Anayasa Tarihi 3

1. Çift meclisli yasama yapısını kuran, Anayasa Mahkemesini hukukumuza dahil eden, sosyal ve ekonomik hakları düzenleyen ve kuvvetler ayrılığı ilkesini benimseyen anayasa hangisidir?

• A) 1982 Anayasası
• B) 1876 Kanun-ı Esasi
• C) 1921 Anayasası
• D) 1961 Anayasası ✓
• E) 1924 Anayasası

Kuvvetler ayrılığı ilkesinin kabul edilmesi, sosyal ve ekonomik hakların genişçe güvenceye alınması, anayasa yargısının (Anayasa Mahkemesi) tesisi ve Cumhuriyet Senatosu ile Millet Meclisi'nden oluşan çift meclisli yasama organı özellikleri doğrudan 1961 Anayasası ile getirilmiş yeniliklerdir.

2. Türk hukuk tarihinde; insan haklarına dayalı devlet, sosyal devlet, kuvvetler ayrılığı ilkeleri ile Anayasa Mahkemesi ve Millî Güvenlik Kurulu ilk kez hangi anayasada yer almıştır?

• A) 1961 Anayasası ✓
• B) 1982 Anayasası
• C) 1924 Anayasası
• D) 1921 Anayasası
• E) 1876 Kanun-ı Esasi

1961 Anayasası, Türk anayasa tarihinin en özgürlükçü metinlerinden biri kabul edilir. Bu anayasa ile hukuk devletinin somutlaşmış halleri olan sosyal devlet ve insan haklarına dayalı devlet kavramları mevzuatımıza girmiştir. Ayrıca yasama denetimi yapan Anayasa Mahkemesi ve güvenlik politikaları için MGK da ilk kez anayasal birer organ olarak kurulmuştur.

3. Osmanlı Devleti'nin yönetim yapısı ve padişahın yetkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Osmanlı İmparatorluğu, devlet yönetim sistemi bakımından mutlak bir monarşiydi.
• B) Divan, karar organı olmaktan ziyade bir danışma organı niteliğindeydi.
• C) Padişahın yetkilerini şeriat kurallarına uygun kullanma zorunluluğu bulunmuyordu. ✓
• D) Padişahın yetkilerini sınırlayacak kurumsal ve etkili hukuki mekanizmalar bulunmamaktaydı.
• E) Devlet yetkilerini kullanan yardımcı organlar olsa da gerçek bir kuvvetler paylaşımı yoktu.

Osmanlı padişahları mutlak monarşi ile devleti yönetseler de teorik ve şeri olarak aldıkları kararların İslam hukukuna (şeriat kurallarına) ve örfe uygun olması şarttı. Şeyhülislamlık makamının fetva yetkisi de bu uygunluğu denetlemek içindi; dolayısıyla padişahın dini sınırlamalardan tamamen muaf olduğu söylenemez.

4. Cumhuriyet'in ilan edildiği 29 Ekim 1923 tarihinden günümüze kadar Türkiye'de uygulanan farklı anayasal rejimlerin (anayasa metinlerinin) sayısı kaçtır?

• A) 3
• B) 5
• C) 2
• D) 4 ✓
• E) 6

Cumhuriyet dönemi boyunca yürürlüğe giren ve uygulanan anayasal metinler 1921 (1923 değişikliği sonrası), 1924, 1961 ve 1982 anayasalarıdır. Bu çerçevede Cumhuriyet'in ilanından bu yana toplam 4 adet farklı anayasal rejim uygulanmış olmaktadır.

5. Aşağıdakilerden hangisi 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun özelliklerinden biri değildir?

• A) Yumuşak anayasa yapısında olması
• B) Millî egemenlik ilkesini ilk kez benimsemesi
• C) Meclis hükûmeti sistemini getirmesi
• D) Yerinden yönetim ilkesine yer vermesi
• E) Kazuistik (ayrıntılı) anayasa niteliği taşıması ✓

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Türk tarihinin tek çerçeve (kısa ve öz) ve yumuşak anayasasıdır. Detaylı kurallardan oluşan ve değiştirilmesi zor olan 'kazuistik' anayasa yapısına sahip değildir.

6. Hükûmet şeklinin Cumhuriyet olması ve bunun değiştirilemeyeceğinin belirtilmesi, kuvvetler birliği, genel oy ilkesi ve başkentin Ankara olduğunun açıkça düzenlenmesi hangi anayasanın özellikleridir?

• A) 1876 Kanun-ı Esasi
• B) 1961 Anayasası
• C) 1924 Anayasası ✓
• D) 1921 Anayasası
• E) 1982 Anayasası

Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu ve bu hükmün değiştirilemeyeceği ilkesi ilk kez 1924 Anayasası ile getirilmiştir. Ayrıca Ankara'nın başkent oluşu, milletvekili seçimlerinde genel oy uygulanması ve meclis üstünlüğü sistemi भी 1924 Anayasası'nın kurucu nitelikleridir.

7. Aşağıdakilerden hangisi Kanun-ı Esasi'de 1909 yılında gerçekleştirilen anayasa değişikliklerinden biri değildir?

• A) Devletin yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğunun kabul edilmesi ✓
• B) Padişahın kişileri sürgüne gönderme yetkisinin kaldırılması
• C) Kanun teklif etmek için padişahtan izin alma şartının sonlandırılması
• D) Padişahın meclisi feshetme yetkisinin zorlaştırılması
• E) Hükûmetin faaliyetlerinden dolayı Mebusan Meclisine sorumlu kılınması

II. Meşrutiyet sonrası gerçekleştirilen 1909 reformlarıyla Kanun-ı Esasi demokratikleştirilmiş, padişahın veto ve sürgün gibi mutlak yetkileri kısıtlanmıştır. Buna karşın, devlet şeklinin 'Cumhuriyet' olarak ilan edilmesi ancak milli mücadele döneminde, 1921 Anayasası'na 29 Ekim 1923'te eklenen hükümle mümkün olmuştur.

8. 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda aşağıdaki konulardan hangisine ilişkin bir düzenleme yer almamıştır?

• A) Egemenliğin kime ait olduğu
• B) Temel hak ve hürriyetler ✓
• C) Taşra ve vilayet yönetimi
• D) Meclis seçimlerinin yenilenme süresi
• E) Yasama ve yürütme yetkilerinin kullanımı

1921 Anayasası, Kurtuluş Savaşı'nın olağanüstü koşullarında meclisin işleyişini sağlamak üzere kaleme alınmış son derece kısa bir metindir. Temel organların yetkilerini ve yerel idareyi düzenlemiş, ancak hak ve özgürlükleri güvenceye alan herhangi bir hükme yer vermemiştir. Bu anayasa Türk tarihindeki tek 'çerçeve' anayasa özelliğini taşır.

9. Türk ve Osmanlı tarihinin ilk yazılı anayasal metni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kanun-ı Esasi ✓
• B) Sened-i İttifak
• C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• D) Islahat Fermanı
• E) Tanzimat Fermanı

Mithat Paşa ve komisyonu tarafından hazırlanan 1876 tarihli Kanun-ı Esasi, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk resmi ve yazılı anayasa metnidir.

10. Türk anayasa tarihinde yasama organı çift meclisli (iki kanatlı) yapıya sahip olacak şekilde tasarlanmış olan anayasalar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

• A) Yalnızca 1876 Kanun-ı Esasi
• B) 1876 Kanun-ı Esasi ve 1961 Anayasası ✓
• C) 1876, 1921 ve 1961 anayasaları
• D) Yalnızca 1961 Anayasası
• E) 1921 ve 1961 anayasaları

Osmanlı döneminde Heyet-i Âyan ve Heyet-i Mebusan ile kurulan çift meclis yapısı, Cumhuriyet döneminde ise yalnızca 1961 Anayasası'ndaki Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu birlikteliğiyle uygulanmıştır.

11. Türk hukuk tarihinde 1876 Kanun-ı Esasi ile birlikte yeni anayasanın da uygulandığı ikili anayasa dönemi hangi anayasanın kabulüyle başlamıştır?

• A) 1876 Kanun-ı Esasi
• B) 1961 Anayasası
• C) 1924 Anayasası
• D) 1982 Anayasası
• E) 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ✓

1921 Anayasası ilan edildiğinde 1876 Kanun-ı Esasi'yi iptal eden genel bir hüküm taşımıyordu. Bu sebeple 1921 tarihli yeni metne aykırı olmayan Kanun-ı Esasi hükümleri de yürürlükte kalmıştır. Bu anayasal ikilik, 1924 Anayasası'nın kabul edilerek eski tüm anayasal metinleri yürürlükten kaldırmasına kadar devam etmiştir.

12. Türk tarihinin ilk yazılı anayasası aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1924 Anayasası
• B) 1921 Anayasası
• C) Islahat Fermanı
• D) Kanun-ı Esasi ✓
• E) Tanzimat Fermanı

Osmanlı döneminde hazırlanan 1876 tarihli Kanun-ı Esasi Türk anayasa tarihinin ilk yazılı anayasası olma vasfına sahiptir. TBMM tarafından kabul edilen 1921 Anayasası ise yeni kurulan Türk devletinin ilk anayasasıdır.

13. TBMM'ye çıkardığı kanunları bağlayıcı şekilde yorumlama (yasama yorumu) yetkisi veren tek anayasamız hangisidir?

• A) 1876 Kanun-ı Esasi
• B) 1961 Anayasası
• C) 1924 Anayasası ✓
• D) 1982 Anayasası
• E) 1921 Anayasası

1924 Anayasası meclisin üstünlüğünü savunan çoğunlukçu bir yapıya sahipti. Bu doğrultuda meclise kanunları bağlayıcı olarak açıklama (yasama yorumu) yetkisi verilmişti. Ancak kuvvetler ayrılığının benimsendiği 1961 ve 1982 anayasalarında, kanunları yorumlama yetkisinin tamamen yargı erkinin görevi olduğu kabul edilerek yasama yorumuna son verilmiştir.

14. Aşağıdakilerden hangisi hem 1961 hem de 1982 anayasalarında ortak olarak düzenlenen kurumlardan biri değildir?

• A) Anayasa Mahkemesi
• B) Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ✓
• C) Sayıştay
• D) Yüksek Seçim Kurulu
• E) Millî Güvenlik Kurulu

1982 Anayasası ile kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 1961 Anayasası'nda yer almayan yegane seçenektir. Sayıştay, Anayasa Mahkemesi, YSK ve MGK gibi kurumlar ise hem 1961 hem de 1982 anayasalarında ortak olarak yer alan yapılardır.

15. Osmanlı-Türk anayasa tarihinde temel hak ve özgürlükler ilk kez hangi anayasada yer almıştır?

• A) 1961 Anayasası
• B) 1921 Anayasası
• C) 1924 Anayasası
• D) 1982 Anayasası
• E) 1876 Anayasası ✓

Bireylerin temel hak ve özgürlükleri (tebaanın hakları) ilk kez 1876 tarihli Kanun-ı Esasi'de 'Tebaai Devlet-i Osmaniyenin Hukuku Umumiyesi' başlığı altında anayasal düzende yer bulmuştur.