Cümle Türleri 2
Aşağıdakilerden hangisinde yan cümle zarf tümlecidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdakilerden hangisinde yan cümle zarf tümlecidir?
- A) Orada durman akıllıca değil.
- B) Söylemek istediklerimi bir türlü söyleyemiyorum.
- C) Seni müziğin çaldığı yere götüreceğim.
- D) Ona bunu sorduğunda sana cevap verecektir. ✓
'Sorduğunda' (ne zaman?) ifadesi zarf-fiil eki almış ve cümlede zarf tümleci görevinde kullanılmıştır.
2. Aşağıdakilerden hangisi öznesi ortak sıralı cümledir?
- A) Buraya geldi, adını sordu, sonra çekip gitti. ✓
- B) Vakit geldi, çabuk gidelim.
- C) Sana inanıyorum, sen haklısın.
- D) Mükemmel kahve yapardı, onu özlüyoruz.
Eylemlerin hepsi (geldi, sordu, gitti) aynı gizli özne ('O') tarafından yapıldığı için öznesi ortak sıralı cümledir.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yükleminin türü bakımından diğerlerinden *farklıdır*?
- A) Yolun kenarında sessizce bekledi.
- B) Kardeşine güzel bir hediye almış.
- C) Bu ev, dedemden kalan tek mirastır. ✓
- D) Soruları dikkatlice okumalısın.
'Dedemden kalan tek mirastır' yüklemi bir sıfat tamlamasıdır (İsim Cümlesi). Diğer cümlelerin yüklemleri 'bekledi', 'almış' ve 'okumalısın' sözcükleri olduğu için fiil cümlesidir.
4. Geçen seneki depremde on bin kişi ölmüştü. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yükleminin türüne göre yukarıdaki cümle ile özdeş değildir?
- A) Bu afişi şehrin her tarafına astırdı.
- B) Kağıt havluyu tasarladık sizin için.
- C) Beni anlayacaksın büyüyünce.
- D) Senin saçında ne var öyle? ✓
Örnek cümlenin yüklemi 'ölmüştü' fiildir. 'Senin saçında ne var öyle?' cümlesinin yüklemi 'var' (mevcut) sözcüğü isim soyludur. Diğer seçenekler fiil cümlesidir.
5. Yüklemin yerine göre hangisi diğerlerinden farklıdır?
- A) Sakla samanı, gelir zamanı.
- B) Gülme komşuna, gelir başına.
- C) Damlaya damlaya göl olur. ✓
- D) Besle kargayı, oysun gözünü.
'Göl olur' yüklemi sondadır (Kurallı). Diğer atasözlerindeki yüklemler (sakla, gülme, besle) baştadır (Devrik).
6. "Türkiye'nin en kalabalık şehri İstanbul'dur." cümlesi hangi öğelerden oluşmuştur?
- A) Özne - Yüklem ✓
- B) Nesne - Yüklem
- C) Zarf Tümleci - Yüklem
- D) Özne - Nesne - Yüklem
Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Özne: Türkiye'nin en kalabalık şehri (İsim Tamlaması), Yüklem: İstanbul'dur. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
7. Aşağıdaki sıralı cümlelerin hangisinde *nesne* ortaktır?
- A) Kitabı aldı, okudu, yerine koydu. ✓
- B) Çocuk ağladı, annesi susturdu.
- C) Yağmur yağdı, her yer ıslandı.
- D) Sabah oldu, herkes uyandı.
'Kitabı aldı', 'kitabı okudu', 'kitabı koydu'. Belirtili nesne ('kitabı') tüm yüklemler için ortaktır.
8. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yüklemine göre ötekilerden farklıdır?
- A) Doktor seni hemen görmek istediğini söyledi.
- B) Bu yaz ne yapmayı düşünüyorsunuz?
- C) Banu, benim için bir kuzen gibidir. ✓
- D) Yine her zamanki şeyleri söylüyorsun.
'Gibidir' edatı ek-fiil alarak yüklem olmuştur (İsim soylu yüklem). Diğer cümlelerin yüklemleri (söyledi, düşünüyorsunuz, söylüyorsun) çekimli fiildir.
9. Aşağıdakilerden hangisinde yan cümlecik öznedir?
- A) Bu durumda ne diyeceğimi bilemiyorum.
- B) Şarkı söyleyerek beni kandırmaya çalışıyorsun.
- C) Tek bildiğim, onun da bizimle geleceğiydi. ✓
- D) Bu bayan sizi üç saattir beklediğini söylüyor.
Yüklem: 'Onun da bizimle geleceğiydi'. Özne: 'Tek bildiğim'. Özne olan kısımda 'bildiğim' (dık-dik) sıfat-fiili bulunduğu için yan cümlecik özne görevindedir.
10. Aşağıdakilerden hangisinde yan cümlecik temel cümlenin öznesi durumundadır?
- A) Artık orada oyalanmayı bırak.
- B) Dizinin acısını nasıl dindirebileceğini soruyor.
- C) Karlarda ilerlemek uygun bir ayakkabı ile olur. ✓
- D) Senin çayını içmeyeli yaklaşık bir yıl olmuş.
Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yüklem: 'olur'. Olan ne? 'Karlarda ilerlemek'. Yan cümlecik özne görevindedir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre 'basit', yüklemine göre 'fiil' cümlesidir?
- A) Eve gelince hemen uyudu.
- B) Okulun bahçesi çok genişti.
- C) Çalışan insanlar her zaman kazanır.
- D) Yaşlı adam sessizce gülümsedi. ✓
• D Şıkkı (Doğru): 'Sessizce' kelimesi isim köklü (Ses -> Sessiz) olduğu için fiilimsi değildir, zarftır. Cümlede fiilimsi olmadığı için yapıca BASİT'tir. • A Şıkkı: 'Gelince' (-ince) zarf-fiildir, cümle Birleşiktir. • B Şıkkı: Yüklem 'genişti' (isim), İsim cümlesidir. • C Şıkkı: 'Çalışan' (-an) sıfat-fiildir, cümle Birleşiktir.
12. 'Aralarında _on yaş_ vardı.' cümlesinde altı çizili bölüm hangi öğedir?
- A) Özne ✓
- B) Belirtisiz Nesne
- C) Zarf Tümleci
- D) Yüklem
Yüklem: vardı (Var olan ne?) -> 'on yaş' (Özne). Nerede vardı? -> Aralarında (Dolaylı Tümleç). 'Var, yok' sözcükleri isim olarak yüklem olduğunda özne başta veya ortada olabilir.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik dolaylı tümleç görevindedir?
- A) Aşk seni kanatlandırıp uçurur.
- B) Yardım edecek birine söylemelisiniz. ✓
- C) Saatte altmış kilometre hızla koşan hayvanlar var.
- D) Her hafta mezarına gidip gözyaşı döküyor.
'Yardım edecek birine' ifadesi, 'kime?' sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir ve içinde sıfat-fiil barındırmaktadır.
14. 'Seni _arayan_ kişi ben miydim?' cümlesindeki altı çizili sözcük hangi cümlecikte yer alır?
- A) Temel Cümlecik (Yüklem)
- B) Yan Cümlecik (Fiilimsi) ✓
- C) İç Cümle (Alıntı)
- D) Şart Cümleciği
'Arayan' sözcüğü sıfat-fiildir. Fiilimsilerin oluşturduğu bölümlere 'Yan Cümlecik' denir. Bu cümlede yan cümlecik (Seni arayan kişi) özne görevindedir.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumsuz, anlamca olumlu' bir cümledir?
- A) Bu evde kimse yok.
- B) Ne kadar yaramaz bir çocuk!
- C) Onu anlamıyor değilim. ✓
- D) Gel de bu söze inan!
Cümlede 'değil' ve '-mıyor' olumsuzluk unsurları (biçim) vardır. Ancak 'anlamıyor değilim' ifadesi 'anlıyorum' (olumlu) anlamı kastedilmektedir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'şartlı birleşik cümle'dir?
- A) Hava güzelse dışarı çıkarız. ✓
- B) Çalıştığını biliyorum.
- C) Kitabı aldı ve okumaya başladı.
- D) O kadar yorgundu ki uyuyakaldı.
Temel cümlenin anlamının bir şarta (koşula) bağlandığı cümledir. Yan yargı '-se, -sa' eki alır. 'Dışarı çıkma' eylemi, 'havanın güzel olması' şartına bağlanmıştır.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumlu, anlamca olumsuz' bir cümledir?
- A) Seni sevmiyor değilim.
- B) Bu işi yapacak gücüm yok.
- C) Ne arar ne sorar oldu! ✓
- D) Onunla görüşmek istemiyorum.
Cümlede 'değil, yok, -me, -maz' gibi olumsuzluk unsuru (biçim) yoktur. Ancak 'Ne arar ne sorar' ifadesi 'aramaz ve sormaz' (olumsuz) anlamı taşımaktadır.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumsuz' *değildir*?
- A) Bu havada dışarı çıkılmaz.
- B) Çocuk hiç akıllı değil.
- C) Evde ne ekmek ne de su var.
- D) Sokağın başında bekliyor. ✓
'Bekliyor' cümlesinde 'değil, yok, -me, -maz, -sız' gibi biçimsel olumsuzluk unsurları yoktur. (A)'da '-maz', (B)'de 'değil', (C)'de 'ne...ne' (anlamca olumsuz yapar) vardır.
19. Aşağıdakilerden hangisi 'ki'li birleşik cümledir?
- A) Anladım ki hiç kimse sen değil. ✓
- B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
- C) Seninki yine geç kaldı.
- D) Bendeki kalem bitti.
'Anladım' ve 'hiç kimse sen değil' yargıları 'ki' bağlacıyla bağlanarak birleşik cümle oluşturmuştur. Diğerlerinde '-ki' ektir.
20. "Of, bu sıcaklar ne zaman bitecek!" cümlesinin türü nedir?
- A) Ünlem Cümlesi ✓
- B) Soru Cümlesi
- C) Haber Cümlesi
- D) Şart Cümlesi
'Of' ünlemi bıkkınlık ve sıkılma duygusunu ifade eder. Soru kalıbında olsa da duygu ağır bastığı için ünlem cümlesidir.
21. Aşağıdakilerden hangisinde soru anlamı yoktur?
- A) Böyle bir ihtimal var mı?
- B) Okulunuzun yemekleri güzel miydi?
- C) Tekneyle seyahate çıkmaz olur muyum? ✓
- D) Bununla yemek pişirebilir miyiz?
'Tekneyle seyahate çıkmaz olur muyum?' cümlesi, cevap bekleyen bir soru cümlesi değil; 'Elbette çıkarım' anlamını taşıyan, onaylatma bildiren sözde soru cümlesidir.
22. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'yapıca birleşik' *değildir*?
- A) Güneş doğunca yola koyuldular.
- B) Çok yorgun olduğum için işi bitirmeliyim.
- C) Hava karardı, herkes evine döndü. ✓
- D) Bana ne dediğini anlamadım.
'Hava karardı, herkes evine döndü.' cümlesi virgülle bağlanan birden fazla yüklem içerdiği için 'sıralı' cümledir. Diğer seçenekler fiilimsi (girişik birleşik) içerdiği için 'birleşik' cümle kabul edilir.
23. Aşağıdaki soru cümlelerinden hangisi cevap gerektirir?
- A) Hangi kalemi istiyorsun? ✓
- B) Bunları ben mi söylemişim?
- C) İnsan sevdiğine küser mi?
- D) Böyle havada dışarı çıkılır mı?
Gerçek soru cümlesidir, bilgi ister. Diğerleri sözde soru (tepkisel) cümlesidir.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumsuz' bir cümledir?
- A) Seni aramadım değil.
- B) Bu sınavdan geçmek imkansız mı sanki?
- C) Her şeyin bir çaresi vardır.
- D) Ne bir ses ne bir nefes duyuluyordu. ✓
'Ne...ne' bağlacı, yüklemi biçimce olumlu olsa bile cümleye 'olumsuzluk' anlamı katar. Bu cümlede 'duyulmuyordu' anlamı vardır. Diğer seçenekler biçimce olumsuz görünse de anlamca olumludur.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'istek cümlesi'dir?
- A) Hadi, biz de dışarı çıkalım. ✓
- B) Her gün spor yapmalısın.
- C) Bunu sakın bir daha yapma!
- D) Ah, nerede o eski günler!
İstek kipinin ('-e, -a') kullanıldığı veya bir eylemin yapılmasının arzu edildiği cümledir. 'Çıkalım' fiili '-a' istek kipi ve 1. çoğul şahıs eki almıştır.