İdare Hukuku 11

1. Anayasamızda doğrudan ve ismen düzenlenmiş olan hizmet yerinden yönetim kuruluşları arasında yer almayan kurum hangisidir?

• A) Yükseköğretim Kurulu (YÖK)
• B) Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
• C) Kamu kurumu niteliğindeki meslek odaları
• D) Devlet üniversiteleri
• E) Orman Genel Müdürlüğü ✓

Üniversiteler, YÖK, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları Anayasa'da özel olarak düzenlenmiştir. Orman Genel Müdürlüğü ise hizmet yönünden yerinden yönetim kapsamında değerlendirilse bile Anayasa'da bu kurum adıyla düzenlenmiş değildir. Soru kuruluşun varlığını değil, Anayasa'da doğrudan düzenlenmiş olmasını sorar; Orman Genel Müdürlüğü bu listede yoktur.

2. Aşağıdaki kurumsal yapılardan hangisi idari işlemler ve idare hukuku kuralları kapsamına tabidir?

• A) Ticari faaliyette bulunan Anonim ve Limited Şirketler
• B) Kazanç paylaşma amacı gütmeyen Dernekler
• C) Ortakların ihtiyaçlarını karşılayan Kooperatifler
• D) Mahalli idare sıfatıyla Belediyeler ✓
• E) Özel hukuk tüzel kişisi niteliğindeki Vakıflar

İdare hukukunun temel inceleme alanı devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin kuruluşu, işleyişi ve faaliyetleridir. Belediye bir mahallî idare ve kamu tüzel kişisidir. Vakıf, dernek, şirket ve kooperatifler ise kural olarak özel hukuk tüzel kişileridir. Seçenekler arasında kamu tüzel kişisi niteliği taşıyan kuruluş belediyedir.

3. Kamu düzeninin bozulmasını ve suç işlenmesini önlemek üzere önleyici nitelikte faaliyette bulunan kolluk türü hangisidir?

• A) Adli kolluk
• B) Özel kolluk
• C) Siyasi kolluk
• D) Askerî kolluk
• E) İdari kolluk ✓

İdari kolluk kamu düzeninin bozulmasını önlemek için suç veya düzensizlik gerçekleşmeden önce harekete geçer. Adli kolluk ise kamu düzeni bozulup suç işlendikten sonra fail ve delillerin araştırılmasına yönelik bastırıcı faaliyet yürütür. Önleyici kolluk idari, bastırıcı kolluk adli kolluktur.

4. Aşağıdakilerden hangisi idarenin kamu yararı amacıyla doğrudan mal veya işletme edinmesini sağlayan yollardan biri değildir?

• A) Özelleştirme ✓
• B) Kamulaştırma
• C) Devletleştirme
• D) Satın alma
• E) İstimval

Kamulaştırma, devletleştirme, satın alma ve istimval idarenin mal veya işletme edinmesini sağlayan yöntemlerdir. Özelleştirme ise kamuya ait mal veya işletmenin özel kesime devredilmesi sonucunu doğurur; idarenin mal edinmesi değil, kamusal mülkiyetin azalmasıdır. Özelleştirmede mal özelden kamuya değil, kamudan özel kesime geçer.

5. Kamu hukukunda idareye tanınan yetkiler ve işlem türleri hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) İdare, kamu alacaklarını özel tahsilat kanunları çerçevesinde kendi görevlileri eliyle tahsil edebilir.
• B) İdarenin taşınır ve taşınmaz mal edinmek amacıyla kamulaştırma veya istimval gibi yöntemleri vardır.
• C) İdari makamlar düzenleme yetkisi kapsamında genel, soyut ve sürekli kurallar koyabilir.
• D) Gerektiğinde olağanüstü hal ilan edilmesi, yürütmenin olağanüstü yetkileri kapsamındadır.
• E) İdarenin uygulayabileceği yaptırımlar arasında idari birimlerin doğrudan hapis cezası vermesi de yer alır. ✓

İdare kanunun verdiği yetki çerçevesinde idari para cezası ve faaliyet durdurma gibi idari yaptırımlar uygulayabilir. Ancak kişi özgürlüğünü bağlayıcı hapis cezasına hükmetme yetkisi bağımsız mahkemelere aittir; idari makamlar hapis cezası veremez. İdari yaptırım ile ceza mahkemesinin verebildiği hapis cezası birbirinden farklıdır.

6. Toplumun günlük gereksinimlerini karşılamak ve kamu yararını hayata geçirmek için yürütülen sürekli kamusal faaliyetlerin tamamına ne ad verilir?

• A) Yargı
• B) İdare (maddi anlamda) ✓
• C) Kolluk
• D) İç düzen
• E) Yasama

Maddi anlamda idare, toplumun günlük ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yürütülen sürekli kamusal faaliyetlerin bütünüdür. Yasama genel ve soyut kurallar koyar, yargı uyuşmazlıkları çözer; idare ise bu kuralları somutlaştırarak günlük kamu ihtiyaçlarını karşılar. Günlük ve ortak ihtiyaçların karşılanmasına yönelik kamusal faaliyet, maddi anlamda idareyi ifade eder.

7. Devlet teşkilat yapısı ve 657 sayılı Kanun hükümleri kapsamında en yüksek devlet memuru (en yüksek göstergeli memur) sayılan makam hangisidir?

• A) Devlet Personel Başkanı
• B) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı
• C) TBMM Genel Sekreteri
• D) Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri ✓
• E) Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü

2025 yılında Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı kaldırılarak Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği yeniden oluşturulmuştur. Yeni teşkilat düzeninde Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri en yüksek devlet memuru olarak kabul edilmektedir. Eski düzenlemedeki İdari İşler Başkanı yerine Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri geçmiştir.

8. Üst düzey kamu görevlilerinin atama usulleri dikkate alındığında, doğrudan Cumhurbaşkanı kararıyla değil, Cumhurbaşkanının onayıyla atanan görevli hangisidir?

• A) TRT Genel Müdürü
• B) Bakan yardımcıları
• C) İlçe Kaymakamları ✓
• D) İl Valileri
• E) Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı

Valiler, TRT Genel Müdürü, MİT Başkanı ve bakan yardımcıları Cumhurbaşkanı kararıyla atanır. Kaymakamların atanması ise Cumhurbaşkanı kararıyla değil, Cumhurbaşkanının onayıyla gerçekleştirilir. Vali için Cumhurbaşkanı kararı, kaymakam için Cumhurbaşkanı onayı söz konusudur.

9. 657 sayılı Kanun uyarınca, memurluk mesleğine ilk kez atanan bir personelin adaylık süresi yasal olarak hangi sınırlar arasında olmalıdır?

• A) En az 1 yıl, en çok 2 yıl ✓
• B) En az 6 ay, en çok 1 yıl
• C) En az 2 yıl, en çok 3 yıl
• D) En az 6 ay, en çok 3 yıl
• E) En az 1 yıl, en çok 3 yıl

Aday memurluk süresi bir yıldan az ve iki yıldan çok olamaz. Aday memur bu süre içinde temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj aşamalarından geçer; başka kurumlara nakledilemez. Adaylık süresinin alt sınırı 1, üst sınırı 2 yıldır.

10. Bir kamu inşaatı veya bayındırlık hizmeti sırasında malzeme çıkarmak ya da ekipman yerleştirmek amacıyla, özel taşınmaza bedeli karşılığında geçici süreyle el konulması işlemi hangisidir?

• A) İstimval
• B) Kamulaştırma
• C) Geçici işgal ✓
• D) Devletleştirme
• E) Kamulaştırmasız el atma

Geçici işgal, bir bayındırlık hizmetinin yürütülmesi sırasında gerekli malzemeleri çıkarmak veya araç ve gereçleri yerleştirmek amacıyla özel mülkiyetteki bir taşınmazdan bedeli karşılığında geçici olarak yararlanılmasıdır. Taşınmazın mülkiyeti idareye geçmez. El atmanın geçici olması ve taşınmaz malikine bedel ödenmesi bu kurumu kamulaştırmadan ayırır.

11. İdari teşkilat yapılanması içinde kendi başına bağımsız bir kamu tüzel kişiliği (KTK) bulunmayan birimler hangileridir?

• A) İlçe idaresi, belediye ve büyükşehir belediyesi
• B) İlçe idaresi
• C) Belediye, büyükşehir ve il özel idaresi
• D) İl idaresi ve ilçe idaresi ✓
• E) İl, ilçe ve belediye idareleri

İl ve ilçe idareleri devlet tüzel kişiliği içindeki merkezî idarenin taşra birimleridir; kendilerine ait ayrı kamu tüzel kişilikleri yoktur. Belediye, büyükşehir belediyesi ve il özel idaresi ise ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip mahallî idarelerdir. I ve II devlet tüzel kişiliğinin parçasıdır; III, IV ve V bağımsız kamu tüzel kişileridir.

12. Belirli bir yerleşim alanındaki ortak yerel ihtiyaçları karşılayan mahalli idare (yerel yönetim) kuruluşları kapsamında yer almayan yapı hangisidir?

• A) Adana Büyükşehir Belediyesi
• B) İzmir Ticaret Odası ✓
• C) Köy idaresi niteliğindeki Çatak Köyü
• D) İlçe belediyesi sıfatıyla Şişli Belediyesi
• E) İstanbul İl Özel İdaresi

Mahallî idareler il özel idaresi, belediye ve köydür; belirli bir coğrafi alandaki halkın ortak yerel ihtiyaçlarını karşılarlar. Ticaret odaları ise belirli bir mesleki ve ekonomik hizmet alanında faaliyet gösteren kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır. Ticaret odası yer yönünden değil, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşudur.

13. Kamu görevlerine kabul edilmenin, görevde yükselmenin ve ilişiğin kesilmesinin bilgi, yetenek, kıdem ve diploma esasına göre nesnel ölçütlerle yürütülmesi ilkesi hangisidir?

• A) Kademe
• B) Derecelendirme
• C) Liyakat ✓
• D) Kariyer
• E) Sınıflandırma

Liyakat ilkesi kamu görevine girişin, hizmet içinde ilerleme ve yükselmenin ve görevin sona ermesinin bilgi, yetenek ve başarı ölçütlerine dayanmasını ifade eder. Sistem eşit imkânlarla uygulanarak memurlara keyfî işlemlere karşı güvence sağlar. Bilgi ve yeteneğe dayalı giriş, yükselme ve güvence liyakat ilkesidir.

14. Aşağıda verilen kamu birimi ve kuruluşlarından hangisi devlet tüzel kişiliğinden ayrı müstakil bir kamu tüzel kişiliğine sahiptir?

• A) Ticaret ve sanayi odaları ✓
• B) Diyanet İşleri Başkanlığı
• C) Bakanlıklar
• D) Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı
• E) Taşradaki İller

Ticaret ve sanayi odaları kanunla kurulan kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır ve devlet tüzel kişiliğinden ayrı kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Bakanlıklar, iller ve belirtilen Cumhurbaşkanlığına bağlı başkanlıklar devlet tüzel kişiliği içinde yer alır. Seçenekler arasında ayrı kamu tüzel kişiliği bulunan kuruluş ticaret ve sanayi odalarıdır.

15. İktisadi, ticari, teknik veya bilimsel bazı kamusal görevlerin, merkezi idare teşkilatı dışındaki bağımsız kamu tüzel kişilerince yerine getirilmesi hangisidir?

• A) Yetki genişliği esası
• B) Hizmet yerinden yönetimi (kamu kurumları) ✓
• C) Merkezden yönetim sistemi
• D) Siyasal özerklik/siyasi yerinden yönetim
• E) Hukuki yetki devri

Hizmet yönünden yerinden yönetim, teknik ve uzmanlık gerektiren belirli kamu hizmetlerinin devlet tüzel kişiliği dışında, ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip özerk kuruluşlarca yürütülmesidir. Üniversiteler, TRT, SGK ve KİT'ler bu yapıya örnek verilebilir. Örgütlenme coğrafi bölgeye değil belirli bir uzmanlık hizmetine dayanıyorsa hizmet yönünden yerinden yönetimdir.