İdare Hukuku 2

1. İl özel idaresi, belediye ve köy gibi mahalli yerinden yönetim kuruluşlarının hukuki niteliği hakkında hangisi yanlıştır?

• A) Karar organları genel veya yerel seçimlerle belirlenir.
• B) Personeli doğrudan başkent teşkilatının hiyerarşik denetimine tabi değildir.
• C) Kendilerine ait kamu tüzel kişilikleri bulunmaz. ✓
• D) Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bütçe ve mal varlıklarına sahiptirler.
• E) Yerinden yönetim ilkesinin yerel/yöresel düzeyde hayata geçirilmesidir.

Yerel yerinden yönetim kuruluşları il özel idaresi, belediye ve köydür. Bunların kamu tüzel kişilikleri, devletten ayrı mal varlıkları ve bütçeleri vardır; karar organları seçmenler tarafından seçilir ve merkezî idarenin hiyerarşisi içinde bulunmazlar. Yerel yönetimlerin kamu tüzel kişiliği vardır; bunun bulunmadığını söyleyen ifade yanlıştır.

2. Göreviyle ilgili bir suç sebebiyle hakkında adli soruşturma açılan belediye başkanını, yargılama sonuna kadar geçici olarak görevden uzaklaştırma yetkisi kime aittir?

• A) İl Valisi
• B) İçişleri Bakanı ✓
• C) Belediye meclisi
• D) İlçe Kaymakamı
• E) Danıştay

Görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan belediye başkanı ve diğer belediye organı üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından geçici olarak görevden uzaklaştırabilir. Bu tedbir belirli aralıklarla gözden geçirilir. Görevden uzaklaştırma geçici bir tedbirdir ve yetki İçişleri Bakanına aittir.

3. Taşra teşkilatının mülki amirlerinden biri olan ilçe kaymakamı yasal olarak hangi usulle göreve atanır?

• A) İçişleri Bakanının önerisi ve Cumhurbaşkanının kararıyla
• B) İl Valisinin teklifi ve Cumhurbaşkanı kararıyla
• C) Doğrudan Cumhurbaşkanı onayı ile ✓
• D) Cumhurbaşkanı yardımcısının önerisi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla
• E) Valinin önerisi üzerine İçişleri Bakanının kararıyla

Kaymakamlar ilgili Cumhurbaşkanlığı düzenlemeleri uyarınca Cumhurbaşkanının onayıyla atanır. Valiler ise Cumhurbaşkanı kararıyla atanan üst kademe kamu yöneticileridir. Bu iki atama usulü birbirinden farklıdır. Kaymakam için Cumhurbaşkanı onayı, vali için Cumhurbaşkanı kararı aranır.

4. Mahalli idarelerden olan belediye teşkilatının en üst karar ve görüşme organı hangisidir?

• A) Belediye meclisi ✓
• B) Belediye başkanı
• C) İl idare kurulu
• D) Belde seçmenleri
• E) Belediye encümeni

Belediye meclisi, belediyenin seçilmiş ana karar ve görüşme organıdır. Belediye başkanı belediye idaresinin başı ve yürütme organı, belediye encümeni ise karar ve yürütme görevleri bulunan yardımcı organdır. Belediyenin en yüksek görüşme ve temel karar organı belediye meclisidir.

5. Evlilik, babalık veya ölüm gibi özel durumlar haricinde, memurların bir takvim yılı içerisinde mazeretleri sebebiyle kullanabilecekleri genel izin süresi en fazla kaç gündür?

• A) 30 gün
• B) 15 gün
• C) 5 gün
• D) 20 gün
• E) 10 gün ✓

Zorunlu ve kanunda ayrıca belirtilen hâller dışında memura bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde mazereti nedeniyle on gün izin verilebilir. Zorunluluk hâlinde aynı usulle on gün daha verilebilir ancak ikinci süre yıllık izinden düşülür. Babalık, evlenme ve ölüm dışındaki temel yıllık mazeret izni 10 gündür.

6. 1982 Anayasası'nda kamu yönetimi ve idareye egemen olan anayasal ilkeler arasında yer almayan kavram hangisidir?

• A) Yerinden yönetim ilkesi
• B) İdari vesayet yetkisi
• C) Merkezden yönetim ilkesi
• D) Düzenli idare ilkesi ✓
• E) Hukuk devleti ilkesi

Anayasa'da hukuk devleti, idarenin bütünlüğü, merkezden ve yerinden yönetim, yetki genişliği, kanuni idare ve idari vesayet gibi ilkeler yer alır. 'Düzenli idare ilkesi' adıyla anayasal bir idare ilkesi düzenlenmemiştir. Düzenlilik kamu hizmetlerinin ilkelerinden biridir; Anayasa'da bu adla genel bir idare ilkesi yoktur.

7. Kamu kurum ve kuruluşlarında özel hukuk hükümlerine tabi bir iş sözleşmesi çerçevesinde çalışan görevli kamu personeli hangisidir?

• A) Devlet memuru
• B) Özel statülü işçi
• C) Aylıklı geçici personel
• D) Sözleşmeli personel
• E) Kamu işçisi ✓

İşçiler kamu kurumlarında çalışabilmekle birlikte özel hukuk hükümlerine tabi iş sözleşmesiyle istihdam edilir. Memurlar genel idare esaslarına göre asli ve sürekli görevleri yürütür; sözleşmeli personel ise belirli uzmanlık gerektiren işlerde idari sözleşmeyle çalıştırılır. Özel hukuk hükümlerine tabi hizmet veya iş sözleşmesi, işçi statüsünü gösterir.

8. Devlet memurluğuna girişte aranan yasal şartlar ve engeller göz önüne alındığında, aşağıdaki mahkumiyetlerden hangisi memurluğa engel teşkil etmez?

• A) İnancı kötüye kullanma suçundan alınan ve daha sonra affa uğrayan mahkumiyet
• B) Taksirle (kasıtsız) işlenen bir suç nedeniyle alınan 2 yıl hapis cezası ✓
• C) Kasten işlenen bir suçtan ötürü alınan 13 ay hapis cezası
• D) Zimmet suçundan dolayı alınan 1 ay süreli hapis cezası
• E) Resmi belgede sahtecilik suçundan alınan 1 ay hapis cezası

Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası almak memuriyete engeldir. Zimmet, sahtecilik ve güveni kötüye kullanma gibi katalog suçlarda ceza süresine ve kural olarak affa bakılmaksızın engel doğar. Taksirli suçlardan doğan mahkûmiyetler ise bu genel yasak kapsamında değildir. Kasıtlı suç ve katalog suç yasakları taksirle işlenen suçlara uygulanmaz.

9. Mali sorumluluğu, kâr ve zararı özel işletmeye ait olmak koşuluyla, bir kamu hizmetinin idari bir sözleşme temelinde kurulması ve işletilmesi yöntemi hangisidir?

• A) Ruhsat usulü
• B) İltizam usulü
• C) Emanet usulü
• D) Müşterek emanet usulü
• E) İmtiyaz usulü ✓

İmtiyaz usulünde özel kişi, idareyle yaptığı idari sözleşmeye dayanarak kamu hizmetini kendi masrafı, kârı ve zararıyla belirli süre boyunca kurar ve işletir veya yalnızca işletir. İdarenin gözetim ve denetim yetkisi devam eder. Kâr ve zararın özel kişiye ait olduğu sözleşmeli kamu hizmeti usulü imtiyazdır.

10. Ülkemizdeki idari teşkilat yapılanmasında, doğrudan kanunla kurulması veya kaldırılması gereken birimler hangileridir?

• A) İller, belediyeler ve büyükşehir belediyeleri
• B) İller, ilçeler ve büyükşehir belediyeleri ✓
• C) İller ve ilçeler
• D) İlçeler, belediyeler ve büyükşehir belediyeleri
• E) İller, ilçeler ve belediyeler

İller ve ilçeler kanunla kurulur, kaldırılır veya sınır ve merkezleri kanunla değiştirilir. Büyükşehir belediyesi de kanunla kurulur. Genel belediyeler ise il ve ilçe merkezleri dışındaki yerlerde kanundaki şartlarla Cumhurbaşkanı kararıyla kurulabilir. Kanunla kurulanlar I, II ve IV'tür.

11. Ülkemizde kurulu olan hizmet yerinden yönetim kuruluşları (kamu kurumları) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Belirli bir teknik bilgi, uzmanlık ve hizmet alanında faaliyet yürütürler.
• B) Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bağımsız kamu tüzel kişilikleri bulunur.
• C) Kendilerine ait bağımsız bütçe ve mal varlıklarına sahiptirler.
• D) Teşkilat olarak il özel idaresi, belediye ve köy idarelerinden oluşurlar. ✓
• E) Bu kurumlar üzerinde merkezi idarenin hiyerarşik değil, vesayet denetimi bulunur.

Hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları belirli bir teknik veya uzmanlık gerektiren kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, ayrı kamu tüzel kişiliğine, bütçeye ve mal varlığına sahip kuruluşlardır. Üniversiteler, YÖK ve TRT örnek gösterilebilir. İl özel idaresi, belediye ve köy ise yer yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır. İl özel idaresi, belediye ve köy hizmet kuruluşu değil, mahallî idaredir.

12. Cumhurbaşkanlığı teşkilat yapısı içerisinde doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı ve bağımsız kamu tüzel kişiliği bulunan ofis hangisidir?

• A) Politika ve Strateji Ofisi
• B) Dijital Dönüşüm Ofisi
• C) Yatırım ve Finans Ofisi ✓
• D) Cumhurbaşkanı Özel Kalem Ofisi
• E) İnsan Kaynakları Ofisi

2025 yılında yapılan teşkilat düzenlemesiyle Yatırım Ofisi ile Finans Ofisi birleştirilerek Cumhurbaşkanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğine ve özel bütçeye sahip Yatırım ve Finans Ofisi kurulmuştur. İnsan Kaynakları Ofisi ile Dijital Dönüşüm Ofisi kaldırılmıştır; Özel Kalem ise ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip bir ofis değildir. Güncel teşkilat yapısında kamu tüzel kişiliğini sürdüren seçenek Yatırım ve Finans Ofisidir.

13. İdarenin merkezden yönetim (merkeziyetçilik) modeli ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Yapısal olarak yerel yönetimler ve hizmet kuruluşları şeklinde ikiye ayrılır. ✓
• B) Tüm idari karar alma yetkileri devlet merkezinde yoğunlaşmıştır.
• C) Kamu kaynakları ve bütçe merkezi otoritede toplanır.
• D) Hizmetlerin daha az harcamayla ve standart biçimde yürütülmesini kolaylaştırır.
• E) Hizmetlerin devlet merkezinden (başkentten) ve tek elden idare edilmesidir.

Merkezden yönetimde karar alma yetkisi, hizmetler ve kaynaklar merkezî idare bünyesinde toplanır; hizmetler başkent ve ona bağlı taşra teşkilatı aracılığıyla yürütülür. Yerel yerinden yönetim ve hizmet yönünden yerinden yönetim ise merkezden yönetimin değil, yerinden yönetimin iki türüdür. Yerel ve hizmet yönünden ayrımı yerinden yönetimin kendi içindeki sınıflandırmadır.

14. İdare hukukunda düzenlenen kanunsuz emir (hukuka aykırı emir) müessesesi hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Askerî hiyerarşide askerlik hizmetinin gereği olan kanuni istisnalar saklıdır.
• B) Hukuka aykırı emrin üst tarafından yazılı olarak yenilenmesi halinde ast emri yerine getirir ve sorumlu olmaz.
• C) Ast, üstünün emrinin hukuka uygunluğunu değerlendirmekle birlikte emrin yerindeliğini tartışamaz.
• D) Konusu suç teşkil eden emrin yazılı olarak verilmesi halinde ast emri yerine getirerek sorumluluktan kurtulur. ✓
• E) Kanunda gösterilen acele hâllerde kamu düzeni ve güvenliğinin korunmasına ilişkin istisnalar saklıdır.

Hukuka aykırı fakat suç oluşturmayan emir, üstün yazılı olarak ısrar etmesi hâlinde yerine getirilir ve sorumluluk emri verene ait olur. Konusu suç teşkil eden emir ise yazılı olarak yenilense bile hiçbir şekilde yerine getirilemez; yerine getiren kişi sorumluluktan kurtulamaz. Yazılı emir güvencesi suç teşkil eden emirlerde geçerli değildir.

15. İl genel idaresinin başı olan valilerin görev sürelerinin sınırı veya görevden alınma takdiri kime aittir?

• A) Cumhurbaşkanı ✓
• B) Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı
• C) Türkiye Büyük Millet Meclisi
• D) İçişleri Bakanı
• E) Cumhurbaşkanı yardımcısı

Valiler Cumhurbaşkanı kararıyla atanır ve görev süreleri için kanunda sabit bir süre öngörülmemiştir. Bu nedenle valilerin görevde kalma süresi Cumhurbaşkanının takdirine bağlıdır. Valiyi atayan ve görev süresini takdir eden makam Cumhurbaşkanıdır.