Temel Hak ve Hürriyet 7

1. Diğer seçim şartlarını taşıması durumunda, aşağıda belirtilen kişilerden hangisinin seçimlerde oy kullanma hakkı engellenmemiştir ve yasal olarak oy kullanabilir?

• A) Tutuklu ✓
• B) Silahaltındaki er ve erbaş
• C) On sekiz yaşını doldurmamış kişi
• D) Askerî öğrenci
• E) Kasıtlı suçtan hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunan kişi

Ceza infaz kurumunda bulunan tutuklular oy kullanabilir. Diğer seçeneklerdeki kişiler oy kullanamaz.

2. 1982 Anayasası'nın 67. maddesinde düzenlenmiş olan seçim ilkeleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ilkelerden biri değildir?

• A) Oyların gizli verilmesini sağlayan gizli oy ilkesi
• B) Herkesin oy kullanabilmesini sağlayan genel oy ilkesi
• C) Seçmenlerin delegeleri, delegelerin ise temsilcileri seçtiği çift dereceli seçim ilkesi ✓
• D) Seçimlerin yargı organlarının yönetim ve denetiminde yapılması
• E) Seçmenlerin doğrudan temsilcilerini seçtiği tek dereceli seçim ilkesi

Ülkemizde seçimler genel oy ve tek dereceli seçim esasına göre yürütülür. Çift dereceli seçim veya oy hakkının sınırlandırılması gibi kurallar anayasamızda yer almaz.

3. Aşağıdaki hak ve güvence çiftlerinden hangileri doğrudan sosyal devleti gerçekleştirme amacına yönelik olmayıp, 'kişinin hakları ve ödevleri' (koruyucu haklar) kapsamındadır?

• A) Sosyal güvenlik hakkı ve eğitim hakkı
• B) Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi ile basın hürriyeti güvencesi ✓
• C) Çalışma hürriyeti ve çocuk hakları
• D) Çocuk hakları ve engellilerin korunması
• E) Eğitim hakkı ve çalışma hürriyeti

Suç ve cezaların kanuniliği ile basın hürriyeti, sosyal devlet ödevleri arasında değil; bireyin hürriyet alanını koruyan kişi hakları arasında yer alır.

4. 1982 Anayasası'na göre devletin, alacağı sosyal tedbirlerle 'özel olarak koruyacağı' belirtilen kesimler arasında sayılmayan grup hangisidir?

• A) Çocuklar
• B) Harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri
• C) Gaziler
• D) Engelliler
• E) Kısıtlılar ✓

Anayasa; çocukların, yaşlıların, engellilerin ve gazilerin korunmasını özel bir ödev sayar. Kısıtlılar (vesayet altındakiler) ise medeni hukuk kuralları çerçevesinde korunur ve bu özel anayasal koruma maddesinde sayılmamıştır.

5. Anayasa uyarınca, devletin sosyal ve ekonomik ödevlerini vatandaşlarına sunarken anayasal bir sınır olarak öngörülen ölçüt hangisidir?

• A) Mali kaynaklarının yeterliliği ✓
• B) Kamu yararı gereklilikleri
• C) Planlı kalkınma hedefleri
• D) Kamu personelinin sayısı
• E) Kamu düzeninin korunması

Anayasa'nın 65. maddesi gereğince devlet, vatandaşların sosyal ve ekonomik haklarını sağlamaya yönelik ödevlerini, ekonomik istikrarı korumak adına mali kaynaklarının elverdiği ölçüde ve yeterlilikte gerçekleştirir.

6. Kamu yararının gerektirdiği hallerde, kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüslerin kanunun belirlediği şartlarla mülkiyetinin kamuya geçirilmesi işlemine ne ad verilir?

• A) Özelleştirme
• B) Geçici işgal
• C) İstimval
• D) Devletleştirme ✓
• E) Kamulaştırma

Kamu hizmeti gören özel bir işletmenin veya kuruluşun kamu yararı doğrultusunda bütünüyle kamuya aktarılması işlemine devletleştirme denir.

7. Anayasa'nın 15. maddesindeki çekirdek alan koruması dikkate alındığında, aşağıdaki haklardan hangisi olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle dahi kısıtlanamaz veya durdurulamaz?

• A) Din ve vicdan hürriyeti ✓
• B) Konut dokunulmazlığı
• C) Haberleşme hürriyeti
• D) Sendika kurma hakkı
• E) Dernek kurma hürriyeti

Din, vicdan ve kanaat hürriyeti anayasal olarak çekirdek hak kapsamındadır ve olağanüstü hal kararnamesiyle dahi dokunulamaz.

8. 1982 Anayasası'nda hem bir 'hak' hem de yerine getirilmesi zorunlu bir 'ödev' olarak çift yönlü düzenlenen hak hangisidir?

• A) Bilgi edinme hakkı
• B) Dilekçe hakkı
• C) Eğitim ve öğrenim hakkı ✓
• D) Kamu hizmetlerine girme hakkı
• E) Grev ve lokavt hakkı

Eğitim ve öğrenim hakkı, anayasada vatandaşlar için hem bir hak hem de bir ödev olarak nitelendirilmiş tek sosyal haktır.

9. 1982 Anayasası'na göre, Türkiye'de ikamet eden yabancıların yetkili makamlara dilekçe verebilmesi için birlikte araması gereken iki şart hangisidir?

• A) Türkiye'de mülk sahibi olmak ve vergi mükellefi olmak
• B) Türk vatandaşı biriyle evli olmak ve Türkçe okuryazar olmak
• C) Karşılıklılık esasının bulunması ve en az beş yıl ülkede kalmış olmak
• D) Türkiye'de ikamet ediyor olmak ve karşılıklılık esasının bulunması ✓
• E) Türkiye'de ikamet ediyor olmak ve çalışma iznine sahip olmak

Yabancıların dilekçe hakkından yararlanabilmesi için hem Türkiye'de ikamet etmeleri (yerleşim yeri sahibi olmaları) hem de kendi ülkelerinde de Türk vatandaşlarına aynı hakkın tanınması (karşılıklılık esası) gerekmektedir.

10. 1982 Anayasası'nda düzenlenen grev ve lokavt hakkına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Grev ve lokavt toplum zararına ve millî serveti tahrip edecek biçimde kullanılamaz.
• B) Yüksek Hakem Kurulu kararları kesin değildir ve yargı yolu açıktır. ✓
• C) Grev ve lokavtın yasaklanacağı veya erteleneceği hâller kanunla düzenlenir.
• D) Yasak veya erteleme sonunda uyuşmazlığı Yüksek Hakem Kurulu çözer.
• E) Greve katılmayanların çalışması greve katılanlarca engellenemez.

Yüksek Hakem Kurulunun uyuşmazlıklar üzerindeki kararları kesindir ve bu kararlara karşı hiçbir yargı yoluna başvurulamaz; kararlar toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

11. 1982 Anayasası uyarınca, çıkarılacak seçim kanunları aşağıda belirtilen hangi iki temel ilke arasında denge kuracak şekilde kaleme alınmalıdır?

• A) Ölçülülük ilkesi ile laiklik ilkesi
• B) Yönetimde istikrar ilkesi ile ölçülülük ilkesi
• C) Hukuk devleti ilkesi ile demokratik devlet ilkesi
• D) Temsilde adalet ilkesi ile yönetimde istikrar ilkesi ✓
• E) Kanun önünde eşitlik ile millî egemenlik ilkesi

Anayasa'nın 67. maddesinde yer alan açık hüküm gereğince, seçim kanunları temsilde adalet ilkesi ile yönetimde istikrar ilkesini dengeli bir biçimde bağdaştıracak biçimde düzenlenir.

12. 1982 Anayasası'nda düzenlenen aşağıdaki haklardan hangisi 'siyasi haklar ve ödevler' (aktif statü hakları) sınıfına girer?

• A) Toplu iş sözleşmesi hakkı
• B) Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı
• C) Grev yapma hakkı
• D) İddiaları ispat hakkı
• E) Kamu hizmetlerine girme hakkı ✓

Kamu hizmetlerine girme hakkı anayasal sistemimizde vatandaşlık bağıyla ilişkili siyasi haklar arasında düzenlenmiştir. Diğer şıklar ise kişi hakları veya sosyal-ekonomik haklar sınıfındadır.

13. Aşağıdakilerden hangisi kişinin hak ve ödevleri (negatif statü / koruyucu haklar) kapsamında düzenlenen haklardandır?

• A) Konut hakkı
• B) Düşünce ve kanaat hürriyeti ✓
• C) Kamu hizmetlerine girme hakkı
• D) Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi
• E) Dilekçe hakkı

Düşünce ve kanaat hürriyeti, bireyin düşünce dünyasını devlete karşı koruyan negatif statü (koruyucu) haklarındandır.

14. 1982 Anayasası'nda düzenlenen kamulaştırma müessesesinin hukuki esaslarıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Taksitli ödemede kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır.
• B) Kamulaştırma bedeli kural olarak peşin ödenir.
• C) Kamulaştırma taşınır ve taşınmaz mallar üzerinde yapılabilir. ✓
• D) Kamu tüzel kişileri dışındaki tüzel kişiler kamulaştırma yapamaz.
• E) Bazı özel durumlarda taksitlendirme yapılabilir ve süre beş yılı aşamaz.

Kamulaştırma sadece özel mülkiyette bulunan taşınmaz (gayrimenkul) mallar üzerinde yapılabilir; taşınır mallar kamulaştırma kapsamına girmez.

15. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda korunan özel hayatın gizliliği ve korunması hakkına doğrudan aykırılık teşkil eden bir eylemdir?

• A) Kimlik tespiti için kanuni şartlarla parmak izi alınması
• B) Telefonun hâkim kararıyla dinlenmesi
• C) Hâkim kararıyla ev araması
• D) Kamu alanlarının güvenlik kameralarıyla izlenmesi
• E) Hastalık bilgilerinin kişinin rızası olmadan paylaşılması ✓

Kişilerin özel nitelikli kişisel verisi olan sağlık bilgilerinin, yasal bir dayanak veya kişinin rızası olmaksızın açıklanması özel hayatın gizliliğini doğrudan ihlal eder.