Genel Tekrar Testi - 10

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne (düz tümleç) yoktur?

• A) Öğretmen, tahtaya uzun bir cümle yazdı.
• B) Yağmur bütün gün durmadan yağdı. ✓
• C) Çocuklar, parkta yeni bir oyun öğrendi.
• D) Sabah kahvaltıda gazete okur.

'Yağdı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiili 'neyi yağdı?' veya 'kimi yağdı?' sorularına cevap vermez. Bu fiil geçişsiz bir fiildir ve nesne almaz. Diğer seçenekler ('cümle', 'oyun', 'gazete') nesne almıştır.

2. Aşağıdaki yargılardan hangisi 'nesnel' bir anlatım içermektedir?

• A) Film, izlediğim en sıkıcı yapımdı.
• B) Film, toplam üç saat sürmektedir. ✓
• C) Filmin müzikleri insanı derinden etkiliyor.
• D) Filmin sonu gerçekten çok anlamsızdı.

'Filmin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ üç saat sürmesi' kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmeyen, nesnel bir bilgidir. 'Sıkıcı olması', 'etkilemesi' veya 'anlamsız olması' ise kişisel görüş (öznel) belirtir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi 'edilgen' çatılıdır?

• A) Çocuk, annesini görünce boynuna sarıldı.
• B) Bütün sınıf, sınav sonuçlarını bekliyordu.
• C) Bayram için tüm sokaklar temizlendi. ✓
• D) Yaşlı adam, olanları sessizce izledi.

'Temizlendi'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiilinde '-il/-in' (edilgenlik) eki vardır ve işin kim tarafından yapıldığı (temizleme işini yapan) belli değildir. Özne (Tüm sokaklar) sözde öznedir. 'Sarıldı' fiili dönüşlüdür (işi yapan ve etkilenen aynı).

4. 'Yaşlı adam, bastonuna dayanarak yavaşça ilerliyordu.' Cümlesindeki virgülün (,) kullanım amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ara sözü ayırmak
• B) Sıralı cümleleri ayırmak
• C) Yüklemden uzak düşen özneyi belirtmek ✓
• D) Anlam karışıklığını önlemek

'İlerliyordu'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (yüklem). İlerleyen kim? 'Yaşlı adam' (Özne). Cümlede virgül, yüklemden uzak düşen özneyi belirtmek (vurgulamak) için kullanılmıştır.

5. 'Eleştirinin amacı, bir sanat eserini yermek ya da göklere çıkarmak değildir. Gerçek eleştiri, eserin değerli ve değersiz yanlarını nesnel ölçütlerle ortaya koyar. Böylece hem okura hem de sanatçıya yol gösterir.' Bu parçada eleştiri ile ilgili vurgulanmak istenen asıl düşünce nedir?

• A) Eleştirinin, okurdan çok sanatçıya fayda sağladığı
• B) Eleştirinin, nesnel ve yol gösterici olması gerektiği ✓
• C) Sanat eserlerinin iyi ve kötü yanlarının olduğu
• D) Yermenin, eleştirinin bir parçası olduğu

Paragraf,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ eleştirinin 'yermek' olmadığını, 'nesnel ölçütlerle' yapılması ve 'yol göstermesi' gerektiğini vurgulamaktadır. Bu da 'nesnel ve yol gösterici olma' düşüncesini öne çıkarır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, _türemiş yapılı_ bir fiildir?

• A) Bütün gün odasında ders çalıştı.
• B) Akşam yemeğini birlikte hazırladık. ✓
• C) Anlattıklarına kimse inanmadı.
• D) Misafirler az önce geldi.

'Hazırladık'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiilinin kökü 'hazır' (isim) olup '-la-' yapım ekini alarak fiil olmuştur (hazır-la-mak). Bu nedenle türemiştir. 'Çalıştı', 'inanmadı', 'geldi' fiilleri basit yapılıdır.

7. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _özne ve yüklemden_ oluşmaktadır?

• A) Güneş, doğanın en büyük enerji kaynağıdır. ✓
• B) Çocuklar parkta neşeyle oynuyordu.
• C) Kitap okumayı çok severim.
• D) Bu sabah hava oldukça serindi.

'Doğanın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en büyük enerji kaynağıdır' yüklem (sıfat tamlaması). Kim? 'Güneş' (özne). Cümle sadece özne ve yüklemden oluşmaktadır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı tümleç eksikliğinden_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Arkadaşını çok sever, sürekli güvenir. ✓
• B) Bu konuyu dikkatle inceleyip karar vermeliyiz.
• C) Öğrenciler teneffüste bahçeye çıktılar.
• D) Kitabı bitirdikten sonra yerine koydu.

'Arkadaşını‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çok sever, sürekli güvenir.' cümlesinde ikinci yüklem olan 'güvenir' fiili 'kime?' sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç gerektirir. Cümlede bu öğe eksiktir. Doğrusu 'Arkadaşını çok sever, _ona_ sürekli güvenir.' şeklinde olmalıdır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin yüklemi _(eğik yazıyla)_ yanlış gösterilmiştir?

• A) Bu sabah hava oldukça _serindi_.
• B) Kitap okumayı çok _severim_.
• C) Çocuklar parkta neşeyle _oynuyordu_.
• D) Güneş, doğanın en büyük enerji _kaynağıdır_. ✓

D‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde yüklem sadece '_kaynağıdır_' sözcüğü değildir. Cümlenin yüklemi, bölünemez bir tamlama olan '_doğanın en büyük enerji kaynağıdır_' ifadesinin tamamıdır. Diğer seçeneklerdeki tekil yüklemler (_serindi_, _severim_, _oynuyordu_) doğru gösterilmiştir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı tümleç_ yoktur?

• A) Yazar, son eserini gençlere ithaf etmiş.
• B) Çok hızlı koştuğu için yoruldu. ✓
• C) Annem, dün akşam bize güzel bir yemek yaptı.
• D) Kitaplarını masanın üzerine bıraktı.

_Çok‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hızlı koştuğu için yoruldu._ cümlesinde 'çok hızlı koştuğu için' (Neden/Zarf Tümleci) ve 'yoruldu' (Yüklem) vardır; _Dolaylı Tümleç_ (kime, nerede, nereden, neye vb.) yoktur. Diğer seçeneklerde DT mevcuttur (gençlere, bize, masanın üzerine).

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yalnızca temel ögelerden (özne ve yüklem) oluşmuştur?

• A) Kitap okumak, ufku genişletir.
• B) Baharın gelmesiyle doğa canlandı.
• C) Yazarın son kitabı, edebi bir şaheserdi. ✓
• D) Dün akşam arkadaşlarla sinemaya gittik.

Cümlelerin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ öge dizilişi şu şekildedir: A) Kitap okumak (Özne) / ufku (Belirtili Nesne) / genişletir (Yüklem). B) Baharın gelmesiyle (Zarf Tümleci) / doğa (Özne) / canlandı (Yüklem). C) Yazarın son kitabı (Özne) / edebi bir şaheserdi (Yüklem). D) Dün akşam (Zarf Tümleci) / arkadaşlarla (Edat-Zarf Tümleci) / sinemaya (Dolaylı Tümleç) / gittik (Yüklem). Doğru cevap, yalnızca özne ve yüklemden oluşan C seçeneğidir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, _ek fiilin geniş zamanıyla_ çekimlenmiştir?

• A) Dün hava çok soğuktu.
• B) Buralar eskiden hep tarlaymış.
• C) En sevdiğim renk mavidir. ✓
• D) Eğer yorgunsan biraz dinlen.

Ek‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiilin geniş zamanı isim soylu sözcüklere '-dır/-dir' eki getirilerek yapılır (bazen bu ek düşebilir). 'En sevdiğim renk mavidir.' cümlesinde 'mavi' ismine '-dir' eki getirilerek yüklem yapılmıştır. A (-di'li geçmiş zaman), B (-miş'li geçmiş zaman), D (-se şart kipi).

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _zarf tümleci_ yoktur?

• A) Akşam olunca hepimiz evlere dağıldık.
• B) Soğuk havaya rağmen dışarı çıktı.
• C) Bu sabah seni okulda gördüm.
• D) Elindeki kitabı masaya bıraktı. ✓

'Bıraktı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (yüklem). Kim? 'O' (Gizli Özne). Neyi? 'Elindeki kitabı' (Belirtili Nesne). Nereye? 'Masaya' (Dolaylı Tümleç). Bu cümlede 'Nasıl, Ne zaman, Neden, Ne kadar?' sorularına cevap veren bir zarf tümleci yoktur. Diğerleri: 'Akşam olunca' (zaman zarfı), 'Soğuk havaya rağmen' (edat tümleci/zarf tümleci), 'Bu sabah' (zaman zarfı).

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmıştır?

• A) Bahçedeki ağaçların kurumuş dallarını budadı.
• B) Sınavdan yüksek not alınca babası ona bisiklet aldı. ✓
• C) Kardeşim sabah erkenden kütüphaneye gitti.
• D) Dün akşam televizyondaki o harika filmi izledik.

B‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğindeki 'aldı' yüklem; 'babası' özne; 'ona' dolaylı tümleç; babasının aldığı şey yani ne aldığı ise 'bisiklet' (belirtisiz nesne) kelimesidir. Diğer seçeneklerdeki 'kurumuş dallarını' ve 'o harika filmi' ifadeleri ismin belirtme (-i) hal ekini aldıkları için 'belirtili' nesnedir. C seçeneğinde ise nesne yoktur.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _özne_ bir sıfat tamlamasından oluşmaktadır?

• A) Masanın üzerindeki vazo kırıldı.
• B) Çalışkan öğrenciler her zaman başarılı olur. ✓
• C) Evin kapısı sonuna kadar açıktı.
• D) Yolculuk yarın sabah başlayacak.

'Başarılı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ olur' yüklem. Kim? 'Çalışkan öğrenciler' (Özne). 'Çalışkan öğrenciler' bir sıfat ('çalışkan') ve bir isimden ('öğrenciler') oluşan 'sıfat tamlaması'dır. Diğer özneler: 'Masanın üzerindeki vazo' (sıfat tamlaması, ancak 'kırıldı' yüklem), 'Evin kapısı' (isim tamlaması), 'Yolculuk' (basit isim).

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem_ bir isim tamlamasından oluşmaktadır?

• A) Bu ev, çocukluğumun geçtiği yerdi.
• B) Bahar gelince ağaçlar çiçek açtı.
• C) Sınav sonuçları beklediğimden iyiydi.
• D) Burası, şehrin en güzel manzarasıdır. ✓

'Şehrin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en güzel manzarasıdır' yüklemdir. 'Şehrin manzarası' bir belirtili isim tamlamasıdır (araya sıfat 'en güzel' girmiş). Bu nedenle yüklem bir isim tamlamasıdır. Diğerleri: 'geçtiği yerdi' (sıfat-fiil grubu), 'çiçek açtı' (birleşik fiil), 'iyiydi' (isim).

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem birleşik zamanlı bir fiildir?

• A) Dün akşam bize geliyordu. ✓
• B) Bu kitabı okumalısın.
• C) Her sabah koşarım.
• D) Ödevlerini zamanında yap.

'Gel-i-yor-du'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiili hem şimdiki zaman hem de geçmiş zaman ekini (hikaye) alarak birleşik zamanlı olmuştur.

18. İnsanoğlu ilk çağlardan beri mutlak ve tabii güzellikle yetinmez, yetinmemiştir. O, bu iki kaynaktan hareketle ve onlardan aldığı ilhamla, hep yeni güzellikler ortaya koyma peşinde koşmuştur. Bu amaçla çevresindeki tabiat, varlık, eşya, ses, renk, şekil, hareket, olay ve hayatın akışına yeni bir şekil, düzen ve nizam verme gayreti içine girmiştir. Böylece bir gayretin insan ruhundaki güzellik duygusundan kaynaklandığı ve çevreyi, dünyayı ve hayatı daha güzel kılma amacına yönelik olduğu açıktır. İşte bu noktada da suni bir güzellik olan sanat ile karşılaşırız. Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sanatın kaynağında nesnelerin insan ruhundaki yansımaları vardır.
• B) İnsanoğlunun doyumsuzluğu yapay bir güzellik olan sanatın ortaya çıkmasını sağlamıştır. ✓
• C) İnsanla sanat arasındaki ilişki insanın varoluşuyla birlikte başlamıştır.
• D) İnsan yemeden, içmeden yaşayamadığı gibi sanatsız da yaşayamamıştır.

İnsanın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ doğal güzellikle 'yetinmemesi' (doyumsuzluğu), onu 'yeni güzellikler ortaya koyma' çabasına itmiş, bu da 'suni bir güzellik olan sanat'ı ortaya çıkarmıştır.

19. (I) Çocukluğum ve gençliğim yeşilin ve suyun dans ettiği Bartın'da geçti. (II) Yaz gelince motorlar, takalar onca insanı denizde taşırdı. (III) Kentin yanı başındaki sayfiyelere yollar olmadığı için, motorlarla ya da yürüyerek giderdik. (IV) Çoluk çocuk, güle oynaya saatlerin nasıl geçtiğini fark etmezdik. (V) Pırıl pırıl deniz ve altın renkli beyaz zambaklarla donanırdı İnkum kumsalı. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangilerinin yüklemi geçişlidir?

• A) I. ve II.
• B) II. ve III.
• C) II. ve IV. ✓
• D) III. ve V.

II.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede 'taşırdı' (kimi? onca insanı) ve IV. cümlede 'fark etmezdik' (neyi? saatlerin nasıl geçtiğini) yüklemleri nesne alabilir (geçişli).

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili söz ayraç içinde verilen bilgiyle uyuşmamaktadır?

• A) Sosyal paylaşım sitelerinin toplumdaki etkinliği _her geçen gün_ artıyor. (Zarf tümleci göreviyle kullanılmış bir sıfat tamlamasıdır.)
• B) Okuldaki kimi öğrenciler tiyatro kulübüne _kaydoldu_. (Ünlü düşmesine uğramış birleşik bir eylemdir.)
• C) Eleştirmen sanatçıya saygılı davranarak _yapıtlarını_ dikkatle inceliyor. (Tamlayanı düşmüş bir isim tamlamasıdır.)
• D) Okulumuzu, _ne yalan söyleyeyim_, ben de çok özledim. (Belirtili nesneyi açıklayan bir ara sözdür.) ✓

D‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde, 'ne yalan söyleyeyim, ben de çok özledim' ara sözü, cümlenin hiçbir ögesini (özellikle belirtili nesne olan 'Okulumuzu'nu) açıklamaz; cümle dışı unsur olarak kullanılmıştır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem 'ettirgen' çatılıdır?

• A) Çocuğu parkta gezdirdi.
• B) Bütün gün güldük.
• C) Yemeği ocakta pişirdi.
• D) Mektubu arkadaşına yazdırdı. ✓

Yazmak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (geçişli) -> Yazdırmak (geçişli). Geçişlilik derecesi artırılmış ve iş başkasına yaptırılmıştır. A ve C de oldurgan/ettirgen ekleri almış olabilir ancak 'yazdırmak' en net ettirgen (işi başkasına yaptırma) örneğidir. Gez-mek (geçişsiz) -> Gez-dir-mek (geçişli/oldurgan). Piş-mek (geçişsiz) -> Piş-ir-mek (geçişli/oldurgan).

22. 'Seni sabahtan beri burada bekliyorum.' cümlesinin ögeleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nesne - Zarf Tümleci - Yer Tamlayıcısı - Yüklem ✓
• B) Özne - Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem
• C) Nesne - Yer Tamlayıcısı - Zarf Tümleci - Yüklem
• D) Zarf Tümleci - Nesne - Yüklem - Özne

Bekliyorum‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Yüklem). Kim? Ben (Gizli Özne). Kimi? Seni (B.li Nesne). Ne zamandan beri? Sabahtan beri (Zarf Tümleci). Nerede? Burada (Yer Tamlayıcısı / Dolaylı Tümleç).

23. Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? 'Eleştirmen, eserle okur arasında bir köprüdür. Ancak bu köprüyü kurarken ... davranmalıdır. Kendi kişisel zevklerini ve önyargılarını işin içine katmamalıdır.'

• A) öznel
• B) taraflı
• C) nesnel ✓
• D) duygusal

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap C seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, Kişisel zevk ve önyargı katmamak 'nesnel' olmayı gerektirir. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yüklemin türüne göre diğerlerinden farklıdır?

• A) En sevdiğim mevsim sonbahardır.
• B) Bugün hava çok güzeldi.
• C) Bütün gün ders çalıştı. ✓
• D) Masanın üzerindeki kitap benimdi.

A,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ B ve D seçeneklerinde yüklemler isim soyludur (İsim Cümlesi). C seçeneğinde 'çalıştı' fiildir (Fiil Cümlesi).

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir isim tamlamasıdır?

• A) Bu defter Ali'nin defteridir. ✓
• B) Bugün hava çok güzel.
• C) Kapı aniden açıldı.
• D) En sevdiğim renk mavidir.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Ali'nin defteridir' belirtili isim tamlamasıdır ve yüklem görevindedir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.