. TBMM; Teşkilat-ı Esasiye'yi kabul etmiş, Başkomutanlık Kanunu'nu çıkarmış ve Saltanatı (1 Kasım 1922) kaldırmıştır.
21. I. TBMM’nin açılmasına _zemin hazırlayan_ gelişme hangisidir?
- A) Sadrazamlığın kaldırılması
- B) Divan-ı Hümayun'un kapatılması
- C) Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İtilaf Devletleri'nce basılması ✓
- D) Şura-yı Devlet'in lağvedilmesi
I. TBMM'nin açılmasının en önemli nedeni, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Misak-ı Milli'yi kabul etmesi üzerine İtilaf Devletleri'nce 16 Mart 1920'de basılması ve milli iradenin İstanbul'da temsil edilemez hale gelmesidir.
22. I. TBMM'de siyasi partiler bulunmamakla birlikte, meclis çalışmalarını yürütmek ve yasama faaliyetlerini organize etmek amacıyla milletvekilleri kendi aralarında çeşitli gruplar oluşturmuştur. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM döneminde yer alan bu gruplardan biri _değildir_?
- A) Tesanüt Grubu
- B) Yeşil Ordu Grubu
- C) Halk Zümresi
- D) Felah-ı Vatan Grubu ✓
I. TBMM'de parti disiplini yerine fikir birlikteliklerine dayanan gruplar bulunmaktaydı. Tesanüt, Yeşil Ordu, İstiklal, Islahat, Halk Zümresi ve Müdafaa-i Hukuk gibi gruplar mecliste yer almıştır. Felah-ı Vatan Grubu ise Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde Misak-ı Milli kararlarının kabul edilmesini sağlayan gruptur.
23. I. TBMM’nin çıkardığı _Hıyanet-i Vataniye Kanunu_'nun (1920) amacı nedir?
- A) Anayasayı değiştirmek
- B) Vergi toplamak
- C) TBMM'nin otoritesine karşı çıkanları ve düşmanla işbirliği yapanları cezalandırmak ✓
- D) Askeri disiplini sağlamak
Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920), TBMM'nin açılmasından hemen sonra, hem İstanbul Hükümeti'nin kışkırttığı iç isyanlara (Anzavur, Kuvâ-yi İnzibatiye vb.) hem de işgalcilerle işbirliği yapanlara karşı (vatana ihanet) Meclis'in otoritesini kurmak amacıyla çıkarılmıştır.
24. I. TBMM döneminde _Misak-ı Milli_ kararlarının kabulü ile ne amaçlanmıştır?
- A) Düzenli ordunun kurulması
- B) Cumhuriyetin ilanı
- C) Saltanatın kaldırılması
- D) Kurtuluş Savaşı'nın hedefinin ve milli sınırların belirlenmesi ✓
Misak-ı Milli (28 Ocak 1920), I. TBMM açılmadan önce Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir. I. TBMM, bu yemini (Milli Ant) kendi siyasi programı olarak kabul etmiş ve Kurtuluş Savaşı'nın temel hedefi (sınırlar, kapitülasyonlar, boğazlar, azınlıklar) bu belge olmuştur.
25. I. TBMM hangi savaş sırasında oluşturulmuştur?
- A) Balkan Savaşları
- B) I. Dünya Savaşı
- C) 93 Harbi
- D) Kurtuluş Savaşı ✓
I. TBMM, Kurtuluş Savaşı'nın (Milli Mücadele) siyasi ve askeri yönetim merkezi olarak açılmıştır. Meclis, savaş yıllarında hem yasama hem yürütme yetkilerini kullanmıştır. Bu dönemde meclis, ulusal kurtuluş hareketinin merkezi olmuştur.