Temel Hak ve Hürriyet 4

1. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda düzenlenen siyasi haklar ve ödevler (aktif statü hakları) grubuna dahil değildir?

• A) Vergi ödevi
• B) Kıyılardan yararlanma hakkı ✓
• C) Dilekçe hakkı
• D) Seçme ve seçilme hakkı
• E) Vatandaşlık hakkı

Kıyılardan yararlanma hakkı, anayasal sistemimizde sosyal ve ekonomik haklar başlığı altında yer alır; siyasi bir hak değildir.

2. Anayasa'nın 15. maddesinde yer alan ve savaş veya olağanüstü durumlarda dahi dokunulması mutlak olarak yasaklanmış olan 'çekirdek haklar' arasında yer almayan güvence hangisidir?

• A) Masumiyet karinesi
• B) Suç ve cezaların geçmişe yürümemesi
• C) Din, vicdan, düşünce ve kanaatini açıklamaya zorlanmama
• D) Zorla çalıştırma ve angarya yasağı ✓
• E) Savaş hukukuna uygun fiillerden doğan ölümler dışında yaşama hakkı

Zorla çalıştırma ve angarya yasağı anayasada korunan önemli bir haktır; ancak olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak çekirdek haklar listesinde (Madde 15) açıkça sayılmamıştır.

3. Devletin temel nitelikleri belirtilirken 'insan haklarına saygılı devlet' ifadesine yer veren anayasamız hangisidir?

• A) 1921 Anayasası
• B) 1982 Anayasası ✓
• C) 1961 Anayasası
• D) 1876 Anayasası
• E) 1924 Anayasası

1961 Anayasası 'insan haklarına dayanan devlet' ifadesini benimsemişken, 1982 Anayasası bunu 'insan haklarına saygılı devlet' şeklinde değiştirmiştir.

4. 1982 Anayasası'nda güvence altına alınan din ve vicdan hürriyetinin kapsamı ve sınırları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Din ve ahlak eğitimi devletin gözetim ve denetimi altında yapılır.
• B) Kimse dinî inanç, vicdan ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.
• C) Dinî inanç ve vicdan hürriyeti mutlaktır.
• D) İbadet etme hürriyeti mutlaktır. ✓
• E) İnanç ve vicdan hürriyeti için sınırlama söz konusu değildir.

Kişinin iç dünyasındaki dinî inanç ve kanaat hürriyeti mutlak olup hiçbir şekilde sınırlandırılamazken, ibadet etme hürriyeti kamu düzeni ve genel ahlak gibi sebeplerle anayasada belirtilen şartlar dairesinde sınırlandırılabilir.

5. Bireylerin devlet yönetimine ve siyasi karar alma mekanizmalarına katılımını sağlayan 'aktif statü hakları' aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Siyasi haklar ve ödevler ✓
• B) Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler
• C) Kişinin hakları ve ödevleri
• D) Pozitif statü hakları
• E) Negatif statü hakları

aktif statü hakları veya katılma hakları, vatandaşların seçme, seçilme ve siyasi parti faaliyeti gibi yollarla devlet yönetimine katılmasına imkan tanır.

6. Olağanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Sınırlamalar olağanüstü hâlin ilan edildiği yeri aşmamalıdır.
• B) Çekirdek haklara dokunulamaz.
• C) Sınırlamalar olağanüstü hâlin gerektirdiği konularda yapılabilir.
• D) Sınırlamalar ölçülü olmak zorundadır.
• E) Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesiyle sınırlama yapabilir. ✓

Mevcut anayasal sistemde Bakanlar Kurulu bulunmamaktadır; olağanüstü hal düzenlemeleri doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanan kararnamelerle gerçekleştirilir.

7. Siyasi partilerin mali denetimlerini yapmakla görevli yetkili anayasal organ hangisidir?

• A) Danıştay
• B) Sayıştay
• C) Anayasa Mahkemesi ✓
• D) Uyuşmazlık Mahkemesi
• E) Yargıtay

Siyasi partilerin mali denetimini Anayasa Mahkemesi yapar. Sayıştay bu görevde Anayasa Mahkemesine teknik destek ve yardım sunmakla yükümlüdür.

8. 1982 Anayasası'nın 'Özel Hayatın Gizliliği ve Korunması' başlığı altında yer alan iki hak hangisidir?

• A) Dernek kurma hürriyeti ve toplantı hakkı
• B) Seyahat hürriyeti ve bilim hürriyeti
• C) Mülkiyet hakkı ve çalışma hürriyeti
• D) Yerleşme hürriyeti ve din vicdan hürriyeti
• E) Konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyeti ✓

Konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyeti, anayasal olarak özel hayatın gizliliği ve korunması kapsamında düzenlenen temel haklardandır.

9. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilen Kamu Başdenetçisinin görev süresi kaç yıldır?

• A) Yedi yıl
• B) Dört yıl ✓
• C) Üç yıl
• D) İki yıl
• E) Beş yıl

Kamu Başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve dört yıllığına seçilmektedir. Görev süresi biten denetçi yeniden seçilebilir.

10. Osmanlı-Türk anayasa tarihinde, temel hak ve hürriyetlere en geniş yeri ayıran, bunları ilk kez kapsamlı anayasal güvencelere bağlayan ve 'insan haklarına dayalı devlet' modelini benimseyen anayasa hangisidir?

• A) 1961 Anayasası ✓
• B) 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• C) 1982 Anayasası
• D) Kanun-ı Esasi
• E) 1924 Anayasası

1961 Anayasası temel haklara geniş yer vermiş, bunları güçlü güvencelere bağlamış ve insan haklarına dayalı devlet ilkesini benimsemiştir.

11. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda sosyal ve ekonomik haklar başlığı altında yer almayıp, 'siyasi haklar ve ödevler' arasında düzenlenmiştir?

• A) Kamulaştırma
• B) Tarım ve hayvancılığın korunması ve bu alanlarda çalışanların desteklenmesi
• C) Kıyılardan yararlanma
• D) Gençliğin korunması ve sporun geliştirilmesi
• E) Bilgi edinme hakkı ✓

Bilgi edinme hakkı, vatandaşların idareyi denetlemesini ve yönetime katılmasını sağlayan bir siyasi haktır; sosyal haklar arasında yer almaz.

12. Bir siyasi partin Hazine yardımından (devlet yardımı) yararlanabilmesi ve milletvekili seçimlerinde ülke barajını aşarak mecliste temsil edilebilmesi için genel seçimlerde alması gereken en az oy oranları sırasıyla yüzde kaçtır?

• A) Yüzde 5 ve Yüzde 7
• B) Yüzde 3 ve Yüzde 10
• C) Yüzde 7 ve Yüzde 3
• D) Yüzde 3 ve Yüzde 7 ✓
• E) Yüzde 7 ve Yüzde 7

Genel seçimlerde geçerli oyların en az yüzde 3'ünü alan partiler Hazine yardımından faydalanır. Ülke genelindeki milletvekili seçim barajı ise son düzenlemelerle yüzde 7 olarak uygulanmaktadır.

13. Anayasa'da düzenlenen aşağıdaki haklardan hangisinin kullanımı veya kuruluşu önceden izin alma şartına bağlanabilir?

• A) Siyasi parti kurma hakkı
• B) Toplantı ve silahsız gösteri yürüyüşü hakkı
• C) Radyo ve televizyon istasyonu kurup yayın yapma hakkı ✓
• D) Süreli ve süresiz yayın çıkarma hakkı
• E) Sendika kurma hakkı

Radyo ve televizyon yayıncılığı teknik ve frekans kısıtları nedeniyle izin veya lisans sistemine tabi tutulabilir. Diğer seçeneklerdeki haklar ise önceden izin almaksızın serbestçe kullanılabilir.

14. 1982 Anayasası'nda yer alan aşağıdaki haklardan hangisi 'sosyal ve ekonomik haklar' (isteme hakları) kapsamında düzenlenmiştir?

• A) Eğitim ve öğretim hakkı ile ödevi ✓
• B) Dilekçe hakkı
• C) Dernek kurma hürriyeti
• D) Mülkiyet hakkı
• E) Süreli ve süresiz yayın hakkı

Eğitim ve öğretim hakkı ile ödevi, devletin pozitif müdahalesini gerektiren sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler arasında yer almaktadır. Diğerleri ise koruyucu veya siyasi haklardır.

15. Aşağıdaki temel haklardan hangisi, Savaş veya olağanüstü hâl gibi dönemlerde dahi askıya alınması veya durdurulması kesinlikle yasak olan çekirdek haklardandır?

• A) Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması hakkı
• B) Mülkiyet hakkı
• C) Masumiyet karinesi ✓
• D) Konut hakkı
• E) Yerleşme ve seyahat hürriyeti

Kişinin suçluluğu mahkeme kararıyla kesinleşinceye kadar suçsuz kabul edilmesi (masumiyet karinesi), savaşta dahi dokunulamayacak çekirdek bir haktır.