Temel Hak ve Hürriyet 3

1. 1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi sosyal ve ekonomik haklar (isteme hakları) arasında sayılmayıp, kişi hakları arasında düzenlenmiştir?

• A) Eğitim ve öğrenim hakkı
• B) Çalışma hakkı
• C) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ✓
• D) Konut hakkı
• E) Sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkı

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, bireyin hak hürriyetlerini koruyan kişi hak ve ödevleri (negatif statü) arasındadır; diğer şıklar ise sosyal-ekonomik haklardır.

2. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin anayasal kurallar çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Temel haklar ancak anayasanın ilgili maddelerinde gösterilen özel sebeplerle sınırlanabilir.
• B) Anayasanın sözüne uygunluk, anayasadaki açık yasaklara aykırı kısıtlama yapılamamasını ifade eder.
• C) Bir hakkı tamamen kullanılamaz hale getiren kısıtlamalar hakkın özüne dokunur.
• D) Sınırlamalar demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz.
• E) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya yönetmelikler ile temel haklara doğrudan sınırlama getirilebilir. ✓

Temel hak ve özgürlükler olağan dönemlerde sadece kanunla sınırlanabilir; idari işlemler olan kararname veya yönetmeliklerle doğrudan temel hak sınırlaması yapılamaz.

3. Türkiye'de bulunan yabancıların karşılıklılık esasına göre yararlanabileceği anayasal hak hangisidir?

• A) Din ve vicdan hürriyeti
• B) Bilgi edinme hakkı ✓
• C) Sağlık hizmetleri
• D) Konut hakkı
• E) Çalışma hakkı

Yabancılar karşılıklılık ilkesine uyulması şartıyla dilekçe, bilgi edinme ve Kamu Denetçisine başvurma haklarından yararlanabilirler.

4. Bir temel hakkın sınırlandırılmasında, kısıtlamanın amaçlanan hedefe ulaşmaya elverişli ve gerekli olmasını öngören, gereğinden fazla sınırlamayı yasaklayan anayasal ilke hangisidir?

• A) Öze dokunma yasağı
• B) Nedene bağlı sınırlama
• C) Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun sınırlama
• D) Demokratik toplum düzeni ve laik Cumhuriyetin gerekleri
• E) Ölçülülük ilkesi ✓

Ölçülülük ilkesi, temel hak kısıtlamalarında başvurulan aracın amaçla orantılı, elverişli ve gerekli sınırlar içinde kalmasını zorunlu kılar.

5. Siyasi partilerin uymakla yükümlü olduğu anayasal kurallar ve mali yapıları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Parti faaliyetleri ve parti içi düzenlemeler demokrasi ilkelerine aykırı olamaz.
• B) Kapatılan parti başka bir ad altında kurulamaz.
• C) Devlet siyasi partilere hakça ve yeterli düzeyde mali yardım yapar.
• D) Siyasi partilerin mali denetimini Sayıştay yapar. ✓
• E) Siyasi partiler yabancı devlet ve uluslararası kuruluşlardan maddi yardım alamaz.

Siyasi partilerin mali denetim yetkisi sadece Anayasa Mahkemesi'ne aittir; Sayıştay bu süreçte sadece Anayasa Mahkemesine yardımcı bir organ olarak denetim yapar.

6. Yakalama ve tutuklama durumlarında, yakalanan kişi en yakın mahkemeye gönderilme süresi hariç olmak üzere en geç kaç saat içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır?

• A) 48 saat ✓
• B) 24 saat
• C) 12 saat
• D) 72 saat
• E) 36 saat

Anayasa'nın 19. maddesi uyarınca, bireysel suçlarda yakalanan kişi en geç 48 saat içinde hâkim önüne çıkarılmak zorundadır.

7. Spor federasyonlarının disiplin ve yönetim kararlarına karşı anayasa uyarınca başvurulan, kararları kesin olan ve yargı yolunu kapatan zorunlu kurul hangisidir?

• A) Devlet Denetleme Kurulu
• B) Kamu Denetçiliği Kurumu
• C) Kamu Görevlileri Hakem Kurulu
• D) Tahkim Kurulu ✓
• E) Yüksek Hakem Kurulu

Anayasa'nın 59. maddesine eklenen fıkra uyarınca, spor federasyonlarının kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna (Tahkim Kurulu) başvurulabilir ve bu kurulun kararlarına karşı başka hiçbir yargı mercine gidilemez.

8. 1982 Anayasası'nın getirdiği basın ve yayın güvenceleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin açılması veya kurulması önceden izin alma şartına bağlanabilir?

• A) Dernek
• B) Basımevi
• C) Yayınevi ✓
• D) Siyasi parti
• E) Sendika

Dernek, sendika, basımevi ve siyasi partiler önceden izin almadan kurulurken; kitap veya yayınevi işletmelerinin açılması kanunun öngördüğü izin ve ruhsat şartlarına tabi kılınabilir.

9. Aşağıdakilerden hangisi, 2001 yılında yapılan anayasa değişiklikleriyle 1982 Anayasası'ndan tamamen çıkarılan ve artık temel hak sınırlamalarında kullanılamayan bir kavramdır?

• A) Demokratik toplum düzeninin gerekleri
• B) Anayasa'nın sözü ve ruhu
• C) Ölçülülük ilkesi
• D) Laik Cumhuriyetin gerekleri
• E) Genel sınırlama sebepleri ✓

2001 yılında anayasanın 13. maddesinde yapılan değişiklikle 'genel sınırlama nedenleri' kaldırılmış, yerine sadece ilgili maddelerde yazılı 'özel sınırlama nedenleri' getirilmiştir.

10. Aşağıde belirtilen haklardan hangisi yalnızca Türk vatandaşlarına özgülenmiş bir siyasi hak olmayıp, ülkemizde bulunan yabancılar dahil herkes için geçerli olan bir kişi hakkıdır?

• A) Vatan hizmeti
• B) Özel hayatın gizliliği ✓
• C) Seçme ve seçilme hakkı
• D) Kamu hizmetine girme hakkı
• E) Mal bildirimi

Özel hayatın gizliliği ve korunması hakkı, vatandaşlık şartı aranmaksızın ülkede bulunan herkesin yararlanabileceği bir kişi hakkı (negatif statü hakkı) niteliğindedir.

11. Türkiye'de uygulanan seçim hukukuna ilişkin kurallardan hangisi doğrudan anayasa metninde yer almayıp, kanunla belirlenmiştir?

• A) Milletvekili genel seçimlerindeki ülke barajı oranı ✓
• B) Seçimlerin tek dereceli usulle yapılması
• C) Gizli oy ve açık sayım ilkeleri
• D) Seçim kanunlarında temsilde adalet ile yönetimde istikrarın gözetilmesi
• E) Seçimlerin serbestçe yapılması

Seçimlerin serbestliği, tek dereceli olması, gizli oy gibi ilkeler doğrudan anayasada belirtilmiştir. Ancak ülke genel barajı oranları (günümüzde yüzde 7) doğrudan anayasada yazılı olmayıp Milletvekili Seçimi Kanunu ile düzenlenmiştir.

12. 1982 Anayasası'na göre Türk vatandaşlığı ve vatandaşlık hakları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Türk Devleti'ne vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk'tür.
• B) Türk babanın veya Türk annenin çocuğu Türk'tür.
• C) Vatandaşlıktan çıkarma işlemlerine karşı yargı yolu kapalıdır. ✓
• D) Vatandaşlık kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve kaybedilir.
• E) Hiçbir Türk vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.

Anayasa uyarınca, Cumhurbaşkanı tarafından verilen vatandaşlıktan çıkarma kararlarına karşı Danıştayda dava açılabilir; yani yargı yolu tamamen açıktır.

13. Temel hak ve özgürlüklerin hukuki niteliği ve kapsamı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Temel hak ve özgürlükler sınırsızdır. ✓
• B) Herkes temel hak ve özgürlüklere sahiptir.
• C) Temel hak ve özgürlükler devredilmez ve vazgeçilmezdir.
• D) Temel hak ve özgürlükler kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı sorumluluklarını da içerir.
• E) Temel hak ve özgürlükler kişiliğe bağlı ve dokunulmazdır.

Temel hak ve özgürlükler dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez niteliktedir; ancak toplumsal düzenin korunması adına anayasal sınırlar içinde sınırlandırılabilir, yani sınırsız değildir.

14. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nın sağladığı sosyal haklardan biri olarak kabul edilir?

• A) Taşınmaz mülkiyeti
• B) Asgari yaşam standardı ✓
• C) Seçme ve seçilme hakkı
• D) Siyasi parti kurma
• E) Diplomatik dokunulmazlık

Sosyal devlet, her vatandaşın asgari bir yaşam standardına sahip olmasını sağlamak için iktisadi ve sosyal tedbirler almakla yükümlüdür.

15. Savaş, seferberlik veya olağanüstü dönemlerde dahi sınırlandırılması veya durdurulması kesinlikle yasak olan hak grubuna ne ad verilir?

• A) İsteme hakları
• B) Katılma hakları
• C) Mutlak haklar
• D) Çekirdek haklar ✓
• E) Koruyucu haklar

Olağanüstü yönetim usullerinde dahi dokunulması yasak olan asgari anayasal güvencelere çekirdek haklar (dokunulmaz alan) denir.