Temel Hak ve Hürriyet 1

1. Basın yayın organlarında kendisiyle ilgili asılsız iddialarda bulunulan veya onuru zedelenen kişilere anayasa tarafından tanınan güvence hangisidir?

• A) Basın hürriyeti
• B) İspat hakkı
• C) Düzeltme ve cevap hakkı ✓
• D) Hak arama hürriyeti
• E) Kanuni hâkim güvencesi

Kişilerin şeref ve haysiyetine dokunan veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması halinde, mağdur olan kişilere tanınan anayasal güvence düzeltme ve cevap hakkıdır.

2. 1982 Anayasası'na göre kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, aşağıdaki temel haklardan hangisinin kapsamında düzenlenmiştir?

• A) Kişi dokunulmazlığı
• B) Kişi hürriyeti ve güvenliği
• C) Düşünce ve kanaat hürriyeti
• D) Özel hayatın gizliliği ✓
• E) Haberleşme hürriyeti

Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, 1982 Anayasası'nın özel hayatın gizliliğini düzenleyen 20. maddesi altında bir güvence olarak yer almaktadır.

3. Bir kamu kurumu veya idari merciin, bir kişiyi gözaltında tutması veya özgürlüğünü sınırlandıracak şekilde alıkoyması öncelikle hangi anayasal ilkeyle çelişir?

• A) Kanuna aykırı elde edilen veriler delil sayılamaz.
• B) Cezai yaptırımlar ancak kanunla belirlenebilir.
• C) Suçluluğu kanıtlanana kadar herkes masumdur.
• D) Hiç kimse sözleşmeden doğan bir yükümlülük için özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
• E) İdare, kişi hürriyetini kısıtlayıcı yaptırım uygulayamaz. ✓

Anayasa uyarınca, idari makamlar şahısların hürriyetini kısıtlayıcı nitelikte hapis ya da alıkoyma gibi cezai yaptırımlar uygulama yetkisine sahip değildir.

4. Vatandaşların kişisel verilerinin korunmasını talep etme hakkı, hangi yıl yapılan anayasa değişikliği ile güvenceye kavuşturulmuştur?

• A) 2010 ✓
• B) 2007
• C) 1995
• D) 2004
• E) 2001

Bireylere kendileriyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı ilk kez 2010 yılındaki anayasa değişiklikleriyle tanınmıştır.

5. 1982 Anayasası'na göre çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek ortaklaşa kimlerin ödevidir?

• A) Sadece belediyelerin
• B) Yalnızca vatandaşların
• C) Devletin ve vatandaşların ✓
• D) Vatandaşların ve yabancıların
• E) Sadece devlet organlarının

Anayasa'nın 56. maddesinde çevreyi korumak ve kirlenmeyi önlemek hem devletin hem de tüm vatandaşların ortak ödevi olarak kabul edilmiştir.

6. 1982 Anayasası'nda yer alan aşağıdaki haklardan hangisinin, devletin şekli ve temel niteliklerini değiştirmek amacıyla kötüye kullanılamayacağı anayasa metninde açıkça belirtilmiştir?

• A) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
• B) Haberleşme hürriyeti
• C) Düşünce ve kanaat hürriyeti
• D) Bilim ve sanat hürriyeti ✓
• E) Dernek kurma hürriyeti

Anayasa'nın 27. maddesine göre bilim ve sanat hürriyeti, anayasanın ilk üç maddesinde yer alan devletin şekli ve niteliklerini ortadan kaldırma amacıyla kullanılamaz.

7. Yetkili makamlarca verilmiş usulüne uygun bir arama izni olmadan yapılan aramalar sonucu elde edilen materyallerin yargılamada kullanılamaması hangi anayasal kuralın gereğidir?

• A) Cezalar ancak kanunla konulabilir.
• B) Kanunlar geçmişe etkili olacak şekilde uygulanamaz.
• C) Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez. ✓
• D) Ceza sorumluluğu şahsidir.
• E) Hiç kimse kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanamaz.

Anayasa'nın 38. maddesine göre kanuna aykırı yöntemlerle toplanan delil ve bulgular mahkemelerce delil olarak kabul edilemez ve hükme esas alınamaz.

8. Hiç kimsenin yalnızca sözleşmeden doğan bir borcu yerine getirememesi nedeniyle özgürlüğünden alıkonulamayacağı güvencesi hangi anayasa maddesinde yer alır?

• A) Kişi dokunulmazlığı
• B) Kişi hürriyeti ve güvenliği
• C) Zorla çalıştırılma yasağı
• D) Çalşma ve sözleşme hürriyeti
• E) Suç ve cezalara ilişkin esaslar ✓

Sözleşmeden doğan borcun ödenememesi durumunda hürriyeti bağlayıcı ceza verilemeyeceği ilkesi, 1982 Anayasası'nın suç ve ceza esaslarını düzenleyen 38. maddesinde yer alır.

9. 1982 Anayasası uyarınca, hangi kurumun getirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere, bir Türk vatandaşının suç işlediği gerekçesiyle yabancı bir ülkeye iade edilmesi yasaktır?

• A) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine
• B) Uluslararası Ceza Divanına ✓
• C) Avrupa Adalet Divanına
• D) Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesine
• E) Lahey Adalet Divanına

Türk vatandaşlarının yabancı devletlere iade edilmesi anayasal olarak yasaktır. Bu kuralın tek anayasal istisnası Uluslararası Ceza Divanının getirdiği yükümlülüklerdir.

10. Anayasa'da düzenlenen işkence ve eziyet yasağı ile insan onuruyla bağdaşmayan ceza verilmesi yasağı hangi anayasal hakkın kapsamında yer almaktadır?

• A) Kişi hürriyeti ve güvenliği
• B) Zorla çalıştırılma yasağı
• C) Bilim ve sanat hürriyeti
• D) Kişi dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı ✓
• E) Kanuni hâkim güvencesi

İşkence, eziyet ve kötü muamele yasağı, Anayasa'nın kişinin maddi ve manevi bütünlüğünü koruyan 17. maddesi kapsamında mutlak olarak güvenceye alınmıştır.

11. Kişilerin işledikleri tarihte kanunen suç teşkil etmeyen bir eylemden ötürü sonradan yürürlüğe giren bir kanunla cezalandırılamaması hangi anayasal korumanın sonucudur?

• A) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin kanuniliği
• B) Suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi ✓
• C) Ceza sorumluluğunun şahsiliği
• D) Hukuka aykırı delil yasağı
• E) Masumiyet karinesi

Ceza hukukunda aleyhe olan kanunların geçmişe yürütülememesi ilkesi uyarınca, hiç kimse suçun işlendiği tarihten sonra yürürlüğe giren ve aleyhine olan bir kanunla yargılanamaz.

12. 1982 Anayasası'na göre, bir vatandaşın yurt dışına çıkış hürriyetinin suç soruşturması veya kovustusması sebebiyle sınırlandırılmasına karar verme yetkisi kime aittir?

• A) Hâkim ✓
• B) İçişleri Bakanlığı
• C) Kolluk amiri
• D) Vali
• E) Cumhuriyet Savcısı

Vatandaşların yurt dışına çıkış hürriyeti ancak adli merciler olan bağımsız hâkimlerin kararıyla kısıtlanabilir. Savcılık veya emniyet gibi idari/kolluk mercileri tek başlarına bu kararı alamaz.

13. İşlenen bir suçtan ötürü suçlunun yakınlarının veya aile üyelerinin cezalandırılamayacağını öngören temel anayasal ilke hangisidir?

• A) Hukuka aykırı delil yasağı
• B) Geçmişe yürüme yasağı
• C) Masumiyet karinesi
• D) Kanunilik ilkesi
• E) Ceza sorumluluğunun şahsiliği ✓

Anayasa'nın 38. maddesine göre ceza sorumluluğu şahsidir. Bu ilke uyarınca hiç kimse işlediği bir suçtan dolayı başkalarının cezalandırılmasını isteyemez veya başkası adına cezalandırılamaz.

14. 1982 Anayasası'nın suç ve cezalara ilişkin esasları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Ceza ve güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulabilir.
• B) Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan bulgular, mahkemelerde delil olarak kullanılabilir. ✓
• C) Yalnızca sözleşmesel bir yükümlülüğün yerine getirilememesi nedeniyle kimse özgürlüğünden alıkonulamaz.
• D) İdari makamlar, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir yaptırım uygulayamaz.
• E) Suçluluğu mahkeme hükmüyle kesinleşene kadar hiç kimse suçlu sayılamaz.

Anayasa'nın 38. maddesi gereğince, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş bulgular hiçbir şekilde mahkemede delil olarak kabul edilemez ve hükme dayanak yapılamaz.

15. Aşağıdakilerden hangisi, masumiyet (suçsuzluk) karinesinin ihlal edildiği bir durumu doğrudan örnekler?

• A) Yargılama süreci devam eden bir kişinin medyada suçlu olarak ilan edilip tanıtılması ✓
• B) Savcılığın şüpheli hakkında soruşturma açıp iddianame hazırlaması
• C) Sanığın mahkeme önünde kendi lehine olan delilleri sunması
• D) Savcılık makamının kamu davası açması
• E) Mahkûmiyet kararı kesinleşen bir kişinin suçlu olarak nitelendirilmesi

Hakkındaki mahkûmiyet hükmü kesinleşmeyen herkes masum kabul edildiğinden, yargılama aşamasındaki bir kişinin suçlu olarak ilan edilmesi veya tanıtılması masumiyet karinesine aykırıdır.