Genel Tekrar Testi - 59
Olağanüstü hal ilan edilebilmesi için Anayasa'nın öngördüğü usul aşağıdakilerden hangisinde eksiksiz ve doğru olarak gösterilmiştir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Olağanüstü hal ilan edilebilmesi için Anayasa'nın öngördüğü usul aşağıdakilerden hangisinde eksiksiz ve doğru olarak gösterilmiştir?
- A) Cumhurbaşkanı ilan eder → Bakanlar Kurulu onaylar → TBMM denetler
- B) Cumhurbaşkanı ilan eder → TBMM 3/5 çoğunlukla onaylar → Anayasa Mahkemesi şekil denetimi yapar
- C) Cumhurbaşkanı ilan eder → Resmî Gazete'de yayımlanır → TBMM'nin onayına sunulur → Meclis salt çoğunlukla onaylar
- D) TBMM karar alır → Cumhurbaşkanı onaylar → Resmî Gazete'de yayımlanır
- E) Cumhurbaşkanı ilan eder → Resmî Gazete'de yayımlanır → Aynı gün TBMM'ye sunulur → TBMM salt çoğunlukla onaylar veya süreyi kısaltır/uzatır ✓
Anayasa m.119'a göre olağanüstü hal ilan yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir. Cumhurbaşkanı, Millî Güvenlik Kurulu'nun görüşünü aldıktan sonra olağanüstü hal ilan edebilir. İlan, Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. TBMM gerektiğinde toplanarak olağanüstü hali onaylar, süresini kısaltır veya uzatır (her defasında en fazla dört ay). Onay için salt çoğunluk yeterlidir. 2017 değişikliğiyle Bakanlar Kurulu kaldırılmış, yetki Cumhurbaşkanı'nda toplanmıştır. D şıkkı bu süreci doğru özetlemektedir. Doğru yanıt D'dir.
2. Türkiye'de siyasi partilere yönelik 'hazine yardımı' elde edebilmek için Anayasa ve ilgili mevzuatta öngörülen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Partinin en az on ilde teşkilatlanmış olması ve son seçimde yüzde üç oy almış olması
- B) Son milletvekili genel seçiminde geçerli oyların yüzde yedisini aşan oy alan partilerin seçimdeki oy oranları esas alınarak yararlandırılması ✓
- C) TBMM'de grubu bulunan partilerin eşit paylara bölünmüş yardımdan yararlandırılması
- D) Son milletvekili genel seçiminde yüzde üç veya daha fazla oy alan partilerin oransal paylaşım esasına göre yararlandırılması
- E) Partinin kapatma davası ile karşı karşıya olmaması ve son seçime katılmış olması
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.68-69 uyarınca hazine yardımından yararlanabilmek için siyasi partinin son milletvekili genel seçiminde geçerli oyların yüzde yedisini (seçim barajı) aşmış olması gerekmektedir. Bu eşiği geçen partiler, aldıkları oy oranlarına göre hazine yardımından pay alır. Yüzde üç eşiği (D şıkkı) yanlıştır; yüzde dört veya beş gibi alternatifler de yanıltıcıdır. 2022 yılında seçim barajının yüzde yediye düşürülmesiyle birlikte hazine yardımı eşiği de buna göre güncellenmektedir. Doğru yanıt C'dir.
3. Temel hakların Anayasa'daki sınıflandırılmasına göre 'negatif statü hakları (kişi dokunulmazlığı, özgürlükler)' ile 'pozitif statü hakları (sosyal ve ekonomik haklar)' arasındaki temel farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Pozitif statü hakları bireysel başvuruya konu olamazken negatif statü haklarının tümü bireysel başvuruyla korunabilir.
- B) 1982 Anayasası'nda pozitif statü hakları negatif statü haklarına kıyasla daha güçlü bir anayasal güvenceye kavuşturulmuştur.
- C) Pozitif statü haklarının hayata geçirilmesi için devletin aktif edim yükümlülüğü doğarken negatif statü hakları devletin müdahalesine katlanma yükümlülüğünü ifade eder. ✓
- D) Negatif statü hakları kanunla kısıtlanamaz; yalnızca olağanüstü hal kararnameleriyle sınırlandırılabilir.
- E) Negatif statü hakları yalnızca devlete karşı kullanılabilirken pozitif statü hakları özel kişilere karşı da doğrudan kullanılabilir.
Temel haklar teorisinde negatif statü hakları (özgürlük hakları), devletin bireyin özgürlük alanına müdahale etmemesini (müdahaleden kaçınma) gerektirir. Pozitif statü hakları (sosyal ve ekonomik haklar) ise devletten aktif bir edim, bir hizmet veya kaynak sağlanmasını talep etme hakkı verir. B şıkkı bu ayrımı doğru biçimde özetlemektedir. A şıkkı: Negatif statü haklarının yatay etkisi (özel kişilere karşı) tartışmalıdır ancak doğrudan uygulanabilirlik kural değildir — yanıltıcı ve yanlıştır. C, D ve E şıkları da yanlış önermeler içermektedir. Doğru yanıt B'dir.
4. Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca 'temel haklara ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunların çatışması' halinde hangi kural uygulanır ve bu kuralın hukuki niteliği nedir?
- A) Sonraki tarihli olan norm uygulanır; bu kural anayasal değil yasal bir düzenlemedir.
- B) Antlaşma hükümleri esas alınır yalnızca AİHM kararlarının bağlayıcılığı söz konusu olduğunda; diğer antlaşmalarda kanun üstündür.
- C) Antlaşma hükümleri esas alınır; bu kural antlaşmayı kanun karşısında üstün konuma getiren anayasal bir düzenlemedir, ancak antlaşma anayasa düzeyinde değildir. ✓
- D) Antlaşma ile kanun arasında çatışma çıkması halinde Anayasa Mahkemesi her iki normu da iptal ederek yasa koyucuyu uyumlu düzenleme yapmaya zorlar.
- E) Antlaşma hükümleri esas alınır; bu kural anayasal bir kural olup antlaşmaya anayasa üstü değer tanımaktadır.
Anayasa m.90/son fıkrasına 2004 yılında eklenen hükme göre, temel haklara ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. Bu düzenleme antlaşmaya kanun karşısında bir üstünlük tanımakta, ancak antlaşmayı Anayasa düzeyine yükseltmemektedir. Anayasa Mahkemesi, milletlerarası antlaşmaları denetleyemez (m.90/son). Söz konusu düzenleme yalnızca temel haklara ilişkin antlaşmalar için geçerli olup ticaret, çevre gibi diğer alanlardaki antlaşmalara uygulanmaz. Doğru yanıt C'dir.
5. Aşağıdaki Anayasa Mahkemesi kararı türlerinden hangisi Resmî Gazete'de yayımlanma zorunluluğu olmaksızın derhal bağlayıcılık kazanır?
- A) Norm denetimi sonucunda verilen iptal kararları
- B) Siyasi parti kapatma kararları
- C) Norm denetimi sonucunda verilen ret kararları ✓
- D) Bireysel başvurularda verilen ihlal tespit kararları
- E) Yüce Divan sıfatıyla verilen mahkûmiyet kararları
Anayasa m.153/2 uyarınca Anayasa Mahkemesi'nin kararları kesindir; iptal kararları Resmî Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girer. Kural olarak AYM kararları Resmî Gazete'de yayımlanır ve bu yayım kararın yürürlüğünü etkiler. Ancak norm denetiminde verilen RET kararları, anayasaya aykırılık saptanmadığını ortaya koyduğundan herhangi bir normun yürürlüğünü doğrudan etkilemez; bu nedenle ret kararları fiilen yayım koşuluna bağlı olmaksızın bağlayıcı nitelik taşır. Bununla birlikte pratikte tüm AYM kararları Resmî Gazete'de yayımlanmaktadır. Sorunun analitik yanıtı, ret kararlarının normu değiştirmediği ve dolayısıyla yayım gerekmeksizin bağlayıcı olduğu yönündedir. Doğru yanıt E'dir.
6. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre temel hak ve özgürlükler kaç ana grupta incelenir?
- A) 5
- B) 3 ✓
- C) 4
- D) 2
- E) 6
Temel hak ve özgürlükler Anayasa'da üç ana grupta incelenir: Kişi Hakları ve Ödevleri (negatif statü hakları), Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler, Siyasi Haklar ve Ödevler.
7. Aşağıdakilerden hangisi 'negatif statü hakları' olarak da adlandırılan kişi haklarına örnek gösterilebilir?
- A) Sosyal güvenlik hakkı
- B) Çalışma hakkı
- C) Eğitim hakkı
- D) Kişi dokunulmazlığı ✓
- E) Seçme hakkı
Negatif statü hakları, devletin bireyin özgürlük alanına müdahale etmemesini gerektiren haklardır. Kişi dokunulmazlığı (yaşama hakkı, maddi ve manevi bütünlük) bu gruba girer. Diğer şıklar sosyal veya siyasi haklar kapsamındadır.
8. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunulamaz ilkesi hangi maddede düzenlenmiştir?
- A) Madde 11
- B) 13. Madde ✓
- C) 17. Madde
- D) 15. Madde
- E) 14. Madde
1982 Anayasası'nın 13. maddesi, temel hak ve özgürlüklerin yalnızca Anayasa'da belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceğini, bu sınırlamaların özlerine dokunamayacağını hüküm altına almıştır.
9. Aşağıdaki haklardan hangisi Anayasa'da 'dokunulamaz, devredilemez, vazgeçilemez' olarak nitelendirilmiştir?
- A) Eğitim ve öğrenim hakkı
- B) Çalışma hakkı
- C) Temel hak ve hürriyetler ✓
- D) Mülkiyet hakkı
- E) Seçme ve seçilme hakkı
1982 Anayasası'nın 12. maddesine göre herkes, kişiliğine bağlı, dokunulamaz, devredilmez ve vazgeçilemez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Bu ifade Anayasa'da temel hakların genel niteliğini ortaya koymaktadır.
10. Olağanüstü hallerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir. Bu düzenleme Anayasa'nın hangi maddesinde yer alır?
- A) 13. Madde
- B) 16. Madde
- C) 15. Madde ✓
- D) 14. Madde
- E) 17. Madde
Anayasa'nın 15. maddesi, savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabileceğini düzenler. Ancak bu durumda dahi dokunulamayacak çekirdek haklar mevcuttur.
11. Aşağıdakilerden hangisi olağanüstü dönemlerde dahi askıya alınamayan mutlak haklardan biri değildir?
- A) Suç ve cezaların geçmişe yürümezliği
- B) Basın özgürlüğü ✓
- C) Vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyeti
- D) Yaşama hakkı
- E) İşkence ve eziyet yasağı
Anayasa'nın 15/2. maddesine göre olağanüstü dönemlerde dahi dokunulamayacak haklar arasında yaşama hakkı (savaş hali hariç), işkence yasağı, suç ve cezaların geçmişe yürümezliği ve din-vicdan özgürlüğünün özü sayılabilir. Basın özgürlüğü bu mutlak koruma kapsamında değildir.
12. Türk hukukunda 'yabancıların temel hakları' konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yabancıların temel hak ve hürriyetleri milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir. ✓
- B) Yabancılar hiçbir temel haktan yararlanamaz.
- C) Yabancılar tüm temel haklardan Türk vatandaşları ile eşit biçimde yararlanır.
- D) Yabancıların hakları yalnızca ikili antlaşmalarla belirlenir.
- E) Yabancılar yalnızca sosyal ve ekonomik haklardan yararlanabilir.
Anayasa'nın 16. maddesine göre yabancıların temel hak ve hürriyetleri, milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir. Yabancılar da pek çok temel haktan yararlanabilir; ancak siyasi haklar gibi bazı haklar yalnızca vatandaşlara tanınmıştır.
13. Aşağıdakilerden hangisi yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan siyasi haklardandır?
- A) Din ve vicdan hürriyeti
- B) Kişi özgürlüğü ve güvenliği
- C) Konut dokunulmazlığı
- D) Seçme ve seçilme hakkı ✓
- E) Haberleşme hürriyeti
Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları Anayasa'da yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan siyasi haklardandır. Diğer şıklardaki haklar yabancılar dahil herkes için güvence altına alınan haklardır.
14. Anayasa'ya göre kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının istisnası olarak tutukluluk süresi konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Tutukluluk süresi Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle belirlenir.
- B) Bireysel suçlarda hâkim kararı olmadan tutukluluk 24 saati geçemez. ✓
- C) Toplu suçlarda bu süre en fazla 4 gün olup hâkim kararıyla 7 güne uzatılabilir.
- D) Tutukluluk süresi hiçbir zaman uzatılamaz.
- E) Tutukluluk süresi yalnızca savcılık kararıyla uzatılır.
Anayasa'nın 19. maddesine göre suçüstü hali dışında bireysel suçlarda yakalanan kişi, hâkim önüne çıkarılmaksızın 24 saatten fazla tutulamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda bu süre 4 güne kadar uzatılabilir.
15. Anayasa'da düzenlenen 'özel hayatın gizliliği' hakkına göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Herkes özel ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.
- B) Bu hak, ulusal güvenlik ve kamu düzeni gerekçesiyle sınırlanabilir.
- C) Özel hayatın gizliliği hiçbir koşulda sınırlanamaz. ✓
- D) Haberleşme hürriyeti özel hayatla bağlantılı bir haktır.
- E) Konut dokunulmazlığı bu hakkın kapsamında değerlendirilir.
Özel hayatın gizliliği mutlak bir hak değildir. Anayasa'nın 20. maddesine göre bu hak; millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla kanunla sınırlanabilir.
16. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre zorla çalıştırma yasağı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Angarya ve zorla çalıştırma yasaktır. ✓
- B) Olağanüstü hallerde zorla çalıştırma serbesttir.
- C) Zorla çalıştırma yalnızca ağır suçlarda uygulanabilir.
- D) Mahkûmiyet kararı olmaksızın da zorla çalıştırma mümkündür.
- E) Zorla çalıştırma Bakanlar Kurulu kararıyla uygulanır.
Anayasa'nın 18. maddesine göre hiç kimse zorla çalıştırılamaz; angarya yasaktır. Şekil ve şartları kanunla düzenlenen hapis cezası veya tutukluluk kararlarının gereği olarak yapılan çalışmalar ile olağanüstü dönemlerde zorunlu hale gelen çalışmalar istisna kapsamında sayılabilir.
17. Basın özgürlüğü kapsamında aşağıdakilerden hangisi Anayasa tarafından açıkça yasaklanmıştır?
- A) Dağıtım şirketleri kurmak
- B) Yayın organlarına reklam almak
- C) Gazete çıkarmak için izin almak
- D) Haber ajansları oluşturmak
- E) Sansür uygulamak ✓
Anayasa'nın 28. maddesine göre basın hürdür, sansür edilemez. Sansür, bir yayının önceden denetlenerek engellenmesi anlamına gelir ve Anayasa tarafından açıkça yasaklanmıştır. Diğer seçenekler serbest faaliyetlerdir.
18. Anayasa'ya göre aşağıdakilerden hangisi dilekçe hakkının özelliklerinden biridir?
- A) Bu hak yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmıştır.
- B) Dilekçeler yalnızca TBMM'ye verilebilir.
- C) Dilekçe hakkı Anayasa'da düzenlenmemiştir.
- D) Dilekçe hakkı yalnızca bireysel olarak kullanılabilir.
- E) Türkiye'de ikamet eden yabancılar da karşılıklılık şartıyla bu haktan yararlanabilir. ✓
Anayasa'nın 74. maddesine göre Türkiye'de ikamet eden yabancılar, karşılıklılık ilkesi gözetilerek kendileriyle ilgili konularda yetkili makamlara dilekçeyle başvurabilir. Bu hak bireysel ya da toplu olarak kullanılabilir ve TBMM'ye veya yetkili makamlara yöneltilebilir.
19. Aşağıdakilerden hangisi 'sosyal ve ekonomik haklar' grubunda yer almaz?
- A) İfade özgürlüğü ✓
- B) Konut hakkı
- C) Çalışma hakkı
- D) Sosyal güvenlik hakkı
- E) Sağlık hakkı
İfade özgürlüğü (düşünce ve kanaat hürriyeti) kişi hakları ve ödevleri grubunda, yani negatif statü hakları arasında yer alır. Çalışma, sağlık, konut ve sosyal güvenlik hakları ise pozitif statü hakları olan sosyal ve ekonomik haklar grubundadır.
20. Anayasa'nın 74. maddesiyle düzenlenen ve vatandaşların kamu yönetimine katılımını güçlendiren başvuru hakkı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bireysel başvuru hakkı
- B) İdari itiraz hakkı
- C) İtiraz hakkı
- D) Kamu denetçisine (Ombudsmana) başvurma hakkı ✓
- E) İtirazın iptali davası
Anayasa'nın 74. maddesinde 2010 değişikliğiyle 'Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı' eklenmiştir. Bu hak, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelemek üzere TBMM bünyesinde kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu'na (Ombudsman) başvurmayı kapsar.
21. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre temel hak ve özgürlükler kaça ayrılmaktadır?
- A) Beşe
- B) Üçe ✓
- C) İkiye
- D) Dörde
- E) Altıya
1982 Anayasası temel hak ve özgürlükleri üç ana gruba ayırır: Kişi hakları ve ödevleri (negatif statü hakları), sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler (pozitif statü hakları) ile siyasi haklar ve ödevler.
22. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'na göre 'dokunulamaz, devredilemez, vazgeçilemez' nitelikte olan temel haklardandır?
- A) Eğitim ve öğrenim hakkı
- B) Temel haklar ve hürriyetler ✓
- C) Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı
- D) Çalışma hakkı
- E) Mülkiyet hakkı
Anayasa'nın 12. maddesi uyarınca herkes kişiliğine bağlı, dokunulamaz, devredilmez ve vazgeçilemez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Bu tanım temel hakların genel niteliğini ifade eder.
23. Anayasa'ya göre temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında esas alınan ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kanunsuz suç olmaz ilkesi
- B) Ölçülülük ilkesi ✓
- C) Belirlilik ilkesi
- D) Eşitlik ilkesi
- E) Hukuki güvenlik ilkesi
1982 Anayasası'nın 13. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlükler sınırlandırılırken demokratik toplum düzeninin gereklilikleri ile ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. Ölçülülük; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerini kapsar.
24. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına tanınan siyasi haklar arasında yer almaz?
- A) Seyahat özgürlüğü ✓
- B) Referanduma katılma hakkı
- C) Seçme hakkı
- D) Seçilme hakkı
- E) Parti kurma hakkı
Seyahat özgürlüğü, kişi hakları ve ödevleri kapsamında yer alan bir negatif statü hakkıdır; siyasi haklar arasında değil, kişi özgürlükleri arasında sayılır. Diğer seçenekler siyasi haklar kategorisindedir.
25. Anayasa'nın 17. maddesine göre kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi bütünlüğü kapsamında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yasaktır?
- A) Bilimsel amaçlı deney
- B) Rıza alınarak yapılan tıbbi müdahale
- C) Meşru müdafaa
- D) Savaş koşullarında zorunlu müdahale
- E) İşkence ve eziyet ✓
Anayasa'nın 17. maddesi kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağını, kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan cezaya veya muameleye tabi tutulamayacağını mutlak biçimde yasaklar. Bu yasak hiçbir koşulda kaldırılamaz.