Temel Hak ve Hürriyet 8

1. Olağan dönemlerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle düzenlenebilen yegane temel hak ve ödev grubu hangisidir?

• A) Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler ✓
• B) Kişinin hakları ve ödevleri
• C) Aktif statü hakları
• D) Siyasi haklar ve ödevler
• E) Çekirdek haklar

Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir; kişi hakları ve siyasi haklar ise kararname kapsamı dışındadır.

2. İdarenin işleyişine yönelik şikayetleri inceleyen Kamu Başdenetçisini seçme yetkisi anayasaya göre hangi organa verilmiştir?

• A) İçişleri Bakanı
• B) TBMM Başkanı
• C) Cumhurbaşkanı
• D) TBMM Genel Kurulu ✓
• E) Adalet Bakanı

Kamu Başdenetçisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda yapılan gizli oylama ile milletvekilleri tarafından seçilmektedir.

3. Siyasi partilerin hukuki statüleri ve mali denetimleri hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Ticari faaliyette bulunamazlar.
• B) Kapatılan parti başka bir ad altında kurulamaz.
• C) İçişleri Bakanlığından izin alarak kurulabilirler. ✓
• D) Mali denetimleri Sayıştayın yardımıyla Anayasa Mahkemesince yapılır.
• E) Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan veya Türk uyruğunda olmayan kişilerden yardım alamazlar.

Siyasi partiler anayasa uyarınca önceden izin almaksızın serbestçe kurulurlar; İçişleri Bakanlığına sadece kuruluş bildirimi sunulur.

4. Temel hak ve hürriyetlerin genel sınırları ve nitelikleri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Temel hak ve hürriyetler yabancılar için sınırlandırılamaz. ✓
• B) Haklar kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı sorumluluklarını da içerir.
• C) Anayasa hükümleri temel hakların yok edilmesini mümkün kılacak biçimde yorumlanamaz.
• D) Haklar demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyet biçiminde kullanılamaz.
• E) Haklar özlerine dokunulmadan, ilgili maddede belirtilen sebeplerle ve kanunla sınırlandırılabilir.

Yabancıların temel hak ve hürriyetleri, uluslararası hukuka uygun olmak şartıyla kanunla sınırlandırılabilir. Sınırlandırılamayacağı iddiası yanlıştır.

5. 1982 Anayasası'na göre, çalışma hayatına ve işçi haklarına yönelik güvenceler arasında düzenlenmeyen hak hangisidir?

• A) Zorla çalıştırma ve angarya yasağı
• B) Vatandaşların konut sahibi olma hakkı ✓
• C) Çalışma ve sözleşme hürriyeti
• D) Emeğin karşılığı adil ücret hakkı
• E) Dinlenme ve ücretli izin hakkı

Konut hakkı, anayasal sistemimizde sosyal ve ekonomik haklar arasında ayrı bir madde olarak düzenlenmiş olup doğrudan çalışma hakkının ve işçi haklarının bir parçası veya güvencesi değildir.

6. Siyasi Partiler Kanunu uyarınca, Türkiye'de yeni bir siyasi partinin yasal olarak kurulabilmesi için kurucu üye olma yeterliliğine sahip en az kaç vatandaşın bir araya gelmesi gerekir?

• A) 20
• B) 25
• C) 60
• D) 30 ✓
• E) 15

Mevcut Siyasi Partiler Kanunu hükümleri uyarınca, bir siyasi partinin yasal olarak kurulabilmesi için üye olma yeterliliğine sahip en az 30 Türk vatandaşının kurucu olarak bir araya gelmesi gerekir.

7. Tüm vatandaşların vergi, servet, cinsiyet şartı aranmadan oy kullanabilmesi ile sandığa atılan her oyun hukuken eşit değerde sayılması sırasıyla hangi seçim ilkelerini ifade eder?

• A) Genel oy - gizli oy
• B) Eşit oy - tek dereceli seçim
• C) Genel oy - serbest seçim
• D) Eşit oy - genel oy
• E) Genel oy - eşit oy ✓

Vergi, servet veya cinsiyet ayrımı olmaksızın herkesin oy verebilmesi genel oy, her seçmenin oyunun aynı ağırlıkta olması ise eşit oy prensibidir.

8. 1982 Anayasası'nın 10. maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesindeki açıkça sayılan ayrımcılık yasakları arasında yer almayan unsur hangisidir?

• A) Meslek grubu ✓
• B) Dil
• C) Sosyal sınıf
• D) Cinsiyet
• E) Irk

Eşitlik maddesinde dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebepler sayılmıştır; meslek grupları bu açık listeye dahil değildir.

9. Anayasal bir hak arama güvencesi olan 'kanuni hâkim güvencesi' (doğal yargıç ilkesi) kavramının temel hukuki tanımı aşağıdakilerden hangisi?

• A) Hâkimlerin görevlerinde bağımsız ve tarafsız olması
• B) İdarenin özgürlüğü kısıtlayıcı herhangi bir ceza verememesi
• C) Hukuka aykırı elde edilmiş bulguların yargılamada delil sayılamaması
• D) Mahkeme kararı kesinleşene kadar kimsenin suçlu ilan edilememesi
• E) Hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaması ✓

Kanuni hâkim güvencesi (doğal yargıç ilkesi), bir kişinin işlediği iddia edilen suç tarihinde o suç için yetkili ve görevli olan olağan mahkeme dışında, sonradan kurulmuş özel veya olağanüstü bir mahkemede yargılanmasını yasaklar.

10. 1982 Anayasası'na göre Türk vatandaşlığının hukuki statüsü ve esasları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça hiçbir Türk vatandaşlıktan çıkarılamaz.
• B) Vatandaşlıktan çıkarma işlemlerine karşı yargı yolu kapatılabilir. ✓
• C) Vatandaşlık kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve kaybedilir.
• D) Türk Devleti'ne vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk'tür.
• E) Türk babanın veya Türk annenin çocuğu Türk'tür.

Anayasa'nın açık hükmü gereğince, vatandaşlıktan çıkarma işlemlerine karşı idari ve hukuki denetimi engellemek amacıyla yargı yolu asla kapatılamaz; bu kararlar yargı denetimine tabidir.

11. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda siyasi haklar ve ödevler (aktif statü hakları) arasında yer almayan, sosyal ve ekonomik bir haktır?

• A) Dilekçe hakkı
• B) Kamu hizmetine girme hakkı
• C) Grev hakkı ✓
• D) Bilgi edinme hakkı
• E) Vatandaşlık hakkı

Grev hakkı, işçi haklarını ve çalışma hayatını ilgilendiren sosyal ve ekonomik bir hak olup; siyasi haklar arasında yer almaz.

12. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer alan hak ve güvencelerin tamamı 'kişinin hakları ve ödevleri' (koruyucu haklar) kapsamındadır?

• A) Kanuni hâkim güvencesi ve dilekçe hakkı
• B) Hak arama hürriyeti, kanuni hâkim güvencesi, suç ve ceza esasları ile mülkiyet hakkı ✓
• C) Mülkiyet hakkı ve vergi ödevi
• D) Suç ve ceza esasları ve seçme seçilme hakkı
• E) Hak arama hürriyeti ve vatan hizmeti

Hak arama hürriyeti, kanuni hâkim güvencesi, suç ve ceza esasları ile mülkiyet hakkının tamamı anayasada kişi hak ve ödevleri (koruyucu haklar) başlığı altında toplanmıştır.

13. Aşağıdaki siyasi haklardan hangisini Türkiye'de ikamet eden yabancı uyruklular da karşılıklılık esasına uyulması şartıyla yetkili merciler önünde kullanabilir?

• A) Oy kullanma hakkı
• B) Milletvekili olma
• C) Vatan hizmeti
• D) Siyasi partiye üye olma
• E) Dilekçe hakkı ✓

Türkiye'de ikamet eden yabancılar karşılıklılık şartıyla dilekçe hakkından yararlanabilir.

14. Devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı hangi yıl gerçekleştirilen anayasa değişikliği ile tanınmıştır?

• A) 2001
• B) 2017
• C) 2004
• D) 2010 ✓
• E) 2007

Memurlara toplu sözleşme hakkı ilk defa 12 Eylül 2010 tarihinde yapılan halk oylamasıyla kabul edilen anayasa değişiklikleriyle tanınmıştır.

15. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda 'kişinin hakları ve ödevleri' (koruyucu haklar) başlığı altında düzenlenen haklardan biri değildir?

• A) Din ve vicdan hürriyeti
• B) İspat hakkı
• C) Grev ve lokavt hakkı ✓
• D) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
• E) Konut dokunulmazlığı

Grev ve lokavt hakkı, anayasada pozitif müdahale gerektiren sosyal ve ekonomik haklar başlığı altında yer alır.