İdare Hukuku 13

1. Memurların çalışma saatleri, izinleri ve yasal durumları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Yasal düzenlemeler uyarınca memurlar için olumlu ve olumsuz sicil raporu tutulması uygulaması getirilmiştir. ✓
• B) Memurların haftalık çalışma süresi genel kural olarak 40 saattir.
• C) Radyasyon veya ışınlarla çalışan personele normal izinlerine ek olarak bir aylık sağlık izni verilir.
• D) İstisnai memuriyet kadrolarına atanmada genel memuriyet sınavı ve kademe ilerlemesi kuralları uygulanmaz.
• E) Hizmeti 1 ila 10 yıl olan memurların yıllık izni 20 gün, 10 yıldan fazla olanların 30 gündür.

6111 sayılı Kanun ile devlet memurlarına ilişkin olumlu ve olumsuz sicil uygulamaları oluşturulmamış, kaldırılmıştır. Diğer ifadeler yıllık izin, haftalık çalışma süresi, istisnai memuriyet ve radyoaktif ışınlarla çalışan personele verilen sağlık izni bakımından doğrudur. 6111 sayılı Kanun sicil sistemini getirmemiş, mevcut sicil uygulamasını kaldırmıştır.

2. Kolluk görevlerini ve idari işlerini yapmayan köy muhtarını, yazılı uyarıya rağmen eylemsiz kalması durumunda görevden uzaklaştırmaya yetkili makam veya kurul hangisidir?

• A) İl Valisi
• B) İlçe Kaymakamı
• C) İlgili il veya ilçe idare kurulu ✓
• D) Danıştay
• E) İçişleri Bakanı

Görevlerini yerine getirmediği için mahallin en büyük mülki amirince yazılı olarak uyarılan ve buna rağmen görev yapmayan köy muhtarı, yetkili il veya ilçe idare kurulunun kararıyla görevden uzaklaştırılabilir. Yazılı ihtardan sonraki görevden uzaklaştırma kararı vali veya kaymakam tarafından tek başına değil, idare kurulunca verilir.

3. Anayasamıza göre, illerin idaresinde merkez adına başkente sormadan doğrudan karar alıp uygulama yetkisine (yetki genişliğine) sahip olan mülki amir hangisidir?

• A) Belediye başkanı
• B) İl Valisi ✓
• C) İlçe Kaymakamı
• D) İl milli eğitim müdürü
• E) İl emniyet müdürü

Anayasa'nın 126. maddesi uyarınca illerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Bu yetkiyi ilde vali kullanır ve merkezî idare adına, her işlem için başkente danışmadan karar alabilir. Kaymakamlar bakımından anayasal yetki genişliği kabul edilmemiştir. Yetki genişliği il yönetiminde yalnızca valiye tanınmıştır.

4. Yasal mevzuatta memurlar lehine veya aleyhine getirilen tüm kuralların ve hakların kendilerine aynen uygulanmasını talep etme hakkı hangisidir?

• A) İsnat ve iftiralara karşı korunma hakkı
• B) Güvenlik hakkı
• C) Uygulamayı isteme hakkı ✓
• D) Müracaat, şikâyet ve dava hakkı
• E) Emeklilik hakkı

Devlet memurları, 657 sayılı Kanun ve bu kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan düzenlemelerde kendileri için belirlenen hükümlerin aynen uygulanmasını isteme hakkına sahiptir. Bu güvence 'uygulamayı isteme hakkı' olarak adlandırılır. Yürürlükteki personel hükümlerinin kendisine uygulanmasını talep etme, uygulamayı isteme hakkıdır.

5. Disiplin hukuku kapsamında, aşağıdaki fiillerden hangisi memura kınama cezası verilmesini gerektiren bir durumdur?

• A) Çalıştığı iş arkadaşlarına veya maiyetine hakaret etmek ✓
• B) Yasal olarak belirlenen sürede mal bildiriminde bulunmamak
• C) Hiyerarşik amirine karşı saygısızlık sergilemek
• D) Özürsüz olarak göreve bir veya iki iş günü gelmemek
• E) Görev yerinde işi yavaşlatmak veya topluca bırakmak

İş arkadaşlarına ve maiyetindeki personele kötü muamelede bulunmak veya hakaret etmek kınama cezasını gerektiren fiiller arasındadır. Bir veya iki gün özürsüz göreve gelmemek aylıktan kesme; süresinde mal bildirmemek kademe ilerlemesinin durdurulması gibi daha ağır sonuçlar doğurur. Seçenekler içinde kınama cezasına karşılık gelen fiil iş arkadaşına hakarettir.

6. 657 sayılı Kanun'da memurların yaptıkları işlere göre ayrıldığı resmi hizmet sınıfları arasında yer almayan sınıf hangisidir?

• A) Genel idare hizmetleri sınıfı
• B) Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı
• C) Emniyet hizmetleri sınıfı
• D) Avukatlık hizmetleri sınıfı
• E) Kültür ve sanat hizmetleri sınıfı ✓

657 sayılı Kanun genel idare, teknik, sağlık, eğitim ve öğretim, avukatlık, din, emniyet, yardımcı hizmetler ve diğer özel hizmet sınıflarını düzenler. Kültür ve sanat hizmetleri adıyla ayrı bir memur hizmet sınıfı bulunmaz. Kanundaki sınıflar arasında kültür ve sanat hizmetleri sınıfı yoktur.

7. Büyükşehir belediye başkanının, sınırları içerisindeki ilçe belediye meclisinin aldığı bazı kararları veto etme veya onaylama yetkisi hangi tür denetime örnektir?

• A) Merkezi denetim
• B) Hiyerarşik denetim yetkisi
• C) Yargısal denetim yetkisi
• D) İdari vesayet denetimi ✓
• E) Yetki genişliği ilkesi

Büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi birbirinden ayrı kamu tüzel kişiliklerine sahiptir. Büyükşehir belediye başkanına ilçe belediye meclisinin belirli kararları üzerinde tanınan denetim yetkisi, farklı kamu tüzel kişileri arasında kurulduğu için idari vesayet niteliğindedir. Aynı tüzel kişilik içinde olmayan iki belediye arasında hiyerarşi değil vesayet bulunur.

8. Kamu hizmetlerinin görülme usullerinden biri olan kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinin temel niteliği hangisidir?

• A) Devletin tüm idari denetim yetkilerini özel kuruluşa devretmesi
• B) Hizmetin özel sektör tarafından belirli bir süre yürütülmesi ✓
• C) Kamu hizmetlerinin süresiz olarak özel sektöre devredilmesi
• D) Hizmetin yerel yönetimlerin dışındaki kurumlarca yürütülmesi
• E) İmtiyaz sahibinin devlet adına doğrudan vergi toplaması

İmtiyaz usulünde özel kişi veya şirket kamu hizmetini bir idari sözleşmeye dayanarak, kendi kâr ve zararına ve belirli bir süre boyunca kurar veya işletir. İdarenin hizmet üzerindeki gözetim ve denetim yetkisi devam eder; hizmet özel kişiye süresiz bırakılmaz. İmtiyaz geçici ve sözleşmeye bağlıdır; idarenin denetimi ortadan kalkmaz.

9. Devlet memurlarına, hizmet sınıfı içerisinde gerekli yetişme şartlarını sağlayarak en yüksek dereceye kadar yükselebilme imkanı tanınmasını ifade eden temel memuriyet ilkesi hangisidir?

• A) Sınıflandırma
• B) Liyakat
• C) Kapsam
• D) Kariyer ✓
• E) Kademe

Kariyer ilkesi, devlet memurlarının gerekli bilgi ve yetişme şartlarına uygun biçimde kendi hizmet sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleyebilmesini ifade eder. Sınıflandırma görevleri niteliklerine göre gruplandırır, liyakat ise giriş ve yükselmeyi yetenek ve başarıya bağlar. Hizmet içinde yetişme ve en yüksek dereceye kadar ilerleme kariyer ilkesidir.

10. İdari yapılanmadaki dağınıklığı gidermek için kullanılan hiyerarşi ve idari vesayet denetimleri, aşağıdaki anayasal ilkelerden hangisinin doğal sonucudur?

• A) Yetki genişliği ilkesi
• B) Merkezden yönetim ilkesi
• C) İdarenin özerkliği ilkesi
• D) Yerinden yönetim ilkesi
• E) İdarenin bütünlüğü ilkesi ✓

İdarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün oluşturması, aynı kamu tüzel kişiliği içindeki hiyerarşi ve farklı kamu tüzel kişileri arasındaki idari vesayet aracılığıyla sağlanır. Bu iki denetim biçimi idarenin bütünlüğü ilkesinin hukuki araçlarıdır. Hiyerarşi ve idari vesayetin ortak amacı idarenin bütünlüğünü sağlamaktır.

11. Yürütmenin idari kanadı tarafından yürütülen temel kamu görevleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi idarenin asli görevleri arasında yer almaz?

• A) Ekonomik veya sosyal sektörleri özendirme ve destekleme
• B) Teşkilat içi düzen ve işleyişi sağlama faaliyetleri
• C) Ülke genelinde milli güvenliğin sağlanması
• D) Doğrudan tarımsal veya endüstriyel üretim yapmak ✓
• E) Kalkınma ve kaynak kullanımına yönelik planlama faaliyetleri

İdarenin başlıca görevleri millî güvenliği sağlamak, kolluk faaliyetlerini ve kamu hizmetlerini yürütmek, planlama yapmak, belirli alanları özendirmek ve desteklemek, ayrıca kendi iç düzenini sağlamaktır. Tarımsal üretim ise bu genel görev sınıflandırmasında idarenin ayrı bir görevi olarak sayılmaz. İdare tarımı destekleyebilir veya planlayabilir; fakat doğrudan tarımsal üretim bu listedeki temel idari görevlerden değildir.

12. İdarenin kendi iç işleyişini, personel rejimini, eğitim ve disiplin süreçlerini yürütmek amacıyla yaptığı faaliyetler nasıl adlandırılır?

• A) Yasama ve düzenleme hizmetleri
• B) Öz yönetim/iç düzen faaliyetleri ✓
• C) Toplumsal dirlik ve esenlik hizmetleri
• D) Kamu düzenini sağlayan kolluk faaliyetleri
• E) Ulusal güvenlik ve koruma faaliyetleri

İdarenin kendi teşkilatını ve personel düzenini sürdürmek amacıyla yaptığı personel alımı, eğitim, görevlendirme ve disiplin işlemleri iç düzen ya da öz yönetim faaliyetleri olarak adlandırılır. Bu işlemler dış kamu düzeninden çok idarenin kendi işleyişine yöneliktir. Faaliyet idarenin kendi personeli ve iç organizasyonuyla ilgiliyse öz yönetim faaliyetidir.

13. İdarenin yürüttüğü bir bayındırlık hizmeti esnasında, özel mülkiyetteki bir araziden taş, toprak, kum gibi malzemeleri geçici olarak alması veya buraya malzeme yığması işlemi hangisidir?

• A) Özelleştirme
• B) Kamulaştırma
• C) Devletleştirme
• D) Satın alma usulü
• E) Geçici işgal ✓

Geçici işgal, bir bayındırlık hizmetinin yürütülmesi sırasında gerekli taş, kum, kireç ve çakıl gibi maddeleri çıkarmak veya malzeme koymak amacıyla özel mülkiyetteki boş araziye bedeli karşılığında geçici olarak el atılmasıdır. Taşınmazın mülkiyeti idareye geçmez. Bayındırlık malzemesi temini için taşınmazdan geçici yararlanma, geçici işgaldir.

14. Anayasamıza göre, kamulaştırma bedelinin nakden ve peşin ödenmesi genel kuralının taksitle ödemeye izin veren istisnaları arasında yer almayan durum hangisidir?

• A) Tarım reformu amacıyla yapılan kamulaştırmalar
• B) Büyük sulama projeleri ile baraj ve enerji yatırımları
• C) Çift şeritli bölünmüş karayolu yapımı için yapılan kamulaştırmalar ✓
• D) Kıyıların korunması ve turizm amaçlı kamulaştırmalar
• E) Yeni orman alanlarının oluşturulmasına yönelik kamulaştırmalar

Kamulaştırma bedeli kural olarak nakden ve peşin ödenir. Tarım reformu, büyük enerji ve sulama projeleri, yeni orman alanlarının oluşturulması, kıyıların korunması ve turizm ile büyük iskân projeleri amacıyla yapılan kamulaştırmalarda kanunla taksitle ödeme öngörülebilir. Çift şeritli kara yolu yapımı bu istisnalar arasında değildir. Karayolu yapımı için genel peşin ödeme kuralı geçerlidir.

15. 657 sayılı Kanun'a tabi memurların yerine getirmesi yasal bir yükümlülük (ödev) olmayan, memurlara tanınan haklar arasında yer alan durum hangisidir?

• A) Sendikal faaliyette bulunmak veya sendikalara üye olmak ✓
• B) Görev yaparken siyasi tarafsızlığı korumak
• C) Anayasa ve yasalara sadakat göstermek
• D) Hukuka uygun biçimde amirin emirlerini yerine getirmek
• E) Belirli dönemlerde mal bildiriminde bulunmak

Sadakat, tarafsızlık, devlete bağlılık, mal bildirimi ve hukuka uygun amir emirlerine uyma memurların ödevleri arasındadır. Sendika kurma, sendikaya üye olma ve mevzuat sınırları içinde sendikal faaliyette bulunma ise memurlara tanınan bir haktır. Sendikal faaliyet ödev değil, kanuni bir haktır.