Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi 1

1. Osmanlı Devleti'nin kuruluş tarihi olarak kabul edilen yıl hangisidir?

• A) 1299 ✓
• B) 1326
• C) 1402
• D) 1453

Geleneksel tarih anlayışına ve genel müfredata göre kuruluş 1299 kabul edilir. Osman Bey bu tarihte bağımsızlığını ilan etmiştir. (Ek Bilgi: Ünlü tarihçimiz Halil İnalcık ise kuruluşun 1302 Koyunhisar Savaşı ile gerçekleştiğini savunur, ancak geleneksel testlerde aksi belirtilmedikçe cevap 1299'dur.)

2. Osmanlı Devleti'nin beylikten devlete geçiş sürecinde başkent yapılan ilk büyük şehir hangisidir?

• A) Edirne
• B) Söğüt
• C) Bursa ✓
• D) İstanbul

Osmanlı Devleti'nin beylikten devlete geçiş sürecinde teşkilatlanıp başkent yapılan ilk büyük şehir Orhan Bey döneminde fethedilen Bursa'dır. Söğüt ise beyliğin ilk kurulduğu yer ve aşiret/idari merkezidir (yurt) ancak devlet yapısındaki ilk resmi başkent Bursa kabul edilir.

3. Osmanlı Devleti'nin kurucusu kimdir?

• A) Ertuğrul Gazi
• B) I. Murad
• C) Osman Bey ✓
• D) Orhan Bey

Osman Bey (1258-1326), Osmanlı Devleti'nin kurucusudur. Ertuğrul Gazi'nin oğlu olan Osman Bey, 1299'da bağımsızlığını ilan etmiştir. Kayı boyundan gelen Osman Bey, 'Gazi' unvanını almış, Bizans'a karşı cihat yapmıştır. Ölümünden sonra oğlu Orhan Bey tahta geçmiştir.

4. Osmanlı Devleti'nin Bizans İmparatorluğu ile yaptığı ilk savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Pelekanon Savaşı
• B) Sazlıdere Savaşı
• C) Sırpsındığı Savaşı
• D) Koyunhisar Savaşı ✓

Koyunhisar (Bapheus) Savaşı (1302), Osman Bey döneminde Osmanlı kuvvetleri ile Bizans İmparatorluğu ordusu arasında yapılan ilk savaştır. Maltepe (Pelekanon) Savaşı ise Orhan Bey döneminde Bizans İmparatoru III. Andronikos'un bizzat ordunun başında katıldığı ilk savaştır. Bu ayrım tarih sınavlarında sıkça sorulmaktadır.

5. Osmanlı Devleti'nde vezir sayısının artmasıyla oluşturulan makama atanan ilk veziriazam (sadrazam) kimdir?

• A) Lala Şahin Paşa
• B) Pargalı İbrahim Paşa
• C) Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa ✓
• D) Köprülü Mehmet Paşa

Osmanlı Devleti'nde ilk VEZİR Orhan Bey döneminde atanan Alaeddin Paşa'dır. Ancak I. Murat döneminde vezir sayısının birden fazla olması üzerine, birinci veziri diğerlerinden ayırmak için 'VEZİRİAZAM' (Sadrazam) makamı oluşturulmuştur. Bu makama atanan İLK VEZİRİAZAM ise Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dır. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Çok Sık Karıştırılır): • İlk Vezir: Alaeddin Paşa (Orhan Bey Dönemi) • İlk Veziriazam (Sadrazam): Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (I. Murat Dönemi)

6. İstanbul'un fethi hangi padişah döneminde gerçekleşmiştir?

• A) I. Mehmet
• B) Yavuz Sultan Selim
• C) II. Murad
• D) II. Mehmet ✓

İstanbul'un fethi (29 Mayıs 1453), II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet) döneminde gerçekleşmiştir. 53 günlük kuşatma sonrası şehir alınmış, Bizans İmparatorluğu sona ermiştir. Bu fetih, Orta Çağ'ın sonu, Yeni Çağ'ın başlangıcı kabul edilir. Fatih, 'Roma İmparatoru' unvanını almış, İstanbul'u başkent yapmıştır.

7. Osmanlı Devleti'nin _yükselme döneminin_ başlangıcı olarak kabul edilen padişah kimdir?

• A) II. Mehmet ✓
• B) Yıldırım Bayezid
• C) Kanuni Sultan Süleyman
• D) I. Murad

Osmanlı'nın yükselme dönemi (1453-1579), Fatih Sultan Mehmet ile başlar. İstanbul'un fethi, Anadolu ve Rumeli'deki fetihler, denizcilikte gelişme bu dönemin özellikleridir. Bu dönem, Osmanlı'nın dünya gücü haline geldiği çağdır.

8. Osmanlı ordusunda yer alan '_tımarlı sipahi_'lerin temel görevi nedir?

• A) Vergi toplamak
• B) Savaşta ordunun süvari gücünü oluşturmak ✓
• C) Sarayın güvenliğini sağlamak
• D) Donanmayı yönetmek

Tımarlı sipahiler, Osmanlı ordusunun süvari gücünü oluştururdu. Tımar sistemi ile toprak verilen bu askerler, savaşta atlı birlikler olarak görev yapardı. Tımar sahipleri, bölgelerinden asker toplar, savaşa katılırdı. Bu sistem, Osmanlı'nın askeri gücünün temelini oluşturmuştur.

9. Osmanlı Devleti ile Haçlı ittifakı arasında yapılan ilk savaş hangisidir?

• A) Kosova Savaşı
• B) Sırpsındığı Savaşı ✓
• C) Varna Savaşı
• D) Niğbolu Savaşı

Sırpsındığı Savaşı (1364), Osmanlı Devleti ile Haçlı ittifakı arasında yapılan ilk savaştır. I. Murad döneminde yapılmış ve Osmanlı zaferi ile sonuçlanmıştır. Bu zafer, Osmanlı'nın Balkanlar'daki ilerleyişini hızlandırmıştır. İlk büyük meydan savaşı ise I. Kosova Savaşı (1389) kabul edilmektedir.

10. Osmanlı Devleti'nde _ilk defa Rumeli'ye geçiş_ hangi padişah döneminde gerçekleşmiştir?

• A) Orhan Bey ✓
• B) I. Murad
• C) Yıldırım Bayezid
• D) II. Mehmet

Rumeli'ye ilk geçiş Orhan Bey döneminde (1353) olmuştur. Bizans'taki taht kavgaları sırasında Kantakuzen'e yardım karşılığında askeri üs olarak _Çimpe Kalesi_ alınmıştır. Bu, Osmanlı'nın Rumeli'deki fetihlerinin başlangıç noktasıdır. (Not: I. Murad dönemi ise sistematik fetihlerin başladığı dönemdir.)

11. Osmanlı'nın Balkanlarda önemli hakimiyet kazandığı ve I. Murad'ın _şehit düştüğü_ savaş hangisidir?

• A) Niğbolu Savaşı
• B) Pelekanon Savaşı
• C) Sırpsındığı Savaşı
• D) I. Kosova Savaşı ✓

I. Kosova Savaşı (1389), Balkanlar'da Osmanlı hakimiyetinin güçlenmesinde önemli bir dönüm noktasıdır. I. Murad ile Sırp Kralı Lazar arasında yapılmış, Osmanlı zaferi ile sonuçlanmıştır. Savaşta I. Murad, savaş meydanını gezerken bir Sırp tarafından hançerlenerek şehit düşmüştür.

12. İstanbul'un fethinde kullanılan ve dönemin en büyük toplarından biri olan '_Şahi_' toplarını kim dökmüştür?

• A) Lala Şahin Paşa
• B) Piri Reis
• C) Barbaros Hayreddin
• D) Macar Urban ✓

Şahi topları, Macar asıllı top döküm ustası Urban tarafından dökülmüştür. İstanbul'un fethinde kullanılan bu toplar, dönemin en büyük toplarıydı. Urban, önce Bizans'a hizmet etmiş, sonra Osmanlı'ya geçmiştir. Şahi topları, surları yıkmada etkili olmuş, fethin başarısında önemli rol oynamıştır.

13. Osmanlı Devleti'nin _ilk düzenli ordusunu_ kim kurmuştur?

• A) I. Murad
• B) Orhan Bey ✓
• C) Osman Bey
• D) Yıldırım Bayezid

Orhan Bey (1326-1362), Osmanlı'nın ilk düzenli ordusunu kurmuştur. 'Yaya ve Müsellem' adı verilen bu birlikler, devletin askeri yapısının kurumsallaşmasının ilk adımıdır. Bu ordu, sonraki dönemlerde geliştirilerek Yeniçeri Ocağı'na dönüşmüştür.

14. Anadolu'da Türk siyasi birliğini (ATSB) sağlama yolunda _ilk adımı_ atan ve Karesioğulları Beyliği'ni alan padişah kimdir?

• A) I. Murad
• B) Osman Bey
• C) Orhan Bey ✓
• D) Yıldırım Bayezid

Anadolu'da Türk siyasi birliğini sağlama çabası, Orhan Bey döneminde Karesioğulları Beyliği'nin alınmasıyla başlamıştır. Bu beyliğin alınmasıyla Osmanlı, ilk kez donanma sahibi olmuş ve Rumeli'ye geçiş kolaylaşmıştır. (Not: Yıldırım Bayezid ise bu politikayı en hızlı ve geniş çaplı uygulayan padişahtır.)

15. Osmanlı tarihinde '_Fetret Devri_' olarak adlandırılan dönem hangi savaş sonrası başlamıştır?

• A) Niğbolu Savaşı
• B) Ankara Savaşı ✓
• C) Varna Savaşı
• D) Kosova Savaşı

Ankara Savaşı (1402), Yıldırım Bayezid ile Timur arasında yapılmıştır. Bayezid esir düşmüş, Osmanlı Fetret Devri'ne (1402-1413) girmiştir. Bu dönemde şehzadeler arasında taht kavgaları yaşanmıştır. I. Mehmet (Çelebi Mehmet), 1413'te birliği sağlayarak Fetret Devri'ni sona erdirmiştir.

16. Osmanlı Devleti'nin _ilk deniz savaşı_ (Çalı Bey Savaşı) hangi devlet ile yapılmıştır?

• A) Bizans
• B) Venedik ✓
• C) Haçlılar
• D) Ceneviz

Osmanlı'nın ilk donanma savaşı, Çelebi Mehmet döneminde (1416) _Venedik_ ile yapılan Çalı Bey Savaşı'dır. Bu savaşta Osmanlı donanması yenilgiye uğramış olsa da, denizcilikte tecrübe kazanılmasını sağlamıştır.

17. Osmanlı tarihinde ilk defa padişahın _esir düştüğü_ savaş hangisidir?

• A) Kosova Savaşı
• B) Niğbolu Savaşı
• C) Ankara Savaşı ✓
• D) Varna Savaşı

Yıldırım Bayezid (1402), Ankara Savaşı'nda Timur'a esir düşmüştür. Bu savaş, Osmanlı'nın en büyük yenilgilerinden biridir. Bayezid, esir düştükten sonra 1403'te ölmüştür. Bu olay, Osmanlı'nın Fetret Devri'ne girmesine neden olmuştur.

18. Osmanlı Devleti'nde '_Kardeş katli_' kanunu hangi padişah döneminde yasallaşmıştır?

• A) Fatih Sultan Mehmet ✓
• B) II. Bayezid
• C) I. Murad
• D) Kanuni Sultan Süleyman

Fatih Sultan Mehmet, çıkardığı 'Kanunname-i Al-i Osman' ile merkezi otoriteyi güçlendirmek istemiştir. Bu kanunnamede yer alan 'Nizam-ı Alem (devletin bekası) için' kardeş katline yasal zemin hazırlanmıştır. Bu, taht kavgalarını önleyerek devleti parçalanmaktan korumayı amaçlamıştır.

19. Osmanlı Devleti'nde 'Salyanesiz' (Yıllıksız) eyaletlerde uygulanan; toprağın vergi gelirlerinin, maaş karşılığı asker (sipahi) ve memurlara bırakıldığı sistem hangisidir?

• A) İskân Politikası
• B) Tımar Sistemi ✓
• C) Millet Sistemi
• D) İltizam Sistemi

• Tanım: Tımar Sistemi, devletin (Miri) arazisinin vergi gelirlerinin, devlet görevlilerine hizmet karşılığı verilmesidir. Genellikle merkeze yakın eyaletlerde uygulanır. • Ayrım: Merkeze uzak (Salyaneli) eyaletlerde 'İltizam', imtiyazlı eyaletlerde (Kırım, Hicaz vb.) ise özel yönetim şekilleri uygulanmıştır.

20. Osmanlı Devleti'nde, Ankara Savaşı'nın ardından yaşanan Fetret Devri sonrasında Yeniçeri Ocağının asker ihtiyacını karşılamak amacıyla Hristiyan ailelerin çocuklarının asker ve bürokrat olarak yetiştirildiği '_Devşirme Sistemi_' ilk kez hangi padişah döneminde uygulanmaya başlanmıştır?

• A) I. Murad
• B) Çelebi Mehmed ✓
• C) II. Murad
• D) Fatih Sultan Mehmet

I. Murad döneminde kurulan Yeniçeri Ocağı'nın asker ihtiyacı önceleri savaş esirlerinin beşte birinin alındığı 'Pençik Sistemi' ile karşılanıyordu. Ancak Ankara Savaşı'nın (1402) ardından başlayan Fetret Devri'nde savaş esiri elde edilememesi üzerine, Çelebi Mehmed (I. Mehmed) döneminde doğrudan Hristiyan tebaanın çocuklarının alındığı 'Devşirme Sistemi' ilk kez uygulanmaya başlanmıştır. Bu sistem daha sonra II. Murad zamanında kanunlaşmıştır.

21. Osmanlı Devleti'nin 'ikinci kurucusu' olarak kabul edilen ve _Fetret Devri_'ne son veren padişah kimdir?

• A) Yıldırım Bayezid
• B) II. Murad
• C) I. Mehmet ✓
• D) Fatih Sultan Mehmet

I. Mehmet (Çelebi), 1402 Ankara Savaşı sonrası başlayan ve 11 yıl süren Fetret Devri'nde (taht kavgaları) kardeşlerini yenerek devleti yeniden bir araya toplamıştır. Bu nedenle 'devletin ikinci kurucusu' olarak bilinir.

22. Osmanlı tarihinde _ilk dini ve sosyal nitelikli isyan_ olarak bilinen olay hangisidir?

• A) Şahkulu İsyanı
• B) Patrona Halil İsyanı
• C) Şeyh Bedreddin İsyanı ✓
• D) Celali İsyanları

Şeyh Bedreddin İsyanı (1416), Çelebi Mehmet döneminde çıkmıştır. Fetret Devri'nin yarattığı sosyal ve ekonomik çöküntü ortamında 'ortak mülkiyet' fikriyle Ege ve Balkanlar'da yayılan büyük bir toplumsal isyandır ve zorlukla bastırılmıştır.

23. Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'un fethi için Boğaz'a yaptırdığı ve _Boğazkesen_ olarak da bilinen kale hangisidir?

• A) Anadolu Hisarı
• B) Rumeli Hisarı ✓
• C) Yedikule Zindanları
• D) Kilitbahir Kalesi

Rumeli Hisarı (Boğazkesen), Fatih tarafından 1452'de, Bizans'a Karadeniz'den gelebilecek yardımı kesmek amacıyla Anadolu Hisarı'nın (Yıldırım Bayezid dönemi) tam karşısına, çok kısa bir sürede inşa ettirilmiştir.

24. Fatih Sultan Mehmet'in 1461'de Trabzon'u fethetmesi, hangi devlete son vermiştir?

• A) Akkoyunlu Devleti
• B) Trabzon Rum İmparatorluğu ✓
• C) Ceneviz Cumhuriyeti
• D) Bizans İmparatorluğu

Fatih, İstanbul'un fethinden sonra Bizans'ın bir uzantısı olan (1204'te kurulmuş) Trabzon Rum İmparatorluğu'na 1461'de son vermiştir. Bu, Karadeniz'deki Hristiyan egemenliğine büyük bir darbe vurmuştur.

25. Fatih Sultan Mehmet'in 1475'te Kırım'ı fethetmesinin en önemli sonucu nedir?

• A) Akkoyunlu Devleti'nin yıkılması
• B) Venedik'e ilk kapitülasyonların verilmesi
• C) Karadeniz'in bir 'Türk gölü' haline gelmesi ✓
• D) İpek Yolu'nun güney kolunun ele geçirilmesi

Kırım Hanlığı'nın Osmanlı'ya bağlanması ve Ceneviz kolonilerinin (Kefe, Azak) alınmasıyla Karadeniz'in kuzey kıyıları tamamen Osmanlı kontrolüne girmiş ve Karadeniz bir 'Türk gölü' haline gelmiştir.