Temel Hak ve Hürriyet 6

1. 1982 Anayasası'na göre, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının sınırlandırılmasında kanunen başvurulabilecek meşru sınırlama sebeplerinden biri hangisidir?

• A) Eğitim hakkının korunması
• B) Kamu düzeninin korunması ✓
• C) Ekonomik dengenin sağlanması
• D) Kişi hürriyeti ve güvenliğinin sağlanması
• E) Özel hayatın gizliliği

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi gibi anayasada belirtilen özel sebeplerle kanunla sınırlandırılabilir.

2. 1982 Anayasası'nda düzenlenen zorla çalıştırma (angarya) yasağının anayasal istisnaları arasında yer almayan durum aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Askerlik ödevi kapsamındaki bedensel yükümlülükler
• B) Tutukluluk süresindeki çalışmalar
• C) Savaş ve seferberlikte vatandaşlardan istenecek bedensel hizmetler
• D) Çocuk ıslahevlerinde yapılan çalışmalar ✓
• E) Hükümlülük süresindeki çalışmalar

Cezaevlerindeki tutuklu ve hükümlülerin çalışmaları veya askeri görevler angarya yasağının istisnasıdır. Ancak çocuk ıslahevlerindeki çocukların zorunlu çalıştırılması yasal olarak kabul edilemez.

3. Aşağıdakilerden hangisi kişinin hak ve ödevleri (negatif statü hakları) grubunda yer almayan, sosyal ve ekonomik bir haktır?

• A) Kişi hürriyeti ve güvenliği
• B) Zorla çalıştırma yasağı
• C) Çalışma ve sözleşme hürriyeti ✓
• D) Özel hayatın gizliliği ve korunması
• E) Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı

Çalşma ve sözleşme hürriyeti, anayasal sistemimizde devletin düzenleyici rol oynadığı sosyal ve ekonomik haklar arasında düzenlenmiştir.

4. Mülkiyet hakkını sınırlandıran kamulaştırma yetkisi göz önüne alındığında, aşağıdaki tüzel kişilerden hangisinin kamulaştırma kararı alabilmesi hukuken mümkün değildir?

• A) TRT
• B) Büyükşehir belediyesi
• C) Devlet
• D) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu
• E) Özel şirket ✓

Kamulaştırma yetkisi sadece devlete ve kamu tüzel kişilerine tanınmıştır; özel hukuk tüzel kişisi olan şirketlerin kamulaştırma yetkisi yoktur.

5. 1982 Anayasası uyarınca, önceden izin almadan kurulabilen ve 'siyasi haklar ve ödevler' kapsamında düzenlenen hak hangisidir?

• A) Dernek kurma hürriyeti
• B) Sendika kurma hakkı
• C) Basımevi kurma hakkı
• D) Siyasi parti kurma hakkı ✓
• E) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hürriyeti

Siyasi parti kurma hakkı bir siyasi haktır (aktif statü hakkı) ve önceden izin almadan kullanılır. Diğer seçeneklerden sendika ve dernek kurma hakları ise sosyal veya kişisel haklar kapsamındadır.

6. 1982 Anayasası'nda düzenlenen mülkiyet hakkıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) Hiçbir koşulda sınırlandırılamaz.
• B) Kamu yararı gerektiğinde ve kanunda öngörülen durumlarda sınırlandırılabilir. ✓
• C) Yalnızca mal sahibinin rızasıyla devredilebilir.
• D) Yalnızca taşınmaz mallar için geçerlidir.
• E) Yalnızca kişisel mülkler için geçerlidir.

Mülkiyet hakkı kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabilir. Kamulaştırma bunun örneklerindendir.

7. 1982 Anayasası'na göre, aşağıda belirtilen hak ve hürriyetlerden hangilerinin tamamı herhangi bir idari makamdan önceden izin almaksızın kullanılabilir?

• A) Dernek kurma, siyasi parti kurma ve toplantı/gösteri yürüyüşü düzenleme ✓
• B) Siyasi parti kurma ve yayınevi açma
• C) Dernek kurma ve radyo yayıncılığı yapma
• D) Toplantı hakkı ve televizyon kanalı kurma
• E) Sadece yayınevi açılması

Dernek ve siyasi parti kurmak ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemek önceden izin şartına bağlanamaz; bildirim yöntemiyle veya doğrudan serbestçe kullanılır.

8. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda sosyal ve ekonomik haklar başlığı altında yer almayıp, bir siyasi hak olarak düzenlenmiştir?

• A) Sanatın ve sanatçının korunması
• B) Ailenin korunması
• C) Çocuk hakları
• D) Dilekçe hakkı ✓
• E) Eğitim ve öğrenim hakkı

Dilekçe hakkı, vatandaşların yönetime katılımını sağlayan bir siyasi hak (aktif statü hakkı) olup sosyal haklar grubunda değildir.

9. 1982 Anayasası'nda devletin doğrudan koruyucu ve destekleyici tedbirler alacağı belirtilen özel gruplar arasında yer almayan kesim hangisidir?

• A) Devlet memurları ✓
• B) Tüketiciler
• C) Sanat ve sanatçılar
• D) Spor ve sporcular
• E) Çocuklar ve gençler

Anayasa'da gençlerin, çocukların, sporcuların, sanatçıların ve tüketicilerin korunmasına dair özel maddeler ve devlet ödevleri yer alırken, devlet memurları için bu nitelikte sosyal ve ekonomik koruma içeren özel bir kollama hükmü bulunmamaktadır.

10. Anayasa Mahkemesinin bir siyasi parti hakkında başka bir hafif yaptırıma gitmeksizin doğrudan 'temelli kapatma' kararı vermek zorunda olduğu durum hangisidir?

• A) Partinin tüzüğünün eşitlik ilkesine aykırı olması
• B) Parti programının laik devlet yapısıyla uyuşmaması
• C) Partinin tüzüğünde kadın kollarına yer verilmemesi
• D) Partinin meclis çalışmalarına boykot uygulaması
• E) Partinin yabancı bir devletten veya uluslararası kuruluştan mali yardım alması ✓

Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan veya Türk uyruğunda olmayan kişilerden maddi yardım alan siyasi partiler doğrudan ve temelli olarak kapatılır.

11. 1982 Anayasası uyarınca, aşağıda belirtilen durumlardan hangisi bir siyasi partinin kapatılmasına ya da devlet yardımından mahrum bırakılmasına yol açabilecek bir ihlal veya yasak kapsamında değildir?

• A) Suç işlenmesini teşvik edici eylemlerin odağı haline gelmek
• B) Demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine aykırı faaliyetlerde bulunmak
• C) Yurt dışında temsilcilik veya parti teşkilatı kurarak faaliyette bulunmak ✓
• D) Yabancı devlet veya kurumlardan maddi destek almak
• E) Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne aykırı faaliyetlerin odağı olmak

Siyasi partilerin yurt dışında örgütlenmesi veya temsilcilik kurması anayasal olarak yasak değildir ve tek başına bir kapatma veya yaptırım nedeni oluşturmaz.

12. Anayasa'da yer alan 'Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz' ifadesi ceza hukukunun hangi temel prensibini tanımlar?

• A) Kanunsuz suç ve ceza olmaz ✓
• B) Adil yargılanma hakkı
• C) Sözleşme nedeniyle özgürlükten yoksun bırakılamama
• D) Ceza sorumluluğunun şahsiliği
• E) Masumiyet karinesi

Kişilerin cezalandırılabilmesi için eylemin işlendiği sırada kanunda açıkça suç olarak tanımlanmış olması gerekliliği 'kanunsuz suç ve ceza olmaz' (kanunilik) ilkesinin bir gereğidir.

13. Anayasa'da güvenceye bağlanan haklar ile bu hakların yasal sahipleri (özneleri) eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Lokavt hakkı - İşverenler
• B) Sendika kurma hakkı - İşçiler ve devlet memurları
• C) Toplu iş sözleşmesi yapma hakkı - İşçiler
• D) Grev yapma hakkı - İşçiler
• E) Siyasi partilere üye olma hakkı - Devlet memurları ✓

Anayasa'nın 68. maddesi gereğince, devlet memurları ve diğer kamu görevlileri tarafsızlık ilkeleri sebebiyle siyasi partilere üye olamazlar. İşçiler ise sendika, grev ve toplu sözleşme haklarına sahiptir.

14. 1982 Anayasası'nda yer alan eğitim ve öğrenim hakkı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Eğitim faaliyetleri devletin gözetimi altında çağdaş bilim esaslarına göre yapılır.
• B) Öğrenim hakkının kapsamı kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenebilir. ✓
• C) Türkçeden başka hiçbir dil Türk vatandaşlarına ana dili olarak okutulamaz ve öğretilemez.
• D) İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu olup devlet okullarında parasızdır.
• E) Devlet maddi imkândan yoksun başarılı öğrencilere burs ve yardımlar sağlar.

Eğitim ve öğrenim hakkının kapsamı anayasaya göre sadece kanunla düzenlenebilir. Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle eğitim hakkı sınırlandırılamaz veya düzenlenemez.

15. İdarenin eylem ve işlemlerini inceleyerek tavsiyelerde bulunan Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık), hangi devlet organına bağlıdır?

• A) Anayasa Mahkemesi Başkanlığına
• B) Cumhurbaşkanlığı makamına
• C) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına ✓
• D) Adalet Bakanlığına
• E) Devlet Denetleme Kuruluna

Kamu Denetçiliği Kurumu, dilekçe komisyonu ile koordineli çalışmak ve idarenin işleyişini meclis adına denetlemek amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı çatısı altında kurulmuştur.