Hukukun Temel Kavramları 11

1. Anayasa'da düzenlenen vergi ödeme ve vatan hizmeti yükümlülükleri, niteliği yönünden aşağıdaki hukuk kurallarından hangisine örnektir?

• A) Tamamlayıcı hukuk kuralları
• B) Tanımlayıcı hukuk kuralları
• C) Yetki verici hukuk kuralları
• D) Emredici hukuk kuralları ✓
• E) Yorumlayıcı hukuk kuralları

Askerlik ve vergi yükümlülükleri kişilerin aksini kararlaştıramadığı, yerine getirilmesi zorunlu ödevlerdir. Bu nedenle emredici hukuk kurallarına örnektir.

2. Aşağıdakilerden hangisi idari yargıda iptal davasına konu olabilecek bir hukuka aykırılık barındırmaz ve yaptırımı iptal olamaz?

• A) Trafik kazasında kusurlu bir sürücünün sebep olduğu zarar ✓
• B) Yetkisiz bir makam tarafından yapılan memur ataması
• C) Şekil şartlarına uyulmadan verilen disiplin cezası
• D) Belediyenin kamu yararına aykırı biçimde bir araziyi kamulaştırması
• E) Sebepsiz yere bir öğretmene disiplin cezası verilmesi

Trafik kazasındaki zarar haksız fiil niteliğinde olup özel hukuk kapsamındadır; iptal davasına değil adli yargıda tazminat davasına konu olur.

3. Kanun koyucunun istemeden (ihmal sonucu) bıraktığı kural dışı boşluk durumunda, hâkim uyuşmazlığı çözmek amacıyla hangi yetkiyi kullanır?

• A) İşlemi hükümsüz sayarak
• B) Hukuk yaratarak ✓
• C) Takdir yetkisini kullanarak
• D) İşlemi iptal ederek
• E) Yalnızca kıyas ve yorum yaparak

Kural dışı boşlukta hâkim kanun koyucu gibi hareket ederek hukuk yaratır. Kural içi boşlukta ise kanunun tanıdığı takdir yetkisini kullanır.

4. Pozitif (müspet) hukuk kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Yürürlükten kalkmış hukuk kurallarını ifade eder.
• B) Günümüzde uygulanmayan tarihî hukuk kurallarından oluşur.
• C) Olan hukukla birlikte olması amaçlanan ideal hukuku da kapsar.
• D) Belirli bir zamanda yürürlükte bulunan yazılı ve yazısız hukuk kurallarının tamamıdır. ✓
• E) Yalnızca yazılı hukuk kurallarından oluşur.

Pozitif hukuk, belirli bir ülkede ve zamanda yürürlükte bulunan yazılı ve yazısız hukuk kurallarının bütünüdür. Müspet hukuk veya dogmatik hukuk ifadeleri de bu anlamda kullanılır.

5. Aşağıdakilerden hangisi kişi topluluğu niteliğinde olmayıp mal topluluğu biçiminde örgütlenmiş tüzel kişilerden biri değildir?

• A) RTÜK
• B) TRT
• C) Üniversiteler
• D) Vakıf
• E) Belediyeler ✓

Vakıflar özel hukukta; TRT, üniversiteler ve RTÜK kamu hukukunda mal topluluğu biçiminde örgütlenmiş tüzel kişilerdir. Belediyeler ise kişi topluluğu biçiminde örgütlenen kamu tüzel kişileridir.

6. Hakların kullanılmasında ve borç ilişkisinde tarafların dürüst ve makul davranmalarını öngören objektif iyi niyet kuralı hangisidir?

• A) Nispilik ilkesi
• B) Ahde vefa ilkesi
• C) Objektif iyi niyet ilkesi ✓
• D) Ademi ifa ilkesi
• E) Subjektif iyi niyet ilkesi

Hakların kullanılmasında ve borçların yerine getirilmesinde dürüst, makul ve güvene uygun davranma yükümlülüğü objektif iyi niyet, diğer adıyla dürüstlük kuralıdır.

7. Canına yönelik ciddi bir tehlikeden kurtulmak amacıyla üçüncü bir kişinin malına zarar veren kişinin bu davranışını hukuka uygun kılan sebep hangisidir?

• A) Kendi gücüyle koruma
• B) Meşru müdafaa
• C) Haklı savunma
• D) Kuvvet kullanma
• E) Iztırar hâli ✓

Iztırar, diğer adıyla zorunluluk hâli; kişinin kendisine veya başkasına yönelik ciddi bir tehlikeyi önlemek için üçüncü bir kişinin malına zarar vermesidir. A, B'nin saldırısından kurtulmak için C'nin malına zarar verdiğinden olayda ıztırar hâli vardır.

8. Türk Borçlar Kanunu'na göre, aşağıdakilerden hangisi bir sözleşmede nispi butlan (iptal edilebilirlik) sebebi değildir?

• A) Hata
• B) Aşırı yararlanma (gabin)
• C) Muvazaa ✓
• D) Korkutma (ikrah)
• E) Hile

Korkutma, aşırı yararlanma, hata ve hile sözleşmeyi iptal edilebilir (nispi butlan) kılar. Muvazaalı işlemler ise gerçek iradeye dayanmadığı için kesin hükümsüzdür.

9. Bir ülkede yetkili makamlarca konulan ve yürürlükte olan yazılı hukuk kurallarının tamamına ne ad verilir?

• A) Mevzu hukuk ✓
• B) Pozitif hukuk
• C) İdeal hukuk
• D) Örf ve âdet hukuku
• E) Tarihî hukuk

Mevzu hukuk, yetkili makamlar tarafından konulmuş ve yürürlükte bulunan yazılı hukuk kurallarının bütünüdir. Pozitif hukuk ise bunlara ek olarak yazısız hukuk kurallarını da kapsar.

10. Hukuka veya sözleşmeye aykırı bir eylem nedeniyle meydana gelen zararın karşı tarafa ödetilmesini amaçlayan yaptırım hangisidir?

• A) Yokluk
• B) Tazminat ✓
• C) Cebri icra
• D) İptal
• E) Ceza

Hukuka veya sözleşmeye aykırılıktan doğan zararın giderilmesi için uygulanan yaptırım tazminattır.

11. Borçlar Kanunu'na göre, sözleşmede aksine bir hüküm yoksa para borçlarının ifa yeri (ödeme yeri) aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Borçlunun yerleşim yerinde
• B) Sözleşmenin yapıldığı yerde
• C) Borcun doğduğu yerde
• D) Borçlunun iş yerinde
• E) Alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ✓

Para borçları, aksi kararlaştırılmadıkça alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir. Bu nedenle para borcu götürülecek borçtur.

12. Türk Medeni Kanunu'na göre, aşağıda belirtilen durumlardan hangisinde kural olarak kişiye vesayet makamınca vasi atanması gerekmez?

• A) Cinayet suçundan yirmi yıl hapis cezası alan ergin kişi
• B) Yaşlılığı nedeniyle kısıtlanan doksan yaşındaki kişi
• C) On sekiz yaşından küçük ve velayet altında bulunan kişi ✓
• D) Alkol bağımlılığı nedeniyle kısıtlanan kırk yaşındaki kişi
• E) Yirmi beş yaşında akıl hastası kişi

Velayet altında bulunan küçük için ayrıca vasi atanmaz; küçük anne ve babasının yasal temsilciliği altındadır. Vesayeti gerektiren diğer hâllerde vasi atanabilir.

13. Hazırlanan iddianamenin ceza mahkemesince kabul edilmesinden başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evreye ve bu evredeki şüpheliye ne ad verilir?

• A) Soruşturma - Tanık
• B) Kovuşturma - Sanık ✓
• C) Kovuşturma - Şüpheli
• D) Soruşturma - Şüpheli
• E) Soruşturma - Sanık

İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresi başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar sürer. Bu evrede suç isnadı altındaki kişinin sıfatı sanıktır.

14. Çeşitli hukuk tanımları ve türleriyle ilgili; I. Yetkili organlarca konulan tüm yazılı normlara müspet hukuk denir. II. Akla dayanan ve ulaşılması hedeflenen ideale doğal hukuk denir. III. Belli bir dönemde yürürlükteki yazılı ve yazısız tüm kurallara pozitif hukuk denir. ifadelerden hangileri doğrudur?

• A) I ve III
• B) I, II ve III
• C) Yalnız II
• D) II ve III ✓
• E) Yalnız I

Yetkili organlarca konulan yazılı kurallar mevzu hukuku oluşturur; bu nedenle I yanlıştır. Doğal hukuk olması gereken ideal hukuku, pozitif hukuk ise yürürlükteki yazılı ve yazısız kuralların tamamını ifade eder. II ve III doğrudur.

15. Hukuki işlemlerin geçersizliği bakımından, konusu baştan itibaren fiilen ve hukuken imkânsız olan aşağıdaki işlemlerden hangisi mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) yaptırımına tabidir?

• A) Bir kişiye cennetten birkaç dönüm bahçe satılması ✓
• B) On üç yaşındaki çocuğun internetten telefon satın alması
• C) Aynı cinsten iki kişinin evlenmesi
• D) Altın suyuna batırılmış bir kolyenin altın sanılarak satın alınması
• E) Hipnoz yoluyla bir kişiye senet imzalatılması

Konusu baştan itibaren imkânsız olan hukuki işlemler kesin hükümsüzlük yaptırımına tabidir. Cennetten bahçe satılması imkânsız bir edim içerdiğinden mutlak butlanla hükümsüz kabul edilir.